Στη δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας απέναντι στις φυσικές καταστροφές στρέφεται η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συγκροτώντας το νέο συμβουλευτικό όργανο υψηλού επιπέδου PreparEU. Στόχος είναι να ενισχυθούν η πρόληψη, η έγκαιρη προετοιμασία και η κοινή επιχειρησιακή δράση, με ιδιαίτερη έμφαση στις δασικές πυρκαγιές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Το νέο όργανο θα εισηγείται μέτρα στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και στην αρμόδια επίτροπο για την Ισότητα, την Ετοιμότητα και τη Διαχείριση Κρίσεων, Χάτζα Λαμπίμπ. Η συγκρότησή του έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι οικονομικές, περιβαλλοντικές και κοινωνικές συνέπειες των πυρκαγιών αυξάνονται, ενώ το άμεσο κόστος των ζημιών σε περιουσίες και υποδομές στην Ευρωπαϊκή Ένωση υπολογίζεται σε περίπου 2,5 δισ. ευρώ ετησίως.
Το PreparEU θα αποτελείται από 17 μέλη. Τα 11 θα είναι ανώτατα στελέχη και ειδικοί με εμπειρία στην πολιτική προστασία και τη διαχείριση κρίσεων, ενώ τα υπόλοιπα έξι θα προέρχονται από την επιστημονική και ακαδημαϊκή κοινότητα. Η πρώτη συνεδρίαση της ομάδας αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις αρχές Νοεμβρίου, με τις τελικές εισηγήσεις προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προβλέπεται ότι θα παρουσιαστούν την άνοιξη του 2027.
Στο επίκεντρο των εργασιών θα βρεθεί η αξιολόγηση των διαθέσιμων μέσων των κρατών-μελών και η καλύτερη αξιοποίηση των ευρωπαϊκών μηχανισμών πολιτικής προστασίας, καθώς και της επιχειρησιακής εφεδρείας rescEU. Παράλληλα, θα εξεταστεί η ανάπτυξη νέων κοινών δυνατοτήτων, μεταξύ των οποίων και η προοπτική δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού στόλου πυρόσβεσης.
Ένας τέτοιος στόλος θα μπορούσε να ενισχύσει την ταχύτητα και την αποτελεσματικότητα των διασυνοριακών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα σε περιόδους κατά τις οποίες περισσότερα κράτη αντιμετωπίζουν ταυτόχρονα μεγάλες πυρκαγιές. Η ανάγκη για καλύτερο συντονισμό εναέριων και επίγειων δυνάμεων έγινε ιδιαίτερα εμφανής το καλοκαίρι του 2026, όταν περισσότερα από 686.000 εκτάρια γης κάηκαν στην Ευρώπη και οι απώλειες αγροτικής παραγωγής εκτιμήθηκαν σε περίπου 12 εκατομμύρια τόνους.
Κατά το ίδιο διάστημα, ο ευρωπαϊκός μηχανισμός πολιτικής προστασίας ενεργοποιήθηκε δέκα φορές για την αντιμετώπιση πυρκαγιών εντός της Ευρώπης και δύο φορές για επιχειρήσεις εκτός της ηπείρου. Συνολικά, στις επιχειρήσεις αυτές κινητοποιήθηκαν 41 εναέρια μέσα πυρόσβεσης και 18 επίγειες ομάδες.
Η αποστολή του PreparEU, πάντως, δεν θα περιοριστεί στις δασικές πυρκαγιές. Η εντολή του καλύπτει ένα ευρύ φάσμα κινδύνων, όπως τα ακραία καιρικά φαινόμενα, οι τεχνολογικές απειλές και άλλες αναδυόμενες κρίσεις. Οι ειδικοί θα εξετάσουν, μεταξύ άλλων, τις επιπτώσεις μιας μεγάλης καταστροφής στη δημόσια υγεία, τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, την ανάγκη προσωρινής στέγασης, τις τηλεπικοινωνίες και τη λειτουργία κρίσιμων υποδομών.
Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί επίσης στην αξιοποίηση της επιστημονικής έρευνας, των δορυφορικών δεδομένων, των συστημάτων πρόγνωσης και των μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ πολιτικών και στρατιωτικών υπηρεσιών, όπως και η αξιοποίηση μέσων διττής χρήσης.
Η πρωτοβουλία των Βρυξελλών αναδεικνύει εκ νέου και το ζήτημα της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και κρατών-μελών. Η ευθύνη για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών παραμένει πρωτίστως στις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές αρχές. Η ευρωπαϊκή συνδρομή έχει συμπληρωματικό χαρακτήρα, παρέχοντας χρηματοδότηση, τεχνογνωσία, συντονισμό και πρόσθετα επιχειρησιακά μέσα όταν οι εθνικές δυνατότητες δεν επαρκούν.
Για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η πρόκληση είναι να διαμορφώσει ένα αποτελεσματικότερο κοινό πλαίσιο χωρίς να υποκαταστήσει την ευθύνη των κρατών για την προστασία των πολιτών και των εδαφών τους. Οι προτάσεις του PreparEU αναμένεται να αποτελέσουν τη βάση για την επόμενη φάση των ευρωπαϊκών συζητήσεων σχετικά με την πολιτική προστασία, τις κοινές υποδομές και τα μέσα πυρόσβεσης.
Η συγκρότηση της ομάδας δεν σημαίνει, ωστόσο, αυτόματη έγκριση κονδυλίων ή άμεση έναρξη προγράμματος προμηθειών για τη δημιουργία ευρωπαϊκού στόλου πυρόσβεσης. Πρόκειται για το πρώτο θεσμικό βήμα αξιολόγησης των αναγκών και διαμόρφωσης συγκεκριμένων εισηγήσεων. Το κρίσιμο ζητούμενο είναι αν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα μετατρέψουν τις προτάσεις σε δεσμευτικές αποφάσεις, επενδύσεις και μόνιμες επιχειρησιακές δυνατότητες.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι να περάσει από την αλληλεγγύη της έκτακτης ανάγκης σε μια σταθερή και οργανωμένη πολιτική πρόληψης και προστασίας.
