Η διαδικασία διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκτά εκ νέου δυναμική, αν και η εικόνα μεταξύ των υποψήφιων κρατών παραμένει άνιση. Αυτό προκύπτει από το φετινό «πακέτο» εκθέσεων προόδου, το οποίο θα παρουσιάσει την Τετάρτη η αρμόδια επίτροπος Μάρτα Κος.
Σύμφωνα με το προσχέδιο της έκθεσης, που έχουν στη διάθεσή τους «ΤΑ ΝΕΑ», η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι η στρατηγική σημασία της διεύρυνσης της ΕΕ με νέα μέλη έχει ενισχυθεί περαιτέρω. Παράλληλα, υπογραμμίζει ότι «η αξιοσημείωτη πρόοδος του Μαυροβουνίου στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης στην ΕΕ αποτελεί απόδειξη ότι η διεύρυνση παραμένει μια εφικτή πραγματικότητα».
Ωστόσο, η έκθεση επισημαίνει πως, παρά τη σημαντική πρόοδο ορισμένων υποψήφιων κρατών, με πρωτοπόρο το Μαυροβούνιο, η εξέλιξη της διαδικασίας «παρέμεινε άνιση». Χώρες όπως η Τουρκία «εξακολουθούν να εγείρουν σοβαρές ανησυχίες» σε κρίσιμους τομείς, όπως η δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Ιδιαίτερα αυστηρή είναι η αξιολόγηση για την Τουρκία στον τομέα «Δημοκρατία, Κράτος Δικαίου και Θεμελιώδη Δικαιώματα». Η Κομισιόν διαπιστώνει ότι «τα δημοκρατικά πρότυπα, οι θεμελιώδεις ελευθερίες και το κράτος δικαίου επιδεινώθηκαν περαιτέρω», ενώ για τους δημοκρατικούς θεσμούς σημειώνει ότι «συνεχίστηκε η αποδόμηση των θεσμικών δικλίδων ασφαλείας».
Την ίδια ώρα, η κοινωνία των πολιτών στην Τουρκία «πνίγεται» από τη «συνεχιζόμενη νομική και διοικητική πίεση από τις Αρχές» και τους «νόμους περί εθνικής ασφάλειας». Αρνητική είναι και η αποτίμηση για την ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η οποία «παραμένει σοβαρά εξασθενημένη». Στο πεδίο της διαφθοράς, η Κομισιόν διαπιστώνει ότι «ιδίως» στην Τουρκία, αλλά και στη Σερβία, τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη και τη Γεωργία, «οι κίνδυνοι άλωσης του κράτους (state capture) παραμένουν έντονοι».
Στο μεταναστευτικό, πάντως, καταγράφεται ικανοποίηση για τη «σημαντική μείωση των αφίξεων» από την Τουρκία και το 2025. Παράλληλα, επιβεβαιώνεται η στήριξη που «συνέχισε» να παρέχει η ΕΕ για τη φιλοξενία 2,3 εκατ. προσφύγων, κυρίως από τη Συρία.
Αντίθετα, επικριτική είναι η έκθεση για τον βαθμό ευθυγράμμισης της Τουρκίας με την Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας της ΕΕ. «Η Τουρκία συνέχισε να παρουσιάζει πολύ χαμηλό ποσοστό ευθυγράμμισης», αναφέρεται στο προσχέδιο. Αναγνωρίζεται, ωστόσο, ότι η χώρα «ενίσχυσε τις διαβουλεύσεις και τη συνεργασία με την ΕΕ σε σειρά περιφερειακών και διεθνών ζητημάτων ασφάλειας».
Η Κομισιόν ενθαρρύνει επίσης την Τουρκία να συνεχίσει τις μεταρρυθμίσεις για την ένταξή της στον Ενιαίο Χώρο Πληρωμών σε Ευρώ. Θετικό κρίνεται ακόμη το αποτύπωμά της στην περιφερειακή συνδεσιμότητα, στους τομείς των μεταφορών, της ενέργειας και της ψηφιακής τεχνολογίας, καθώς και στον Μεσαίο Διάδρομο.
Σε ό,τι αφορά την ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού, η έκθεση αναφέρει ότι «η διαφοροποιημένη βιομηχανική βάση της Τουρκίας και η βαθιά ενσωμάτωσή της στις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας, μέσω της Τελωνειακής Ενωσης ΕΕ – Τουρκίας, παραμένουν σημαντικοί παράγοντες». Οι δυνατότητες αυτές μπορούν να ενισχυθούν με «αντιμετώπιση των υφιστάμενων εμπορικών τριβών και βελτίωση της εφαρμογής της Τελωνειακής Ενωσης».
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας. Στο πλαίσιο της Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, η ΕΕ ενθαρρύνει τις δύο χώρες «να διατηρήσουν τον εποικοδομητικό διάλογο και να αποφύγουν ενέργειες ή ρητορική που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν τις εντάσεις», υπογραμμίζοντας τη «θεμελιώδη» σημασία για «διαρκή δέσμευση, σεβασμό στο διεθνές δίκαιο και ειρηνική επίλυση των διαφορών».
Παράλληλα, η ΕΕ «αποδίδει ιδιαίτερη σημασία στην επανέναρξη και την πρόοδο των συνομιλιών για τη διευθέτηση του Κυπριακού, στο πλαίσιο της περαιτέρω ενίσχυσης της συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας». Επιβεβαιώνεται «η ετοιμότητά της να διαδραματίσει ενεργό ρόλο», ενώ αναφέρεται ότι «η Τουρκία αναμένεται να στηρίξει ενεργά τις προσπάθειες για μια τέτοια διευθέτηση και να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της έναντι όλων των κρατών».
Στο προσχέδιο περιλαμβάνονται ακόμη αναφορές στη Βόρεια Μακεδονία, με την Κομισιόν να επισημαίνει ότι «οι υφιστάμενες διμερείς συμφωνίες πρέπει να εφαρμόζονται καλή τη πίστει». Η επισήμανση αφορά τόσο τη Συμφωνία των Πρεσπών όσο και τη Συνθήκη Φιλίας, Καλής Γειτονίας και Συνεργασίας μεταξύ Βουλγαρίας και Βόρειας Μακεδονίας. «Η εφαρμογή τους παραμένει σημαντική για την περιφερειακή σταθερότητα, την αμοιβαία εμπιστοσύνη και την πρόοδο στην ευρωπαϊκή πορεία», τονίζεται.
Για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας, η έκθεση υπογραμμίζει ότι «η πρόοδος στις αντίστοιχες ευρωπαϊκές τους πορείες παραμένει συνδεδεμένη με ουσιαστική πρόοδο στην εξομάλυνση των σχέσεών τους».
Το Μαυροβούνιο παραμένει η χώρα με τη μεγαλύτερη δυναμική. Η έκθεση σημειώνει ότι «ενδέχεται να είναι η τελευταία έκθεση διεύρυνσης που συντάσσεται για τη χώρα, καθώς από το επόμενο έτος θα αντικατασταθεί από εκθέσεις παρακολούθησης». Παράλληλα, αναφέρει ότι η «ενισχυμένη προσέγγιση όσον αφορά τις δικλίδες ασφαλείας, που έχει προτείνει η Κομισιόν για να διασφαλίζεται ότι τα νέα μέλη θα ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις τους θα εφαρμοστεί για πρώτη φορά στη Συνθήκη Προσχώρησης του Μαυροβουνίου» και θα αποτελέσει «πρότυπο για μελλοντικές συνθήκες προσχώρησης».
Το Μαυροβούνιο θα μπορούσε, σύμφωνα με το προσχέδιο, να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις προσχώρησης τον Δεκέμβριο του 2026. «Η εξαιρετική πρόοδος του Μαυροβουνίου στις διαπραγματεύσεις προσχώρησης με την ΕΕ αποτελεί απόδειξη ότι η διεύρυνση παραμένει μια εφικτή πραγματικότητα», αναφέρεται χαρακτηριστικά. Το Μαυροβούνιο, η Αλβανία, η Μολδαβία και η Ουκρανία είναι οι μόνες χώρες για τις οποίες η έκθεση περιλαμβάνει «οδικούς χάρτες» με χρονοδιαγράμματα και στόχους για την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Στον αντίποδα, η Σερβία, η Βοσνία και Ερζεγοβίνη και το Κοσσυφοπέδιο δεν έχουν σημειώσει πρόοδο στους λεγόμενους «θεμελιώδεις τομείς». Για τη Σερβία, οι αξιολογήσεις είναι αρνητικές, με την έκθεση να υπογραμμίζει την έλλειψη προόδου στο κράτος δικαίου και την ελευθερία της έκφρασης. Παράλληλα, η ευθυγράμμιση της χώρας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ παραμένει σε χαμηλά επίπεδα.
Όσον αφορά τη Βοσνία και Ερζεγοβίνη, η Επιτροπή εκτιμά ότι η λειτουργία της εκτελεστικής και της νομοθετικής εξουσίας παρεμποδίστηκε από τον πολιτικό κατακερματισμό. Θετική είναι, ωστόσο, η αποτίμηση για τη συνεχιζόμενη πλήρη ευθυγράμμιση της χώρας με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ.
Το Κοσσυφοπέδιο εμφανίζει για πρώτη φορά «πλήρη ευθυγράμμιση» με την εξωτερική πολιτική της ΕΕ. Παρ’ όλα αυτά, επικρίνεται για την απουσία προόδου σε θεμελιώδεις τομείς, εξαιτίας της επιρροής πολιτικών κύκλων και ομάδων συμφερόντων στα δικαστήρια και τις εισαγγελικές Αρχές. Η έκθεση διαπιστώνει ακόμη ότι δεν έχει σημειωθεί πρόοδος στη σύσταση της Ένωσης Δήμων με σερβική πλειοψηφία.
Η Κομισιόν επαναλαμβάνει ότι η ευρωπαϊκή πορεία τόσο της Σερβίας όσο και του Κοσσυφοπεδίου συνδέεται με ουσιαστική πρόοδο στην εξομάλυνση των σχέσεών τους. «Η έλλειψη προόδου συνεπάγεται πολιτικό και οικονομικό κόστος και απειλεί να αφήσει πίσω και τις δύο πλευρές, σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία η διαδικασία διεύρυνσης έχει αποκτήσει εκ νέου δυναμική», αναφέρεται.
