Σαφές μήνυμα προς την Ουάσιγκτον να απορρίψει δημόσια το τουρκολιβυκό μνημόνιο και να ξεκαθαρίσει πως δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, στέλνει το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC).
Σε επιστολή προς τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, η οργάνωση προειδοποιεί ότι οι διεκδικήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης απειλούν όχι μόνο τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, αλλά και αμερικανικά ενεργειακά και στρατηγικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Εκτελεστικός διευθυντής του HALC είναι ο Έντι Ζεμενίδης.
Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε μετά την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Η εξέλιξη προκάλεσε την αντίδραση της Ευρωπαϊκής Ένωσης και επανέφερε στο προσκήνιο τις συνέπειες της συμφωνίας για τις θαλάσσιες διεκδικήσεις και τις ενεργειακές έρευνες στην περιοχή.
Το HALC ασκεί παράλληλα κριτική στην πρόσφατη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, την οποία χαρακτηρίζει ασθενέστερη σε σχέση με τη θέση που είχε εκφράσει η Ουάσιγκτον το 2019, όταν είχε χαρακτηρίσει το μνημόνιο «αντιπαραγωγική και προκλητική» συμφωνία.
Στην απάντησή του στις 22 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενθάρρυνε την επίλυση των θαλάσσιων διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων καλής πίστης, καθώς και τον διμερή διάλογο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ως συμμάχων στο ΝΑΤΟ.
Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση, με τη στήριξη και των 27 κρατών μελών, επανέλαβε στις 21 Οκτωβρίου ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι «άκυρο και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη». Αντίστοιχες αντιρρήσεις έχουν εκφράσει η Αίγυπτος και το Ισραήλ.
Κατά το HALC, η αποφυγή μιας ξεκάθαρης αμερικανικής θέσης ως προς τη νομική διάσταση του μνημονίου μπορεί να ερμηνευθεί από την Άγκυρα και την Τρίπολη ως σιωπηρή αποδοχή των διεκδικήσεών τους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κρήτη. Η επιστολή επικαλείται τις συμβάσεις που υπέγραψε τον Φεβρουάριο η Chevron για την έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές στην Ελλάδα, με ποσοστό συμμετοχής 70%, μεταξύ των οποίων βρίσκονται τα οικόπεδα «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2».
Όπως επισημαίνει η οργάνωση, η Λιβύη έχει διαμαρτυρηθεί επισήμως για τις ελληνικές έρευνες στις συγκεκριμένες θαλάσσιες περιοχές. Την ίδια ώρα, το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει υποστηρίξει ότι τα οικόπεδα της Chevron επικαλύπτονται με τη θαλάσσια ζώνη που το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποδίδει στη Λιβύη.
Στην επιστολή γίνεται επίσης αναφορά στην ExxonMobil, η οποία διαθέτει δικαιώματα έρευνας ως διαχειρίστρια σε δύο θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Στις συγκεκριμένες περιοχές έχουν πραγματοποιηθεί σεισμικές έρευνες από το 2022.
Το HALC συνδέει τις επενδύσεις αυτές με την προσπάθεια της Ευρώπης να περιορίσει την εξάρτησή της από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά και με την ευρύτερη αμερικανική ενεργειακή στρατηγική στην Ανατολική Μεσόγειο.
Επικαλούμενη μάλιστα τη θέση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ ότι η επίλυση των θαλάσσιων διαφορών ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές επενδύσεις και έρευνες, η οργάνωση υποστηρίζει πως η αμφισβήτηση των θαλάσσιων ορίων προκαλεί αβεβαιότητα για τις αμερικανικές εταιρείες που καλούνται να διαθέσουν σημαντικά κεφάλαια σε έρευνες μεγάλου βάθους.
Το ζήτημα, σύμφωνα με το HALC, έχει και σαφή διάσταση ασφάλειας, λόγω της στρατηγικής σημασίας της αμερικανικής ναυτικής εγκατάστασης στη Σούδα, μιας από τις σημαντικότερες υποδομές των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η οργάνωση εκτιμά ότι οι προσπάθειες αμφισβήτησης της θαλάσσιας δικαιοδοσίας γύρω από την Κρήτη εντείνουν την αστάθεια στο περιβάλλον ασφαλείας της βάσης και ενδέχεται να θέσουν σε κίνδυνο αμερικανικά αμυντικά συμφέροντα.
Στο πλαίσιο αυτό, καλεί τον Μάρκο Ρούμπιο να επιβεβαιώσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών που παράγουν τα νησιά. Παράλληλα, ζητά να καταστεί σαφές στην Άγκυρα και την Τρίπολη ότι οι μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις δεν πρέπει να παρεμποδίζουν τις νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών.
Το HALC ζητά ακόμη τον συντονισμό της Ουάσιγκτον με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους περιφερειακούς εταίρους της, προκειμένου να διαμορφωθεί κοινή θέση απέναντι στο μνημόνιο.
«Η Τουρκία και η Λιβύη δεν πρέπει να αφεθούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος ενός συμμάχου στο ΝΑΤΟ, των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας και των αμερικανικών εταιρειών που δραστηριοποιούνται νόμιμα στα ελληνικά ύδατα», τονίζει το HALC, καταλήγοντας ότι η θέση των Ηνωμένων Πολιτειών θα πρέπει να είναι τουλάχιστον εξίσου σαφής με εκείνη της Ευρώπης.
