Οι μεγάλες οικονομίες του κόσμου βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα διαρκώς διογκούμενο «βουνό» δημόσιου χρέους, που δοκιμάζει τη δημοσιονομική τους αντοχή καθώς οι ανάγκες χρηματοδότησης αυξάνονται σε περιβάλλον περιορισμένης ανάπτυξης των εσόδων και υψηλότερων επιτοκίων. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) αναφέρει ότι το συνολικό δημόσιο χρέος των κρατών-μελών ξεπέρασε το 2025 το ιστορικό όριο των 60 τρισ. δολαρίων.
Μόνο μέσα στην προηγούμενη χρονιά οι χώρες του ΟΟΣΑ άντλησαν από τις αγορές περίπου 17 τρισ. δολάρια, με το ανεξόφλητο υπόλοιπο να κινείται κοντά στα 61 τρισ. στο τέλος του 2025. Ως ποσοστό του ΑΕΠ, η αναλογία χρέους παρέμεινε περίπου στο 83%, αλλά ο Οργανισμός προβλέπει ότι θα αυξηθεί στο 85% το 2026, καθώς οι κυβερνήσεις αναμένεται να δανειστούν επιπλέον περίπου ένα τρισ. δολαρίων.
Η σημερινή αναλογία χρέους προς ΑΕΠ είναι περίπου 40 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη σε σχέση με το 2007, πριν από τη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση. Η κατάσταση επιδεινώνεται από τις προοπτικές παγκόσμιας ανάπτυξης κάτω από το 3% και από πληθωριστικές πιέσεις που προκαλούν οι γεωπολιτικές εντάσεις και η άνοδος των τιμών της ενέργειας.
Παράλληλα, οι αγορές κρατικών ομολόγων αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση λόγω των επίμονων δημοσιονομικών ελλειμμάτων, του υψηλότερου κόστους χρηματοδότησης και των αυξημένων επενδυτικών αναγκών. Η απότομη αύξηση των επιτοκίων από το 2022 εξακολουθεί να επιβαρύνει το κόστος δανεισμού, ενώ η συνεχής έκδοση ομολόγων μαζί με τη μειούμενη ζήτηση για μακροπρόθεσμους τίτλους οδηγεί σε υψηλότερες αποδόσεις.
Για να αντιμετωπίσουν τη νέα πραγματικότητα, πολλές κυβερνήσεις έχουν περιορίσει την έκδοση ομολόγων μεγάλης διάρκειας και έχουν στραφεί σε βραχυπρόθεσμο δανεισμό. Το ποσοστό των κρατικών εκδόσεων δεκαετούς διάρκειας υποχώρησε το 2025 στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2009, ενώ τα έντοκα γραμμάτια αντιπροσώπευσαν το 48% του συνολικού δανεισμού των χωρών του ΟΟΣΑ.
Η στροφή σε βραχυπρόθεσμο χρέος προσφέρει προσωρινή ευελιξία, αλλά αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο αναχρηματοδότησης: όταν μεγάλος όγκος χρέους λήγει σε σύντομο διάστημα, οι κυβερνήσεις αναγκάζονται να επιστρέφουν συχνότερα στις αγορές και να εκτίθενται περισσότερο στις μεταβολές των επιτοκίων. Ο κίνδυνος θεωρείται ιδιαίτερα έντονος στις αναδυόμενες οικονομίες, όπως η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία.
Στο τέλος του 2025, οι ανάγκες αναχρηματοδότησης του δημόσιου χρέους των χωρών του ΟΟΣΑ έφτασαν σε ιστορικό επίπεδο, περίπου 13,5 τρισ. δολαρίων — ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 80% του συνολικού ακαθάριστου δανεισμού τους. Για το 2026 προβλέπεται νέα αύξηση κατά περίπου ένα τρισ. δολάρια, στο υψηλότερο επίπεδο μετά την πανδημία.
Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν αυξημένες δαπάνες για άμυνα, υποδομές τεχνητής νοημοσύνης και την υποστήριξη μιας γηράσκουσας κοινωνίας. Το αποτέλεσμα είναι ένας δημοσιονομικός φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο χρέος αναχρηματοδοτείται με υψηλότερα επιτόκια, τόσο αυξάνονται οι πληρωμές τόκων και τόσο περιορίζονται οι διαθέσιμοι πόροι για υγεία, παιδεία, κοινωνική πολιτική και παραγωγικές επενδύσεις — με σοβαρές επιπτώσεις στη δημοσιονομική σταθερότητα και την αναπτυξιακή προοπτική των κρατών.
