Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προετοιμάζει το έδαφος για νέα αύξηση των επιτοκίων τον Δεκέμβριο, ενώ παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο να ακολουθήσουν και άλλες παρεμβάσεις μέσα στο 2027. Σύμφωνα με πληροφορίες από πηγές της ΕΚΤ, η αύξηση κατά 25 μονάδες βάσης συγκεντρώνει ισχυρές πιθανότητες, χωρίς όμως να θεωρείται βέβαιο ότι θα είναι η τελευταία στον τρέχοντα ανοδικό κύκλο.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η ενεργειακή κρίση εξακολουθεί να τροφοδοτεί τις πληθωριστικές πιέσεις, παρά την πρόσφατη υποχώρηση των διεθνών τιμών του πετρελαίου. Στη Φρανκφούρτη, η ανησυχία δεν περιορίζεται πλέον στο κόστος των καυσίμων, αλλά επεκτείνεται στην παραγωγή, στις υπηρεσίες και στις τιμές των προϊόντων.
Το επιτόκιο καταθέσεων αναμένεται, εφόσον επιβεβαιωθεί η νέα παρέμβαση, να αυξηθεί από το 2,50% στο 2,75%. Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τα επόμενα στοιχεία για τον πληθωρισμό, τις νέες οικονομικές προβλέψεις της ΕΚΤ και την πορεία των ενεργειακών τιμών.
Η ΕΚΤ είχε αυξήσει τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης τον Σεπτέμβριο, ενώ στη συνεδρίαση της 29ης Οκτωβρίου επέλεξε να τα διατηρήσει αμετάβλητα. Η επαναφορά της συζήτησης για νέα αύξηση τον Δεκέμβριο αντανακλά τον φόβο ότι το ενεργειακό σοκ έχει αρχίσει να προκαλεί πιο επίμονες πληθωριστικές πιέσεις.
Τα στοιχεία της Eurostat αποτυπώνουν το μέγεθος του προβλήματος. Τον Σεπτέμβριο, οι τιμές παραγωγού στη βιομηχανία της Ευρωζώνης αυξήθηκαν κατά 11,1% σε ετήσια βάση, ενώ το ενεργειακό κόστος κατέγραψε άνοδο 30,8%. Ακόμη και χωρίς την ενέργεια, η αύξηση διαμορφώθηκε στο 3,5%.
Παράλληλα, ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έφτασε το 4% τον Οκτώβριο. Οι επαγγελματίες αναλυτές που συμμετέχουν στην έρευνα της ΕΚΤ αναθεώρησαν, μάλιστα, προς τα πάνω την πρόβλεψή τους για το 2027, στο 2,6% από 2,2% προηγουμένως.
Για τη Φρανκφούρτη, ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι οι αυξήσεις στην ενέργεια να μετατραπούν σε γενικευμένες ανατιμήσεις και να επηρεάσουν τις μισθολογικές διεκδικήσεις. Εάν συμβεί αυτό, η επιστροφή του πληθωρισμού στον στόχο του 2% θα απαιτήσει περισσότερο χρόνο και ενδεχομένως νέες αυξήσεις επιτοκίων.
Το πρόβλημα έχει ήδη περάσει σε μεγάλο βαθμό στην πραγματική οικονομία. Οι επιχειρήσεις ανανεώνουν συμβάσεις προμήθειας με διαφορετικούς χρονικούς ορίζοντες, επιβαρύνονται με αυξημένα κόστη μεταφοράς και παραγωγής και μεταφέρουν σταδιακά μέρος των επιβαρύνσεων στους τιμοκαταλόγους τους. Έτσι, ακόμη και όταν υποχωρεί η τιμή του πετρελαίου, οι προηγούμενες αυξήσεις συνεχίζουν να αποτυπώνονται στις τελικές τιμές.
Η ίδια η ΕΚΤ κατέγραψε αυτή την τάση στις επαφές της με 64 μεγάλες ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Περίπου εννέα στις δέκα εταιρείες που απευθύνονται στους καταναλωτές δήλωσαν ότι έχουν μετακυλίσει μόνο ένα μέρος του αυξημένου κόστους, καθώς ο ανταγωνισμός και η περιορισμένη ζήτηση δεν επιτρέπουν μεγαλύτερες ανατιμήσεις.
Μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών επιτοκίων αλλάζει τα δεδομένα για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβερνήσεις. Για ένα στεγαστικό δάνειο 150.000 ευρώ με υπόλοιπη διάρκεια 20 ετών, η αύξηση του επιτοκίου από το 4% στο 4,25% ανεβάζει τη μηνιαία δόση περίπου κατά 20 ευρώ, εφόσον η μεταβολή μετακυλιστεί εξ ολοκλήρου στον δανειολήπτη.
Η επιβάρυνση γίνεται μεγαλύτερη σε περίπτωση νέων αυξήσεων μέσα στο 2027. Για τους δανειολήπτες, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο το ύψος της αύξησης του Δεκεμβρίου, αλλά και το χρονικό διάστημα κατά το οποίο τα επιτόκια θα παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα.
Για τις επιχειρήσεις, το ακριβότερο χρήμα περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης νέων επενδύσεων και αυξάνει το κόστος εξυπηρέτησης των υφιστάμενων δανείων. Η πίεση είναι εντονότερη για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, οι οποίες εξαρτώνται περισσότερο από την τραπεζική χρηματοδότηση και διαθέτουν μικρότερα περιθώρια απορρόφησης πρόσθετων επιβαρύνσεων.
Την ίδια ώρα, η αυστηρότερη νομισματική πολιτική μπορεί να διατηρήσει σε υψηλά επίπεδα τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων, αυξάνοντας το κόστος νέου δανεισμού. Για χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ιταλία, η Γαλλία και η Ελλάδα, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι κυβερνήσεις καλούνται να καλύψουν αυξημένες ανάγκες σε ένα περιβάλλον ακριβότερου χρήματος.
Η Ευρωζώνη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με ένα δύσκολο δίλημμα. Η ΕΚΤ επιχειρεί να περιορίσει τον πληθωρισμό, όμως κάθε νέα αύξηση επιτοκίων εντείνει τις πιέσεις στην ανάπτυξη, την κατανάλωση, τις επενδύσεις και την πιστωτική επέκταση.
Η ΕΚΤ δεν κινείται μόνη της προς αυτή την κατεύθυνση. Στις 5 Νοεμβρίου, η Τράπεζα της Αγγλίας αύξησε το βασικό επιτόκιο στο 4%, καθώς η βρετανική οικονομία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει έντονες πληθωριστικές πιέσεις. Η βρετανική κεντρική τράπεζα εκτιμά ότι ο πληθωρισμός θα πλησιάσει το 5% στα μέσα του 2027, ενισχύοντας την προοπτική διατήρησης αυστηρής νομισματικής πολιτικής.
Στις ΗΠΑ, η Federal Reserve είχε επίσης αυξήσει τα επιτόκια τον Σεπτέμβριο, διαμορφώνοντας το εύρος του βασικού επιτοκίου στο 3,75%-4%. Οι αγορές παρακολουθούν πλέον αν οι πληθωριστικές πιέσεις θα οδηγήσουν σε νέες αυξήσεις, καθώς η επόμενη κίνηση της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας παραμένει ανοιχτή.
Η κοινή ανησυχία των κεντρικών τραπεζών είναι ότι ένα παρατεταμένο ενεργειακό σοκ μπορεί να εξελιχθεί σε ευρύτερο πληθωριστικό κύμα. Τα επιτόκια δεν μπορούν να μειώσουν την τιμή του πετρελαίου ούτε να αποκαταστήσουν τις διαταραχές στην προσφορά ενέργειας. Μπορούν, όμως, να περιορίσουν τη ζήτηση και να αποτρέψουν την παγίωση υψηλότερων τιμών και μισθολογικών αυξήσεων.
Το ενδεχόμενο συνέχισης της ανόδου των επιτοκίων και το 2027 αυξάνει τον κίνδυνο οι μεγάλες οικονομίες να βρεθούν αντιμέτωπες με ταυτόχρονη επιβράδυνση, καθώς το ακριβότερο χρήμα περιορίζει την κατανάλωση, τις επενδύσεις και τη χορήγηση πιστώσεων.
Η συνεδρίαση του Δεκεμβρίου αποκτά πρόσθετη σημασία και λόγω των διαπραγματεύσεων για τη νέα ηγεσία της ΕΚΤ. Η Κριστίν Λαγκάρντ αποχωρεί στις 7 Φεβρουαρίου 2027 και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αναζητούν τον διάδοχό της, με βασικούς υποψηφίους τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος και τον Ολλανδό Κλάας Κνοτ.
Μια νέα αύξηση τον Δεκέμβριο, σε συνδυασμό με την πιθανότητα πρόσθετων παρεμβάσεων το 2027, θα διαμορφώσει το περιβάλλον στο οποίο θα αναλάβει καθήκοντα ο επόμενος πρόεδρος. Παράλληλα, θα επαναφέρει στο προσκήνιο τις διαφορετικές προσεγγίσεις των δύο υποψηφίων απέναντι στον πληθωρισμό και στη διαχείριση κρίσεων.
Ο Κνοτ συνδέεται παραδοσιακά με αυστηρότερη νομισματική στάση, ενώ ο ντε Κος θεωρείται περισσότερο μετριοπαθής. Η τελική επιλογή, πάντως, θα εξαρτηθεί κυρίως από τις πολιτικές ισορροπίες μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων και από τη συνολική συμφωνία για τις τρεις θέσεις της Εκτελεστικής Επιτροπής.
Πηγή: ΟΤ
