Σε κατάσταση κόκκινου συναγερμού τέθηκαν οι αρχές ασφαλείας σε ευρωπαϊκές χώρες, μετά το πρωτοφανές κύμα ψευδών απειλών για τοποθέτηση εκρηκτικών μηχανισμών σε περισσότερες από δώδεκα αεροπορικές πτήσεις. Οι προειδοποιήσεις προκάλεσαν αναγκαστικές προσγειώσεις, αλλαγές πορείας και συνοδείες αεροσκαφών από μαχητικά.
Πτήσεις από την Κοπεγχάγη, το Δουβλίνο, το Ελσίνκι, τη Μαδρίτη, το Μιλάνο και τη Βαρσοβία βρέθηκαν στο επίκεντρο, με εκατοντάδες επιβάτες να βιώνουν μια αεροπορική «ρωσική ρουλέτα». Οι αρμόδιες αρχές θεωρούν ότι πρόκειται για κακόβουλες φάρσες, χωρίς να αποκλείουν, ωστόσο, το ενδεχόμενο να υπάρχουν βαθύτερα γεωπολιτικά κίνητρα.
Η μαζική αποστολή των απειλών καταγράφεται σε μια περίοδο κατά την οποία εντείνονται οι σχέσεις με τη Ρωσία και πληθαίνουν οι προειδοποιήσεις για πιθανή κλιμάκωση υβριδικών επιθέσεων στην Ευρώπη. Για τον λόγο αυτό, κάθε μήνυμα αξιολογείται με ιδιαίτερη προσοχή, ακόμη και όταν οι πρώτες ενδείξεις παραπέμπουν σε φάρσα.
Σε περίπτωση απειλής, ενεργοποιείται ένα αυστηρά καθορισμένο διεθνές πρωτόκολλο, βάσει των κατευθυντήριων γραμμών του Οργανισμού Ασφάλειας της Αεροπορίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EASA) και του Διεθνούς Οργανισμού Πολιτικής Αεροπορίας (ICAO). Το πρώτο βήμα είναι η άμεση αξιολόγηση της πληροφορίας από ειδικούς αναλυτές, οι οποίοι καλούνται να κρίνουν αν είναι αξιόπιστη, μερικώς αξιόπιστη ή εντελώς αστήρικτη.
Εφόσον η απειλή θεωρηθεί βάσιμη, το πλήρωμα ενημερώνεται χωρίς καθυστέρηση και ο κυβερνήτης αναλαμβάνει την πλήρη ευθύνη για τις αποφάσεις, ακολουθώντας συγκεκριμένη λίστα ελέγχου ασφαλείας. Αν το αεροσκάφος βρίσκεται στο έδαφος, διατάσσεται εκκένωση. Όταν βρίσκεται στον αέρα, προτεραιότητα είναι η ταχύτερη και ασφαλέστερη προσγείωση στο πλησιέστερο κατάλληλο αεροδρόμιο.
Ο Τζότζι Γουέιτς, διευθυντής ασφάλειας πτήσεων της Ένωσης Βρετανών Πιλότων (BALPA), υπογραμμίζει τον καθοριστικό ρόλο των πληρωμάτων σε τέτοιες κρίσιμες συνθήκες: «Οι πιλότοι είναι εξαιρετικά εκπαιδευμένοι και ειδικευμένοι επαγγελματίες. Η τεχνογνωσία τους είναι ανεκτίμητη για τη διασφάλιση της ασφάλειας των επιβατών».
Οι συνέπειες, πάντως, δεν περιορίζονται στην αναστάτωση και τον φόβο των ταξιδιωτών. Κάθε εκτροπή συνεπάγεται σημαντική οικονομική επιβάρυνση για τις αεροπορικές εταιρείες, ειδικά όταν απαιτούνται πολύωροι έλεγχοι, αλλαγές στο πρόγραμμα και φιλοξενία επιβατών και πληρωμάτων.
Στις τηλεφωνικές απειλές, οι υπάλληλοι έχουν οδηγίες να κρατούν τον καλούντα στη γραμμή όσο το δυνατόν περισσότερο, προκειμένου να συγκεντρώσουν στοιχεία για την ταυτοποίησή του. Ωστόσο, αρκετές από τις πρόσφατες προειδοποιήσεις εστάλησαν μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και περιείχαν αρκετές λεπτομέρειες, ώστε οι αρχές να προχωρήσουν σε εκτροπές πτήσεων και εξονυχιστικούς ελέγχους.
Σύμφωνα με τον Φίλιπ Μπάουμ, ειδικό σε θέματα ασφάλειας αεροπλοΐας και επισκέπτη καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Κόβεντρι, η εκτροπή μιας πτήσης λόγω απειλής για βόμβα ή για οποιονδήποτε άλλο λόγο μπορεί να κοστίσει έως και 250.000 δολάρια ανά περιστατικό. Το ποσό είναι μικρότερο όταν πρόκειται για σύντομες πτήσεις, καθώς αποφεύγονται οι δαπανηρές διανυκτερεύσεις επιβατών και πληρωμάτων σε ξένα αεροδρόμια.
Η χρονική συγκυρία έχει προκαλέσει προβληματισμό στους αναλυτές ασφαλείας. Ο Γιάκομπ Φουνκ Κίρκεγκαρντ, ανώτερος συνεργάτης της δεξαμενής σκέψης Bruegel στις Βρυξέλλες, εκτιμά ότι στόχος μπορεί να είναι «να σπείρουν το χάος και την αβεβαιότητα σχετικά με την αξιοπιστία των αεροπορικών μεταφορών σε ολόκληρη την Ευρώπη».
Παράλληλα, το κύμα απειλών ενδέχεται να λειτουργεί ως άτυπο «τεστ αντοχής» (stress test) για τον συντονισμό και την ταχύτητα αντίδρασης των εθνικών αρχών. «Ανταποκρίνονται οι αρχές στην Πολωνία με την ίδια ταχύτητα και την ίδια επείγουσα ανάγκη, για παράδειγμα, όπως οι αρχές της Ιταλίας;» διερωτάται ο Κίρκεγκαρντ, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο οι δράστες να επιχειρούν να εντοπίσουν τα αδύναμα σημεία της ευρωπαϊκής άμυνας ενόψει πιθανών μελλοντικών ενεργειών.
