Μία νέα έκθεση του περιβαλλοντικού think tank Transport & Environment (T&E) ζωγραφίζει ένα ζοφερό τοπίο για τις ευρωπαϊκές σιδηροδρομικές κρατήσεις: το σύστημα περιγράφεται ως σχεδόν αναχρονιστικό και εμποδίζει τους επιβάτες να επιλέξουν το τρένο αντί της πιο ρυπογόνου αεροπλάνου.
Σύμφωνα με την ανάλυση, η κράτηση ισοδύναμων σιδηροδρομικών εισιτηρίων είναι «δύσκολη ή αδύνατη» κατά μήκος σχεδόν των μισών από τις πιο πολυσύχναστες διεθνείς αεροπορικές διαδρομές εντός της ΕΕ. Διαδρομές όπως Λισαβόνα–Μαδρίτη και Βαρκελώνη–Μιλάνο δεν προσφέρονται σε καμία σιδηροδρομική πλατφόρμα, ενώ γραμμές όπως Παρίσι–Ρώμη και Άμστερνταμ–Μιλάνο εμφανίζονται μόνο από έναν πάροχο.
Οι ερευνητές εξέτασαν τις 30 πιο πολυσύχναστες διεθνείς αεροπορικές διαδρομές εντός της ΕΕ —εξαιρώντας τα νησιά και διαδρομές άνω των 1.500 χλμ.— και κατέληξαν ότι στο 20% των περιπτώσεων οι επιβάτες δεν μπορούσαν να αγοράσουν εισιτήρια που να καλύπτουν ολόκληρο το ταξίδι. Σε επιπλέον 27% τα εισιτήρια ήταν διαθέσιμα μόνο από έναν πάροχο.
Όταν το δείγμα διευρύνθηκε σε 50 διεθνείς διαδρομές, που περιλαμβάνει και χώρες με μικρότερη αεροπορική κίνηση, τα αποτελέσματα ήταν ακόμη πιο ανησυχητικά. Ο ερευνητής μεταφορών Brian Caulfield από το Trinity College του Δουβλίνου σχολίασε ότι η έκθεση αποκαλύπτει ένα απαρχαιωμένο σύστημα, «λίθινης εποχής», όπου οι κύριοι πάροχοι συχνά δεν εμφανίζουν —ούτε πωλούν— διαθέσιμες διασυνοριακές συνδέσεις ή φθηνότερους ναύλους ανταγωνιστών.
Στην πράξη, οι περισσότεροι ταξιδιώτες εξακολουθούν να αγοράζουν εισιτήρια από τον κυρίαρχο πάροχο της χώρας τους, όπως τη Deutsche Bahn στη Γερμανία ή τη SNCF στη Γαλλία. Η έκθεση διαπιστώνει ότι οι υφιστάμενοι πάροχοι δεν πωλούν εισιτήρια ανταγωνιστών στο 86% των διαδρομών όπου υπάρχει ανταγωνισμός, ενώ στο 59% δεν τα εμφανίζουν καν.
Ταυτόχρονα, η τιμή αποτελεί σημαντικό εμπόδιο: τα τρένα συχνά κοστίζουν περισσότερο από τις πτήσεις και η έλλειψη προβολής ή πώλησης ανταγωνιστικών υπηρεσιών σημαίνει ότι οι επιβάτες δεν πληροφορούνται για φθηνότερες επιλογές. Έρευνα της YouGov για λογαριασμό της T&E έδειξε ότι το 61% των επιβατών μεγάλων αποστάσεων έχει αποφύγει ταξίδια λόγω δυσκολίας στην κράτηση εισιτηρίων, ενώ πάνω από το 40% δηλώνει ότι θα ταξίδευε συχνότερα με τρένο αν η διαδικασία ήταν πιο απλή.
Η Georgia Whitaker, υπεύθυνη εκστρατειών σιδηροδρόμων στην T&E και συγγραφέας της έκθεσης, τόνισε ότι «σχεδόν φαίνεται παράλογο» ένα τόσο δυσλειτουργικό σύστημα να εμποδίζει τη δράση για το κλίμα. Όπως σημείωσε, «στην εποχή που ζούμε μπορείς να αποκτήσεις σχεδόν τα πάντα με ένα κλικ· ωστόσο αυτό δεν ισχύει για τα ταξίδια με τρένο, δεν αξιοποιείται το πλήρες δυναμικό τους».
Η ανησυχία για την αεροπορία παραμένει έντονη: ο κλάδος θεωρείται από τους πλέον δύσκολους για απανθρακοποίηση και οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου αναμένεται να αυξηθούν, ενώ ο ίδιος ο κλάδος στοχεύει στον διπλασιασμό της επιβατικής κίνησης έως το 2050.
Μπροστά σε αυτά τα δεδομένα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει στις 13 Μαΐου ένα πακέτο μέτρων για την ενιαία έκδοση εισιτηρίων, με στόχο τη διευκόλυνση των ταξιδιών εντός Ευρώπης και την ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών. Τα ευρήματα της T&E στηρίζονται και σε προηγούμενη έκθεση της Greenpeace, η οποία τον Αύγουστο εξέτασε 109 διασυνοριακές διαδρομές και διαπίστωσε ότι τα τρένα ήταν φθηνότερα από τα αεροπλάνα μόλις στο 39% των περιπτώσεων.
Ο Herwig Schuster, ακτιβιστής της Greenpeace, χαρακτήρισε τη νέα έκθεση σημαντική συμβολή ενόψει των επικείμενων κανόνων για την ενιαία έκδοση εισιτηρίων: «όταν οι ταξιδιώτες πρέπει να επιλέξουν ανάμεσα σε τρένο και αεροπλάνο για μικρές αποστάσεις, συχνά προτεραιοποιούν την τιμή· αν όμως η αγορά εισιτηρίων είναι περίπλοκη, θα στραφούν στην πιο ρυπογόνα επιλογή».
Το συμπέρασμα της έκθεσης είναι ξεκάθαρο: χωρίς διαλειτουργικές πλατφόρμες και χωρίς προβολή ανταγωνιστικών επιλογών, η μετάβαση προς πιο βιώσιμες μετακινήσεις θα παραμείνει δυσχερής — και πολλοί επιβάτες θα συνεχίσουν να επιλέγουν το αεροπλάνο όχι από προτίμηση αλλά από ανάγκη ή από έλλειψη πληροφόρησης.
