Σε 18 μήνες και κάτι ημέρες από σήμερα — την 1η Ιανουαρίου 2028 — η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κληθεί να θέσει σε εφαρμογή το νέο επταετές Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) που καλύπτει την περίοδο έως το 2034. Παρά το ότι φαίνεται πως υπάρχει ακόμα χρόνος για να επιτευχθεί ομόφωνη συμφωνία στο Συμβούλιο και απόλυτη πλειοψηφία στην Ευρωβουλή, η πραγματικότητα είναι ότι ο χρόνος έχει αρχίσει ήδη να πιέζει και το θέμα έχει ανέβει στην κορυφή της ατζέντας της διήμερης Συνόδου Κορυφής στις Βρυξέλλες.
Καθοριστικός παράγοντας στην πορεία των διαπραγματεύσεων παραμένει η Γαλλία. Η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της ΕΕ εισέρχεται σε προεκλογική περίοδο την άνοιξη του 2027, με τις προεδρικές —και πιθανώς βουλευτικές— εκλογές να φέρνουν στο προσκήνιο το ενδεχόμενο νίκης της Μαρίν Λεπέν ή του διαδόχου της στην Εθνική Συσπείρωση Ζορντάν Μπαρντελά. Ο ίδιος ο Μπαρντελά, σε συνέντευξή του στο «Politico», προανήγγειλε ριζικές αλλαγές στη στάση του Παρισιού εντός της ΕΕ, δηλώνοντας ότι θα επιδιώξει να μειώσει στο μισό τη συνεισφορά της Γαλλίας στον προϋπολογισμό της ΕΕ — ένα σενάριο που μπορεί να ανατρέψει τις τρέχουσες ισορροπίες.
Αυτές οι απειλές εξηγούν και την πίεση που ασκεί ο καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, καλώντας για επιτάχυνση των διαδικασιών ώστε οι διαπραγματεύσεις να ολοκληρωθούν πριν στηθούν κάλπες στη Γαλλία. Η εμπειρία δείχνει άλλωστε ότι η διαπραγμάτευση για το MFF είναι περίπλοκη και χρονοβόρα· δεν αποκλείεται να εξελιχθεί σε θρίλερ και να φτάσει στο «παρά ένα» χωρίς συμφωνία.
Στο μέτωπο των προτάσεων, η τρέχουσα προεδρία της ΕΕ, την οποία ασκεί η Κυπριακή Δημοκρατία, κατέθεσε πριν από μία εβδομάδα ένα σχέδιο 49 σελίδων που θα αποτελέσει τη βάση για τη συζήτηση στη Σύνοδο Κορυφής. Η Λευκωσία επιχείρησε να βάλει στο τραπέζι σημαντικές περικοπές, προτείνοντας συνολικό ψαλίδι της τάξης του 2% σε σχέση με την πρόταση της Κομισιόν, με μεγάλο μέρος της μείωσης να προκύπτει από περικοπή 10% στις δαπάνες για άμυνα και Διάστημα — τομέων που τόσο κυβερνήσεις όσο και Ευρωβουλή θεωρούν πρώτης προτεραιότητας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του σχεδίου της κυπριακής προεδρίας:
- 1,73 τρισ. ευρώ (σε τιμές 2025) είναι το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού που προτείνει η Κύπρος έναντι 1,76 τρισ. που ζήτησε η Κομισιόν. Τα ποσά αντιστοιχούν στο 1,23% και 1,26% αντιστοίχως του Ακαθάριστου Εθνικού Εισοδήματος (GNI) της ΕΕ.
- 149 δισ. ευρώ θα κατευθυνθούν στην αποπληρωμή του δανείου* που έλαβε η ΕΕ από τις διεθνείς αγορές για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης (NextGenEU).
- 942,1 δισ. ευρώ, δηλαδή η μερίδα του λέοντος, προορίζονται για το «σούπερ Ταμείο», που περιλαμβάνει πλέον πολλές επιμέρους δαπάνες: ΚΑΠ, αλιεία, σύγκλιση, μετανάστευση κ.λπ. Η Κομισιόν πρότεινε 946 δισ.
- 501,7 δισ. ευρώ, έναντι 522 δισ. που προέβλεπε η Κομισιόν, αφορούν την ανταγωνιστικότητα, την ευημερία και την ασφάλεια.
- 182,5 δισ. ευρώ, έναντι 190 δισ. στην πρόταση της Κομισιόν, προορίζονται για τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο (διεύρυνση, εξωτερική πολιτική, έκτακτες ανάγκες κ.λπ).
- 104 δισ. ευρώ, τέλος, ακριβώς το ίδιο ποσό με την Κομισιόν, προτείνεται να διατεθεί για να καλύψει τις λειτουργικές ανάγκες της ΕΕ (διοικητικός μηχανισμός, κτίρια, λοιπά έξοδα κ.λπ).
(*) Το ποσό για την αποπληρωμή του δανείου για το NextGenEU είναι επιπλέον του συνολικού ποσού, που προκύπτει από το άθροισμα των υπόλοιπων δαπανών.
Οι συσχετισμοί δυνάμεων στο τραπέζι έχουν ήδη σχηματοποιηθεί: από τη μία πλευρά βρίσκονται οι καθαροί «αιμοδότες» —κυρίως η Γερμανία, η Ολλανδία και οι τρεις Σκανδιναβικές χώρες (Σουηδία, Δανία και Φινλανδία)—, που πιέζουν για περιορισμό του τελικού ποσού και ανακατεύθυνση δαπανών προς τις δικές τους προτεραιότητες. «Σε μια στιγμή που σχεδόν όλα τα κράτη – μέλη καταβάλλουν τις πιο σκληρές προσπάθειες για δημοσιονομική εξυγίανση εντός συνόρων, η μαζική αύξηση του προϋπολογισμού, όπως προτείνεται, δεν συνάδει με τη γενική εικόνα», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Μερτς κατά την άτυπη σύνοδο της Κύπρου, τον Απρίλιο. «Είναι μη βιώσιμος, μη ισορροπημένος και με λάθος στοχεύσεις», είπε από την πλευρά του ο ολλανδός υπουργός Οικονομικών.
Από την άλλη πλευρά, χώρες του Νότου και της Ανατολικής Ευρώπης που είναι καθαροί «δικαιούχοι» θα συγκροτήσουν συμμαχίες για να προστατεύσουν κρίσιμα κονδύλια, όπως αυτά της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και των διαρθρωτικών ταμείων, που πλέον συγχωνεύονται σε έναν κοινό «λογαριασμό». Την ίδια στιγμή, η Ευρωβουλή παραδοσιακά τάσσεται υπέρ ενός πιο γενναιόδωρου προϋπολογισμού και έχει ήδη υποστηρίξει αύξηση περίπου 10% σε σχέση με την πρόταση της Κομισιόν.
Για την Ελλάδα οι επιπτώσεις δεν είναι θεωρητικές: η πιθανή μείωση των πόρων της Πολιτικής Συνοχής θα στερήσει θεμελιώδη χρηματοδοτικά εργαλεία για περιφερειακά έργα, υποδομές και επενδύσεις, με άμεσες συνέπειες στην αναπτυξιακή της πορεία. Επιπλέον, οποιαδήποτε πίεση στην Κοινή Αγροτική Πολιτική θα αυξήσει την αβεβαιότητα στον πρωτογενή τομέα, ενώ το κόστος παραγωγής και οι επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης έχουν ήδη επιβαρύνει τους παραγωγούς.
Η Αθήνα, που θα ασκήσει την προεδρία της ΕΕ στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, έχει επιπλέον λόγο ανησυχίας: εάν η εικόνα δεν έχει ξεκαθαρίσει όταν αναλάβει την προεδρία, η ελληνική κυβέρνηση θα κληθεί να διαχειριστεί ένα εξαιρετικά απαιτητικό και ευαίσθητο dossier —με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε πολιτικό και πρακτικό επίπεδο. Ταυτόχρονα, η χώρα θα κινηθεί εντός του αυστηρού δημοσιονομικού πλαισίου που διαμορφώνει ο νέος κανόνας του Συμφώνου Σταθερότητας για τις καθαρές πρωτογενείς δαπάνες, μειώνοντας τις δυνατότητες ευρείας δημοσιονομικής ευελιξίας.
Η διαδικασία έγκρισης του MFF έχει συγκεκριμένα στάδια:
- Η Κομισιόν παρουσιάζει την πρότασή της για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ (MFF), κάτι που έχει κάνει από πέρυσι, καθώς και για τις ίδιες πηγές χρηματοδότησής του.
- Το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο διαβουλεύονται προκειμένου να καταλήξουν σε απόφαση – τόσο εκ του παραλλήλου όσο και, στη συνέχεια, μεταξύ τους. Η κυπριακή πρόταση εντάσσεται σε αυτή τη φάση.
- Το τελικό σχέδιο τίθεται σε ψηφοφορία. Για την έγκριση του MFF απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο και απόλυτη πλειοψηφία στην Ευρωβουλή, η οποία όμως έχει τη δυνατότητα να τον εγκρίνει ή να τον απορρίψει στο σύνολό του. Για τις ίδιες πηγές χρηματοδότησης απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο, συμβουλευτική γνωμοδότηση της Ευρωβουλής και έγκριση από τα εθνικά Κοινοβούλια των «27».
Συνολικά, η συζήτηση για τον επόμενο προϋπολογισμό αναμένεται να κυριαρχήσει στις επόμενες συνόδους κορυφής και να δοκιμάσει τις αντοχές των συμφωνιών μεταξύ βόρειας και νότιας Ευρώπης. Οι ισορροπίες παραμένουν λεπτές και το πολιτικό τοπίο, με την προεκλογική αβεβαιότητα σε βασικές χώρες, μπορεί να φέρει απρόβλεπτες ανατροπές στην τελική κατάληξη.
