Η φετινή εκρηκτική άνοδος της αεροπορικής κίνησης φέρνει ξανά στο προσκήνιο τις αδυναμίες των συστημάτων αεροναυτιλίας της Υπηρεσίας Πολικής Αεροπορίας (ΥΠΑ). Παρά τις διαβεβαιώσεις για πολλαπλά επίπεδα ασφαλείας, οι πρόσφατες αρρυθμίες και το μπλακάουτ της 4ης Ιανουαρίου εγείρουν εύλογες αμφιβολίες για το κατά πόσο το ελληνικό σύστημα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας μπορεί να ανταποκριθεί στην κορύφωση της θερινής περιόδου.
Τα επίσημα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: από τις αρχές του 2026 μέχρι και προχθές εξυπηρετήθηκαν 154.115 πτήσεις από και προς τα ελληνικά αεροδρόμια και 217.050 υπερπτήσεις. Πρόκειται για αύξηση 6% και 9% αντίστοιχα σε σχέση με το 2025, ενώ σε σύγκριση με το 2019 οι αυξήσεις φτάνουν το 30% και το 52%.
Το αδιαμφισβήτητο ερώτημα που απασχολεί τις διοικήσεις, τις εταιρείες και τους χειριστές είναι απλό και πιεστικό: μπορεί το σύστημα που πέρυσι εξυπηρέτησε πάνω από 83 εκατ. επιβάτες να αντέξει και φέτος χωρίς σοβαρές επιχειρησιακές δυσλειτουργίες; Η απάντηση, προς το παρόν, παραμένει ασαφής.
Το κύριο ζήτημα εντοπίζεται στο βασικό σύστημα ραντάρ και στα συστήματα επιτήρησης που χρησιμοποιεί σήμερα η ΥΠΑ, τα οποία βασίζονται σε τεχνολογία πεπαλαιωμένη —με την τελευταία μεγάλη προμήθεια ραντάρ να έχει γίνει το 1999— παρά τις αναβαθμίσεις λογισμικού, όπως αυτή του PALLAS 3G το 2018. Η ίδια η διοίκηση της ΥΠΑ αναγνωρίζει πλέον πως «πρόκειται για τεχνολογία ξεπερασμένη, με αυξημένο κόστος συντήρησης και περιορισμένες δυνατότητες ανταπόκρισης στις σύγχρονες επιχειρησιακές ανάγκες».
Από την πλευρά τους, οι εργαζόμενοι τονίζουν ότι «Το πρόβλημα δεν είναι ο άμεσος κίνδυνος κατάρρευσης της ασφάλειας, αλλά η αυξανόμενη επιχειρησιακή πίεση πάνω σε γερασμένες υποδομές, που ήδη λειτουργούν οριακά για τη ζήτηση του καλοκαιριού» — μια προειδοποίηση που αποκτά μεγαλύτερο βάρος αν σκεφτεί κανείς τι θα σήμαινε η επανάληψη ενός περιστατικού τύπου 4ης Ιανουαρίου σε μήνες με πολλαπλάσιο αριθμό αεροσκαφών στον αέρα.
Το «ψύχραιο» υπουργείο
Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Μεταφορών κρατάει ψύχραιμη στάση και προβάλλει ως απάντηση ένα Master Plan 364 σημείων για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων ελέγχου της εναέριας κυκλοφορίας, με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης περί το 2030. Ωστόσο, πίσω από τις εξαγγελίες παραμένουν διαχρονικά προβλήματα καθυστερήσεων, γραφειοκρατίας και υποχρηματοδότησης που, όπως παρατηρούν στελέχη του κλάδου, δεν καλύπτονται εύκολα από σχέδια μακράς προθεσμίας.
Η νέα σύμβαση
Υπό αυτή την πίεση, το ΔΣ της ΥΠΑ αποφάσισε στις 12/5/2026 την «τροποποίηση της 1/12/18.02.2026 απόφασης, που προέβλεπε την ταυτόχρονη αναβάθμιση του Συστήματος Επεξεργασίας Δεδομένων (DPS) και την προμήθεια νέων ραντάρ, συνολικής δαπάνης περίπου 160 εκατ. ευρώ. Η σύμβαση αυτή σπάει πλέον στα δύο.»
Σε πρώτη φάση, η ΥΠΑ θα προχωρήσει με απευθείας ανάθεση στη γαλλική Thales, έναντι 126 εκατ. ευρώ, το έργο του Συστήματος Επεξεργασίας Δεδομένων (DPS), με στόχο την αναβάθμιση του συστήματος επεξεργασίας σχεδίων πτήσης και δεδομένων επιτήρησης PALLAS 3G στη νέα έκδοση TopSky ATC One. Ήδη το υπουργείο Μεταφορών ενέκρινε τα πρώτα 92,38 εκατ. ευρώ.
Σε δεύτερη φάση θα διεξαχθεί ξεχωριστός ανοικτός διαγωνισμός για την προμήθεια επτά καινούργιων ραντάρ, τα οποία προβλέπεται να εγκατασταθούν σε Καμάρα, Υμηττό, Ελληνικό, Λευκάδα, Κύθηρα, Πήλιο και Μερέντα, αντικαθιστώντας τα υπάρχοντα πεπαλαιωμένα συστήματα.
Η απόφαση για διάσπαση της αρχικής σύμβασης έρχεται μετά από διαδοχικές καταγγελίες εμπλεκόμενων εταιρειών, όπως της ιταλικής Leonardo, οι οποίες χαρακτήρισαν την πρώτη ανάθεση «φωτογραφική» και «υπερβολικά κοστοβόρα». Ενδεικτικό είναι ότι το ποσό της σύμβασης ξεκίνησε από 77 εκατ. ευρώ το 2022 και εκτοξεύτηκε στα 160 εκατ. ευρώ το 2026 — αύξηση 108%.
Παρά τις αλλαγές στη σύμβαση, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει η επιχειρησιακή ετοιμότητα του εφετινού καλοκαιριού. Σε επίπεδο υποδομών ελάχιστα έχουν αλλάξει σε σχέση με πέρυσι, και η ανησυχία για πιθανά μπλακάουτ ή σημαντικές καθυστερήσεις παραμένει υπαρκτή.
Μία ουσιαστική, έστω και προσωρινή, βελτίωση αφορά την επιτάχυνση της εγκατάστασης του νέου συστήματος ραδιοεπικοινωνιών VCRS, που προχώρησε μετά το μπλακάουτ της 4/1/2026 και έγινε δυνατή χάρη σε δωρεά ιδιωτικών εταιρειών: Aegean, Sky Express, ΔΑΑ, ΤΕΡΝΑ και Fraport Greece.
