Η Ελλάδα ζητά μεγαλύτερη ευελιξία για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στο νέο κύμα ακρίβειας που προκαλούν οι τιμές της ενέργειας, με το βλέμμα στραμμένο στο Eurogroup της 9ης Νοεμβρίου. Η Αθήνα επιδιώκει να αξιοποιήσει μέρος των διαθέσιμων δημοσιονομικών περιθωρίων, χωρίς οι προσωρινές παρεμβάσεις να προσμετρώνται πλήρως στα συμφωνημένα όρια αύξησης των καθαρών δαπανών.
Η ελληνική πρόταση προβλέπει τη μεταφορά 400 εκατ. ευρώ από το πλαίσιο της εθνικής ρήτρας διαφυγής σε άμεσες ενισχύσεις, ενώ 600 εκατ. ευρώ θα παραμείνουν διαθέσιμα για επενδύσεις ενεργειακής ασφάλειας. Η Αθήνα έχει ήδη εξασφαλίσει ευρωπαϊκή έγκριση για την αξιοποίηση της ρήτρας σε συγκεκριμένες επενδύσεις, συνολικού ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028.
Σε συνδυασμό με το πρόσθετο περιθώριο των 200 εκατ. ευρώ που έχει προβλεφθεί στον σχεδιασμό του 2027, θα μπορούσε να δημιουργηθεί δυνατότητα παρεμβάσεων συνολικού ύψους 600 εκατ. ευρώ.
Η ελληνική επιχειρηματολογία στηρίζεται στη διατήρηση υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων και στη συνεχιζόμενη αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά δεν αρκούν από μόνα τους για την παράκαμψη των ευρωπαϊκών ορίων δαπανών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαχωρίζει τις επενδύσεις που περιορίζουν την ενεργειακή εξάρτηση από τις άμεσες επιδοτήσεις κατανάλωσης, αφήνοντας ανοιχτό το κρίσιμο ζήτημα της χρήσης των κονδυλίων.
Στο ίδιο πλαίσιο, η Ελλάδα και η Ιταλία έχουν θέσει επισήμως το θέμα της αξιοποίησης των δημοσιονομικών περιθωρίων που δημιουργούνται εν μέσω ενεργειακής κρίσης. Η Ρώμη ζητά να συνυπολογιστούν οι πρόσθετες φορολογικές εισπράξεις που προκαλεί ο πληθωρισμός, ενώ η Αθήνα επιδιώκει προσωρινές παρεμβάσεις που δεν θα επιβαρύνουν πλήρως τα συμφωνημένα όρια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει μέχρι στιγμής αντιταχθεί σε μια γενικευμένη διεύρυνση των εξαιρέσεων, επικαλούμενη την ανάγκη να διατηρηθεί η αξιοπιστία του νέου δημοσιονομικού πλαισίου. Πίσω από τη στάση αυτή βρίσκεται η επιδείνωση των συνθηκών χρηματοδότησης στην Ευρώπη, καθώς οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων αυξάνονται και οι δημοσιονομικές δυσκολίες μεγάλων οικονομιών εντείνουν την επιφυλακτικότητα των επενδυτών.
Η Γαλλία βρίσκεται στο επίκεντρο της ανησυχίας λόγω των δημοσιονομικών και πολιτικών της προβλημάτων, ενώ η Ιταλία αντιμετωπίζει το βάρος του υψηλού δημόσιου χρέους της. Οι χώρες που αντιτίθενται σε νέες παρεκκλίσεις υποστηρίζουν ότι η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αποτελέσει αφορμή για διαδοχικές εξαιρέσεις από τους κανόνες, ιδιαίτερα μετά τις διευκολύνσεις που έχουν ήδη δοθεί για την άμυνα και την ενεργειακή ασφάλεια.
Στον αντίποδα, αρκετές κυβερνήσεις προειδοποιούν ότι η δημοσιονομική πειθαρχία, χωρίς επαρκή προστασία από το ενεργειακό σοκ, μπορεί να επιδεινώσει την οικονομική επιβράδυνση και να ενισχύσει τις κοινωνικές εντάσεις. Το δίλημμα είναι ιδιαίτερα έντονο για τα κράτη που δέχονται ισχυρές πιέσεις στο εσωτερικό τους, χωρίς να διαθέτουν τα ίδια περιθώρια με τις δημοσιονομικά ισχυρότερες οικονομίες.
Η αλλαγή του κλίματος είχε ήδη αποτυπωθεί στο Συμβούλιο υπουργών Ενέργειας της 29ης Οκτωβρίου. Ο αρμόδιος επίτροπος Νταν Γιόργκενσεν αναγνώρισε την ανάγκη για προσωρινές παρεμβάσεις ακόμη και στα ορυκτά καύσιμα, απέφυγε όμως να δεσμευτεί για χαλάρωση των δημοσιονομικών κανόνων. Έτσι, η απόσταση ανάμεσα στην αναγνώριση του προβλήματος και στην εξεύρεση χρηματοδότησης παραμένει ο πυρήνας των ευρωπαϊκών διαφωνιών.
Σε αυτό το περιβάλλον, ο Κυριάκος Πιερρακάκης καλείται, ως πρόεδρος του Eurogroup, να αναζητήσει κοινό έδαφος ανάμεσα στις διαφορετικές προσεγγίσεις, την ώρα που η Ελλάδα περιμένει απάντηση στο δικό της αίτημα. Η διπλή του ιδιότητα προσδίδει ιδιαίτερη διάσταση στις διαβουλεύσεις, χωρίς να αλλάζει το βασικό ζητούμενο: μια κοινή κατεύθυνση της ευρωζώνης για τη χρηματοδότηση της ενεργειακής στήριξης.
Η προσπάθεια διεύρυνσης της συζήτησης πέρα από τους υπουργούς Οικονομικών αποκτά, παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία. Η ελληνική πρόταση για κοινή συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας και Οικονομικών υποστηρίχθηκε από τη Βουλγαρία, τη Σλοβακία και τη Ρουμανία, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ληφθεί σχετική απόφαση.
Το Eurogroup της Δευτέρας αναμένεται να αποτελέσει έναν ακόμη σταθμό στις διαβουλεύσεις, καθώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναγνωρίζουν πλέον ότι ο χειμώνας θα είναι δύσκολος και ότι οι προσωρινές επιδοτήσεις μπορεί να αποδειχθούν αναγκαίες. Το ποιος, όμως, θα αναλάβει το κόστος τους παραμένει ανοιχτό, με τις δημοσιονομικές αντοχές των κρατών-μελών να αποκλίνουν και την αναταραχή στις αγορές ομολόγων να περιορίζει τα περιθώρια για νέες δαπάνες.
