Μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, το μεγάλο στοίχημα για την ελληνική οικονομία είναι να διατηρήσει την επενδυτική της δυναμική χωρίς την έκτακτη χρηματοδοτική ώθηση των τελευταίων ετών. Η πρόκληση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη σε ένα περιβάλλον υψηλού πληθωρισμού και ακριβότερου χρήματος.
Οι φθινοπωρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποτυπώνουν την επιβράδυνση: ο ρυθμός αύξησης των επενδύσεων αναμένεται να υποχωρήσει από 7,3% το 2026 σε 2,5% το 2027 και 2,6% το 2028, ενώ η ανάπτυξη προβλέπεται να περιοριστεί στο 1,5%.
Την ίδια ώρα, οι κυβερνητικοί στόχοι απαιτούν σημαντική αύξηση των επενδύσεων. Από τα 46 δισ. ευρώ που προβλέπονται για το 2026, ο πήχης ανεβαίνει στα 51,7 δισ. ευρώ το 2029 και σε περισσότερα από 60 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030. Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο το συνολικό ύψος των κεφαλαίων, αλλά και η προέλευσή τους.
Σύμφωνα με τον κυβερνητικό σχεδιασμό, οι δημόσιες επενδύσεις, από 18 δισ. ευρώ το 2026, εκτιμάται ότι θα περιοριστούν περίπου στα 11,2 δισ. ευρώ το 2029. Αντίθετα, οι ιδιωτικές επενδύσεις θα πρέπει να αυξηθούν από 28 δισ. σε 40,5 δισ. ευρώ, καλύπτοντας το 78% του συνόλου. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται επιπλέον ιδιωτικές επενδύσεις 12,5 δισ. ευρώ ετησίως, σε τρέχουσες τιμές, μέσα σε τρία χρόνια.
Η Ελλάδα θα εξακολουθήσει να έχει στη διάθεσή της ευρωπαϊκά και εθνικά κεφάλαια και μετά το 2026. Το ερώτημα είναι αν οι εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης μπορούν να αναπληρώσουν την ταχύτητα, την ευελιξία και, κυρίως, τους προνομιακούς όρους του Ταμείου Ανάκαμψης.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ύψος του τελικού πακέτου για την επόμενη περίοδο. Σύμφωνα με παράγοντες που έχουν γνώση των ευρωπαϊκών διαπραγματεύσεων, εξετάζονται σενάρια που θα μπορούσαν να περιορίσουν έως και κατά 25%-30% τους πόρους που θα αναλογούν στην Ελλάδα, σε σύγκριση με την τρέχουσα προγραμματική περίοδο.
Στον νέο χρηματοδοτικό σχεδιασμό περιλαμβάνονται περίπου 19 δισ. ευρώ από το υφιστάμενο ΕΣΠΑ, τα οποία, σύμφωνα με κυβερνητικό παράγοντα, απομένουν προς αξιοποίηση έως το 2029. Προστίθεται το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, ύψους περίπου 23 δισ. ευρώ, στο οποίο περιλαμβάνονται και υφιστάμενες δεσμεύσεις, καθώς και ειδικοί ευρωπαϊκοί μηχανισμοί για την ενεργειακή μετάβαση, τον εκσυγχρονισμό και την απανθρακοποίηση των νησιών.
Ρόλο στη χρηματοδότηση αναμένεται να αναλάβει και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα, με δύο νέα προγράμματα δανείων και εγγυήσεων για μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Επιπλέον, η ολοκλήρωση του Ταμείου δεν συνεπάγεται την αυτόματη διακοπή όλων των έργων. Όπως έχει επισημάνει ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, οι εκταμιεύσεις δανείων προς τους τελικούς δικαιούχους μπορούν να συνεχιστούν έως το 2029. Η δυσκολία αφορά κυρίως τη χρηματοδότηση των νέων επενδυτικών σχεδίων, τα οποία δεν θα έχουν στη διάθεσή τους το ίδιο έκτακτο εργαλείο.
Αισιόδοξες εμφανίζονται οι διοικήσεις των ελληνικών τραπεζών για τη διατήρηση της πιστωτικής επέκτασης και μετά το τέλος του Ταμείου. Τραπεζικά στελέχη εκτιμούν ότι, παρά την αναμενόμενη επιβράδυνση σε σχέση με την προηγούμενη διετία, η ετήσια πιστωτική επέκταση μπορεί να παραμείνει στη ζώνη του 7%-8%, τουλάχιστον έως το 2028.
Οι τράπεζες θεωρούν ότι διαθέτουν την κεφαλαιακή επάρκεια για να στηρίξουν τη ζήτηση, με τις χρηματοδοτήσεις προς τις επιχειρήσεις να αποτελούν τον βασικό κινητήρα της νέας δανειοδοτικής δραστηριότητας. Η αύξηση των επιχειρηματικών δανείων, ωστόσο, δεν οδηγεί αυτομάτως σε νέες παραγωγικές επενδύσεις: μέρος των χρηματοδοτήσεων κατευθύνεται σε κεφάλαια κίνησης, αναχρηματοδοτήσεις ή εξαγορές.
Επιπλέον, η απουσία των προνομιακών επιτοκίων του Ταμείου μπορεί να επηρεάσει τη βιωσιμότητα επενδυτικών σχεδίων, ειδικά για μικρότερες επιχειρήσεις με περιορισμένα ίδια κεφάλαια. Η νέα ενεργειακή κρίση περιπλέκει ακόμη περισσότερο την εξίσωση, καθώς η Κομισιόν προβλέπει πληθωρισμό 3,2% στην Ελλάδα το 2027 και προειδοποιεί ότι το υψηλότερο ενεργειακό κόστος και οι αυστηρότερες συνθήκες χρηματοδότησης θα επιβαρύνουν τις επενδύσεις.
Το αυξημένο κόστος των κατασκευών, του εξοπλισμού και του δανεισμού ενδέχεται να περιορίσει τον αριθμό των σχεδίων που θα φτάσουν τελικά στην υλοποίηση. Αβεβαιότητα υπάρχει και για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034. Η ελληνική πλευρά υπολογίζει σε σημαντικούς πρόσθετους πόρους, όμως το τελικό ύψος και οι όροι κατανομής τους παραμένουν υπό διαπραγμάτευση.
«Είναι πολλά μέτωπα ανοιχτά στην Ευρώπη και αυτό δεν μπορεί να οριστικοποιήσει ένα συγκεκριμένο αναπτυξιακό σχέδιο», επισημαίνει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» έμπειρος κυβερνητικός παράγοντας. Όπως εκτιμά, οι πολιτικές ανακατατάξεις και οι επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις θα επηρεάσουν τις κυβερνήσεις που θα διαπραγματευτούν τον νέο προϋπολογισμό, σε ένα περιβάλλον που ενδέχεται να σημαδευτεί από μεγάλες πολιτικές αλλαγές.
Η αβεβαιότητα για τη χρηματοδότηση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αντιμετωπίζει και η ίδια επενδυτικό έλλειμμα. Η έκθεση Ντράγκι έχει αναδείξει τις μεγάλες ανάγκες χρηματοδότησης για την ανταγωνιστικότητα, την ενέργεια, την τεχνολογία και την ασφάλεια, ενώ η τελευταία ανάλυση της Κομισιόν επισημαίνει τα διαρθρωτικά προβλήματα που εξακολουθούν να περιορίζουν τη δυναμική της ευρωπαϊκής μεταποίησης.
Το επόμενο κρίσιμο ορόσημο τοποθετείται στο δεύτερο εξάμηνο του 2027, όταν η Ελλάδα θα αναλάβει την προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τότε αναμένεται να κορυφωθούν οι διαπραγματεύσεις για τον νέο επταετή προϋπολογισμό.

