Με το βλέμμα στην επόμενη ελαιοκομική περίοδο, η ισπανική κυβέρνηση προχωρά σε μια πρωτοφανή για την αγορά ελαιολάδου παρέμβαση, επιχειρώντας να αποτρέψει την απότομη πτώση των τιμών λόγω της μεγάλης παραγωγής. Βάσει της απόφασης, θα αποσυρθεί προσωρινά από την αγορά το 12% της παραγωγής.
Η σχετική απόφαση δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως της Ισπανίας στις 6 Νοεμβρίου και προβλέπει την αποθήκευση περίπου 188.000 τόνων ελαιολάδου. Οι συγκεκριμένες ποσότητες δεν θα μπορούν να διατεθούν στην αγορά έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027, εκτός εάν το μέτρο τροποποιηθεί νωρίτερα.
Η παρέμβαση έχει άμεσο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, καθώς η Ισπανία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός ελαιολάδου στον κόσμο και οι αποφάσεις της επηρεάζουν καθοριστικά τις διεθνείς τιμές.
Η εφαρμογή του μηχανισμού ξεκινά από την παραγωγή που δηλώνεται τον Νοέμβριο. Παράλληλα, η ισπανική κυβέρνηση διατηρεί το δικαίωμα να επανεξετάσει την απόφαση από τις 31 Δεκεμβρίου 2026, ανάλογα με την πορεία της συγκομιδής και τα δεδομένα που θα διαμορφωθούν στην αγορά.
Οι προβλέψεις για την ελαιοκομική περίοδο 2026-2027 κάνουν λόγο για παραγωγή 1,6 εκατομμυρίων τόνων, αυξημένη κατά 23% σε σύγκριση με την προηγούμενη χρονιά. Στους 357.040 τόνους ανέρχονται τα αποθέματα που μεταφέρθηκαν από την προηγούμενη περίοδο, καταγράφοντας επίσης αύξηση 23,3%.
Συνολικά, η αναμενόμενη παραγωγή και τα αρχικά αποθέματα αντιστοιχούν στο 120% της μέσης παραγωγής των τελευταίων έξι ελαιοκομικών περιόδων. Το στοιχείο αυτό αποτέλεσε τη βάση για την ενεργοποίηση του μηχανισμού παρέμβασης.
Με βάση την κυβερνητική απόφαση, κάθε ελαιοτριβείο θα πρέπει να δεσμεύει το 12% της σωρευτικής μηνιαίας παραγωγής του, ανεξάρτητα από την κατηγορία του ελαιολάδου. Οι επιχειρήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν την κατηγορία προϊόντος που θα αποθηκεύσουν, αλλά και το αν η αποθήκευση θα γίνει σε δικές τους εγκαταστάσεις ή σε χώρους τρίτων.
Οι ποσότητες που παράγονται, όπως και τα τελικά αποθέματα, θα καταγράφονται στο επίσημο σύστημα παρακολούθησης της αγοράς ελαιολάδου. Για την τήρηση των υποχρεώσεων προβλέπονται, επίσης, επιτόπιοι έλεγχοι.
Το ισπανικό υπουργείο Γεωργίας ενεργοποιεί για πρώτη φορά έναν τέτοιο μηχανισμό υποχρεωτικής αποθήκευσης, ανταποκρινόμενο στις πιέσεις των ελαιοπαραγωγών. Οι αγροτικές οργανώσεις είχαν προειδοποιήσει ότι η αυξημένη προσφορά θα μπορούσε να ρίξει τις τιμές παραγωγού κάτω από το κόστος καλλιέργειας.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η προσωρινή απόσυρση θα συμβάλει στην εξισορρόπηση προσφοράς και ζήτησης, προστατεύοντας το εισόδημα των παραγωγών και περιορίζοντας τις ακραίες διακυμάνσεις των τιμών.
Ο γενικός γραμματέας της αγροτικής οργάνωσης UPA Ανδαλουσίας, Χεσούς Κόθαρ, χαρακτήρισε την απόφαση ιστορική, εκτιμώντας ότι ο περιορισμός της διαθέσιμης ποσότητας θα βοηθήσει στην ανάκαμψη των τιμών παραγωγού.
Όπως υποστήριξε, εφόσον η ζήτηση παραμείνει στα σημερινά επίπεδα, η μείωση της προσφοράς θα πρέπει να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές και να βελτιώσει τη βιωσιμότητα των ελαιοκαλλιεργητών.
Ωστόσο, η απόφαση δεν έχει γίνει δεκτή χωρίς αντιδράσεις. Η ισπανική Εθνική Επιτροπή Αγορών και Ανταγωνισμού (CNMC) εκφράζει σοβαρές επιφυλάξεις, προειδοποιώντας ότι η υποχρεωτική απόσυρση σημαντικού μέρους της παραγωγής αποτελεί περιορισμό του ανταγωνισμού.
Κατά την ανεξάρτητη αρχή, η τεχνητή μείωση της διαθέσιμης ποσότητας μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερες τιμές για τους τελικούς καταναλωτές και να προκαλέσει στρεβλώσεις στην εφοδιαστική αλυσίδα.
Η CNMC επισημαίνει ακόμη ότι το μέτρο ενδέχεται να αποδυναμώσει τα κίνητρα των επιχειρήσεων για τη βελτίωση της ποιότητας και τη διαφοροποίηση των προϊόντων, ενώ αυξάνει τον κίνδυνο συντονισμένης συμπεριφοράς μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά.
Η Επιτροπή αμφισβητεί και τον ισχυρισμό ότι ο μηχανισμός είναι ουδέτερος ως προς τον ανταγωνισμό, τονίζοντας πως περιορίζει το όφελος που θα μπορούσαν να έχουν οι καταναλωτές από μια χρονιά υψηλής παραγωγής.
Για την ελληνική αγορά, η επίδραση της ισπανικής απόφασης θα εξαρτηθεί από το μέγεθος της εγχώριας παραγωγής, τη ζήτηση, τα διαθέσιμα αποθέματα και τις συνθήκες που θα επικρατήσουν στο διεθνές εμπόριο. Αν η παρέμβαση διατηρήσει τις τιμές χονδρικής σε υψηλότερα επίπεδα, ενδέχεται να περιορίσει τις μειώσεις που θα μπορούσαν να φτάσουν στα ράφια των ελληνικών σούπερ μάρκετ.
Η ισπανική επιλογή επαναφέρει, έτσι, το διαχρονικό δίλημμα της ευρωπαϊκής αγροτικής πολιτικής: με ποιον τρόπο μπορεί να διασφαλιστεί ένα βιώσιμο εισόδημα για τους παραγωγούς, χωρίς να περιορίζονται τα οφέλη των καταναλωτών από την αύξηση της παραγωγής. Η αποτελεσματικότητα και οι συνέπειες του μέτρου θα φανούν τους επόμενους μήνες.
