Η Λάικα δεν επέστρεψε ποτέ στη Γη. Έμεινε, όμως, για πάντα στην Ιστορία ως το πρώτο ζωντανό πλάσμα που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη, σε μια αποστολή που αποκάλυψε τόσο τις δυνατότητες όσο και το σκληρό τίμημα της διαστημικής κατάκτησης.
Στις 3 Νοεμβρίου 1957, η Σοβιετική Ένωση εκτόξευσε τη μικρόσωμη σκυλίτσα με τον δορυφόρο Sputnik 2, σε μια κίνηση που ενίσχυσε το κύρος της Μόσχας στην κορύφωση του ανταγωνισμού με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η Λάικα, μια αδέσποτη σκυλίτσα από τους δρόμους της Μόσχας, έγινε έτσι το πρώτο ζωντανό πλάσμα σε τροχιά γύρω από τη Γη. Για την ίδια, ωστόσο, το ταξίδι ήταν εξαρχής χωρίς επιστροφή.
Οι Σοβιετικοί επιστήμονες γνώριζαν ότι δεν υπήρχε η τεχνολογία για την ασφαλή επαναφορά της κάψουλας. Η πολιτική ηγεσία, παρ’ όλα αυτά, ζητούσε μια νέα εντυπωσιακή επιτυχία μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Η απόφαση για την αποστολή πάρθηκε μετά την επιτυχία του Sputnik 1, ο οποίος είχε εκτοξευθεί στις 4 Οκτωβρίου 1957 και ήταν ο πρώτος τεχνητός δορυφόρος που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τη Γη. Ο Νικίτα Χρουστσόφ απαίτησε ένα ακόμη μεγάλο επίτευγμα, με αφορμή την 40ή επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης, στις 7 Νοεμβρίου.
Ο χρόνος για την κατασκευή και την προετοιμασία του Sputnik 2 ήταν ασφυκτικός. Η αποστολή οργανώθηκε με μεγάλη βιασύνη, καθώς η Σοβιετική Ένωση ήθελε να διατηρήσει το προβάδισμά της στην κούρσα του Διαστήματος.
Επικεφαλής του σοβιετικού διαστημικού προγράμματος ήταν ο Σεργκέι Κορολιόφ, ο άνθρωπος που είχε αφιερώσει τη ζωή του στην ανάπτυξη πυραύλων και στην εξερεύνηση του Διαστήματος. Για εκείνον, το εγχείρημα δεν αποτελούσε μόνο πολιτική επίδειξη ισχύος, αλλά και ένα ακόμη βήμα προς το όνειρο της αποστολής ανθρώπων στα άστρα.
Η επιλογή των σκύλων ως «πρωταγωνιστών» των πρώτων πειραμάτων δεν ήταν τυχαία. Οι Σοβιετικοί επιστήμονες θεωρούσαν ότι η φυσιολογία τους ήταν καλά μελετημένη και ότι τα ζώα μπορούσαν να ανταποκριθούν στις δύσκολες συνθήκες μιας διαστημικής πτήσης.
Από το 1951 έως το 1965, περισσότερα από 50 σκυλιά στάλθηκαν στο Διάστημα, αρχικά σε υποτροχιακές πτήσεις. Οι αδέσποτοι σκύλοι προτιμούνταν επειδή, σύμφωνα με τους επιστήμονες, είχαν μεγαλύτερη αντοχή και μπορούσαν να προσαρμοστούν ευκολότερα σε αντίξοες συνθήκες.
Οι ερευνητές επέλεγαν κυρίως θηλυκά σκυλιά μικρού βάρους, περίπου έξι έως επτά κιλών, ώστε να χωρούν στις ειδικά διαμορφωμένες κάψουλες.
Η Λάικα, που αρχικά ονομαζόταν Κουντριάβκα, δηλαδή «μικρή σγουρομάλλα», ξεχώρισε για τον ήρεμο χαρακτήρα και την ευφυΐα της. Ένας από τους επιστήμονες του προγράμματος, ο Βίκτορ Γιαζντόφσκι, είχε περιγράψει τη σκυλίτσα ως ένα ιδιαίτερα υπομονετικό και τρυφερό ζώο, με εκφραστικά σκούρα μάτια.
Ο πατέρας του Βίκτορ Γιαζντόφσκι, ο οποίος είχε την ευθύνη του ιατρικού σκέλους της αποστολής, είχε φέρει τη Λάικα στο σπίτι της οικογένειας λίγο πριν από την εκτόξευση. Ο Βίκτορ ήταν τότε εννέα ετών και θυμόταν πως τα παιδιά έπαιξαν μαζί της, καθώς ο πατέρας του θεωρούσε σημαντικό να γνωρίσει για λίγο τη ζωή σε ένα σπίτι πριν από το ταξίδι της.
Η πραγματική τύχη της Λάικα έμεινε για χρόνια στο σκοτάδι. Οι πρώτες σοβιετικές ανακοινώσεις άφηναν να εννοηθεί ότι είχε επιβιώσει για αρκετές ημέρες σε τροχιά, χωρίς να αποκαλύπτουν τι είχε συμβεί στην κάψουλα.
Το 2002 έγινε γνωστό ότι η σκυλίτσα είχε πεθάνει μόλις πέντε έως επτά ώρες μετά την εκτόξευση. Η αιτία ήταν ο συνδυασμός της υπερθέρμανσης της κάψουλας και του έντονου στρες. Το σύστημα θερμικής προστασίας δεν λειτούργησε όπως προβλεπόταν και η θερμοκρασία στο εσωτερικό έφτασε σε θανατηφόρα επίπεδα.
Η αποκάλυψη επιβεβαίωσε ότι οι επιστήμονες γνώριζαν εξαρχής πως η αποστολή δεν προέβλεπε επιστροφή. Η Λάικα είχε σταλεί στο Διάστημα για να συγκεντρωθούν στοιχεία σχετικά με το πώς θα αντιδρούσε ένας ζωντανός οργανισμός στις συνθήκες της τροχιάς.
Οι αντιδράσεις είχαν ξεκινήσει ήδη από το 1957. Φιλοζωικές οργανώσεις στη Βρετανία πραγματοποίησαν διαμαρτυρίες έξω από τη σοβιετική πρεσβεία, ενώ στη Νέα Υόρκη έγιναν συγκεντρώσεις έξω από την έδρα των Ηνωμένων Εθνών.
Η χρήση ζώων στις διαστημικές αποστολές συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια. Στις 19 Αυγούστου 1960, οι σκυλίτσες Μπέλκα και Στρέλκα πραγματοποίησαν 17 περιστροφές γύρω από τη Γη με τον δορυφόρο Sputnik 5 και επέστρεψαν ζωντανές την επόμενη ημέρα.
Η αποστολή τους αποτέλεσε καθοριστικό βήμα για την ασφαλή επανένταξη ζωντανών οργανισμών από το Διάστημα και προετοίμασε τον δρόμο για την επανδρωμένη διαστημική πτήση.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, το 1961, ο Γιούρι Γκαγκάριν έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο Διάστημα. Η Λάικα είχε ήδη αποδείξει ότι ένας ζωντανός οργανισμός μπορούσε να επιβιώσει, έστω και προσωρινά, στις συνθήκες της τροχιάς.
Η μορφή της αποτυπώθηκε σε σοβιετικά γραμματόσημα και αναμνηστικά. Το 2008, στη Μόσχα, αποκαλύφθηκε μνημείο αφιερωμένο στη μνήμη της: ένα γλυπτό που απεικονίζει έναν πύραυλο να μεταμορφώνεται σε ανθρώπινη παλάμη, πάνω στην οποία στέκεται ένα σκυλί.
Η Λάικα έγινε σύμβολο της διαστημικής εξερεύνησης, αλλά και υπενθύμιση του κόστους που χρειάστηκε να καταβληθεί για να ανοίξει ο δρόμος προς τους ανθρώπους των άστρων.
