Η Ευρώπη καλείται να πετύχει μια δύσκολη ισορροπία: να προχωρήσει στην απανθρακοποίηση, χωρίς να οδηγήσει τη βιομηχανία και τις επιχειρήσεις της εκτός ευρωπαϊκού εδάφους. Αυτό είναι το βασικό διακύβευμα, όπως το περιγράφει ο επίτροπος Περιβάλλοντος Βόπκε Χούκστρα στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ».
Ο Ευρωπαίος επίτροπος πραγματοποιεί διήμερη επίσκεψη στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια της οποίας θα συναντηθεί με τρεις υπουργούς, τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη και εκπροσώπους του ενεργειακού τομέα. Παράλληλα, θα συμμετάσχει σε κοινή συνεδρίαση τριών επιτροπών στη Βουλή.
Οι χώρες αντιδρούν λόγω της εκτίναξης των τιμών της ενέργειας.
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα τεράστιο ενεργειακό πρόβλημα, καθώς εισάγει το 80% του φυσικού αερίου και το 95% του πετρελαίου της. Οι Ευρωπαίοι έχουν καταβάλει περίπου 110 δισ. ευρώ για να προμηθευτούν την ίδια ποσότητα καυσίμων με τα προηγούμενα χρόνια. Πρόκειται για μια επιλογή αρνητική τόσο από κλιματική άποψη όσο και σε ό,τι αφορά την ενεργειακή ανεξαρτησία.
Όπως επισημαίνει ο Βόπκε Χούκστρα, οι τιμές της ενέργειας είναι χαμηλότερες στα κράτη-μέλη που έχουν κινηθεί ταχύτερα στην ανάπτυξη της πυρηνικής ενέργειας και των ανανεώσιμων πηγών, αλλά και στις επενδύσεις σε δίκτυα.
Αντιμετωπίζουμε πρόβλημα έλλειψης καυσίμων στην Ευρώπη;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουν την πλήρωση των αποθεμάτων, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν εγγυήσεις. Ένας σχετικά ψυχρός χειμώνας θα μπορούσε να προκαλέσει δυσκολίες, οι οποίες δεν θα αφορούν μόνο τους επόμενους τρεις μήνες.
Ο επίτροπος υπογραμμίζει την ανάγκη για θερμομόνωση των κατοικιών, την εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και τη διευκόλυνση της πρόσβασης των πολιτών σε ηλιακά πάνελ. Παράλληλα, αναφέρεται στο παράδειγμα της Αυστραλίας, όπου πολλά ευάλωτα νοικοκυριά εφοδιάστηκαν με οικιακές μπαταρίες.
Σχετικά με το ETS2 ζητείται αναβολή έως το 2030. Ποια είναι η γνώμη σας;
Η Ελλάδα, σύμφωνα με τον Βόπκε Χούκστρα, δεν έχει απλώς ενσωματώσει το ETS2 στη νομοθεσία της, αλλά έχει καταρτίσει και ένα πολύ καλό σχέδιο για το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα, οι πόροι του οποίου προέρχονται από το ETS2. Πρόκειται για ένα από τα πρώτα σχέδια που ενέκρινε η Ευρώπη, με σχεδόν 5 δισ. ευρώ να κατευθύνονται στη μετάβαση της Ελλάδας.
Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι ορισμένα κράτη-μέλη τάσσονται έντονα υπέρ της αναβολής, ενώ άλλα εμφανίζονται πιο επιφυλακτικά.
Σε ό,τι αφορά την πρόταση της Κομισιόν για προνομιακούς φορολογικούς συντελεστές στην ηλεκτρική ενέργεια, ο επίτροπος σημειώνει ότι η φορολογία αποτελεί πρωτίστως προνόμιο των κρατών-μελών. Ωστόσο, χαρακτηρίζει μη βιώσιμη την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί, με τα ποσά που καλούνται να πληρώνουν οι πολίτες για πετρέλαιο και φυσικό αέριο.
«Πρέπει να διευκολύνουμε τη μετάβαση, ώστε να παράγουμε περισσότερη καθαρή, φθηνή και εγχώρια ευρωπαϊκή ενέργεια», τονίζει, επισημαίνοντας παράλληλα την ανάγκη στήριξης των ευάλωτων νοικοκυριών, για τα οποία οι λογαριασμοί έχουν γίνει δυσβάσταχτοι.
Υπάρχουν αντιδράσεις από ορισμένες χώρες όσον αφορά το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS), ένα ζήτημα που απασχολεί και την Ελλάδα.
Ο Βόπκε Χούκστρα αναγνωρίζει «τα εντυπωσιακά επιτεύγματα της Ελλάδας» στη σταδιακή κατάργηση του λιγνίτη. Παράλληλα, χαρακτηρίζει εξαιρετική επιτυχία το γεγονός ότι η χώρα, από εισαγωγέας ηλεκτρικής ενέργειας, έχει μετατραπεί σε εξαγωγέα ενέργειας που παράγεται από τον ήλιο και τον άνεμο.
Σε σχέση με το ETS, εμφανίζεται πιο αισιόδοξος. Όπως αναφέρει, έχει ήδη πραγματοποιηθεί ένας πρώτος γύρος συζητήσεων στο Συμβούλιο με τους υπουργούς. Παρότι παραμένουν ορισμένα ζητήματα, η γενική κατεύθυνση είναι η ενίσχυση της σύνδεσης μεταξύ κλιματικής ανταγωνιστικότητας και ενεργειακής ανεξαρτησίας.
Η πρόταση της Επιτροπής, προσθέτει, έχει σημαντική στήριξη από τα κράτη-μέλη, ενώ η Κομισιόν στηρίζει την ιρλανδική προεδρία στην προσπάθειά της να εξασφαλίσει επαρκή υποστήριξη έως το τέλος Δεκεμβρίου.
Τα βασικά σημεία ανησυχίας αφορούν την προστασία των ενεργοβόρων βιομηχανιών, τη διατήρηση της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπών και την εφαρμογή αυστηρότερων κριτηρίων.
Ο επίτροπος θυμάται τις συζητήσεις που είχε στην Ελλάδα το 2025 με αρμόδιους υπουργούς, τον Πρωθυπουργό και εκπροσώπους του επιχειρηματικού κόσμου. Όπως λέει, εντοπίστηκαν με σαφήνεια οι τομείς στους οποίους υπάρχει κίνδυνος «διαρροής» (άνθρακα), γι’ αυτό και προβλέπονται μηχανισμοί όπως το «Brief Stop» (Εξαιρέσεις για Λιμένες Προσέγγισης) και το «Seabed operations» (Ενταξη του Υπεράκτιου Τομέα).
«Λάβαμε ρητά υπόψη ορισμένες από τις ανησυχίες του ναυτιλιακού τομέα», αναφέρει, υπογραμμίζοντας ότι για τη βαριά βιομηχανία ζητούμενο είναι η απανθρακοποίηση, αλλά και η παραμονή της στην Ευρώπη. «Αυτό είναι το διακύβευμα. Θα κάνω ό,τι περνά από το χέρι μου για να αποτρέψουμε την απώλειά της και να αντιμετωπίσουμε αυστηρότερα τον αθέμιτο ανταγωνισμό».
Τι θέλει να επιτύχει η ΕΕ στην COP31;
Οι προσδοκίες είναι περιορισμένες, εξαιτίας της δύσκολης γεωπολιτικής συγκυρίας και της πορείας των διεθνών διαπραγματεύσεων για το κλίμα. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, προτεραιότητα είναι να εφαρμοστούν όσα έχουν ήδη συμφωνηθεί.
«Εχουμε δει πολλές εκδηλώσεις υψηλού προφίλ που, εν τέλει, απέτυχαν παταγωδώς. Αντί για εντυπωσιασμούς χρειαζόμαστε απτά αποτελέσματα στην πράξη», σημειώνει ο επίτροπος, προσθέτοντας ότι η ΕΕ θα επιδιώξει συγκεκριμένα αποτελέσματα στον τομέα της ηλεκτροκίνησης. «Θα ήταν εξαιρετικό αν καταλήγαμε σε μια συμφωνία για την ηλεκτροκίνηση».
Θα συζητήσετε για την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ); Τα κέντρα δεδομένων προκαλούν ανησυχίες για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.
Το ενδεχόμενο να τεθεί το θέμα στη συζήτηση παραμένει ανοιχτό. Ο Βόπκε Χούκστρα διακρίνει δύο πλευρές: από τη μία, κανείς δεν θέλει να χάσει τις ευκαιρίες που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη, παρά τους σημαντικούς κινδύνους και τις επιπτώσεις της. Από την άλλη, η ενέργεια αποτελεί ήδη περιορισμένο πόρο και πρέπει να διασφαλιστεί ότι η ανάπτυξη της ΤΝ δεν θα ασκήσει πρόσθετη πίεση.
Αναφερόμενος στον Νόμο για την Κλιματική Ανθεκτικότητα και την κριτική ότι δεν αντιμετωπίζει το «ασφαλιστικό κενό», ο επίτροπος απαντά ότι το ζήτημα καλύπτεται. Η πρώτη πτυχή αφορά τα πρακτικά μέτρα στο πεδίο, με την πυρόσβεση να αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η δεύτερη αφορά τις νομοθετικές ρυθμίσεις που μπορούν να θεσπιστούν σε σχετικά σύντομο χρονικό διάστημα, όπως τα σενάρια κλιματικού κινδύνου και η διασφάλιση της ανάληψης ευθύνης. Η τρίτη συνδέεται με τη «Συμμαχία για την Κλιματική Ασφάλιση», μια διαδικασία στην οποία συμμετέχουν πολλοί φορείς.
Οι ευάλωτες περιοχές της Ευρώπης είναι σε μεγάλο βαθμό υποασφαλισμένες: μόλις το 25% διαθέτει ασφαλιστική κάλυψη, ενώ το 75% παραμένει ανασφάλιστο. «Πρέπει να αυξήσουμε τα ποσοστά ασφάλισης διότι πιθανώς τα επόμενα καλοκαίρια θα έρθουμε αντιμέτωποι με ακόμη πιο ακραία καιρικά φαινόμενα».
Εν μέσω γεωπολιτικών εντάσεων και εκτίναξης των τιμών της ενέργειας, αλλά και των αντιστάσεων ως προς τις κλιματικές πολιτικές, θα επιτύχουμε τους πράσινους στόχους;
Ο Βόπκε Χούκστρα παραδέχεται ότι η αναταραχή είναι μεγάλη, εκτιμά όμως ότι ο σχεδιασμός για το 2040 και η πρόταση για το ETS συνιστούν σημαντικά βήματα. Δηλώνει πεπεισμένος ότι η Ευρώπη θα συνεχίσει να προοδεύει, με την κλιματική ανταγωνιστικότητα και την ενεργειακή ανεξαρτησία να συμβαδίζουν πλέον στενότερα.
«Ισως στο παρελθόν εστιάσαμε στην κλιματική διάσταση, παραμελώντας τη διάσταση της ανταγωνιστικότητας». Το ζητούμενο, όπως εξηγεί, είναι να συνεχιστεί η πράσινη μετάβαση και ταυτόχρονα να ενισχυθεί η ανεξαρτησία της Ευρώπης. «Είναι απολύτως εφικτό».
Στον νέο σχεδιασμό του ETS, η Επιτροπή ζητά να διατηρηθούν ορισμένες ευελιξίες, με την προϋπόθεση όμως ότι τα κεφάλαια θα επενδύονται σε νέες τεχνολογίες εντός Ευρώπης.
