Ρατσιστικές συμπεριφορές, φασιστική προπαγάνδα και περιστατικά βίας μέσα και γύρω από σχολεία καταγράφονται με αυξανόμενη συχνότητα, προκαλώντας έντονη ανησυχία στην εκπαιδευτική κοινότητα και στους γονείς. Η πρόσφατη επίθεση με μαχαίρι σε βάρος 18χρονου Αιγύπτιου μαθητή στο Μεταξουργείο έφερε ξανά στο προσκήνιο τη στοχοποίηση νέων λόγω καταγωγής, αλλά και την παρουσία ακροδεξιών αντιλήψεων στις σχολικές κοινότητες.
Ο νεαρός, επιζών ναυαγίου και χωρίς γονείς στην Ελλάδα, δέχθηκε την επίθεση έξω από νυχτερινό λύκειο, με το μαχαίρι να φτάνει κοντά στον πνεύμονα. Τα κίνητρα της επίθεσης δεν έχουν αποσαφηνιστεί, ωστόσο το περιστατικό στάθηκε αφορμή για να αναδειχθούν δεκάδες ακόμη περιπτώσεις απειλών, προπηλακισμών, ρατσιστικών συνθημάτων και ακροδεξιάς δράσης σε σχολεία.
Το Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας, το οποίο δημιουργήθηκε τον τελευταίο χρόνο από εκπαιδευτικούς και γονείς, έχει συγκεντρώσει καταγγελίες από διαφορετικές περιοχές της χώρας. Στις καταγραφές περιλαμβάνονται ναζιστικά σύμβολα σε σχολικούς χώρους, αναφορές στη Χρυσή Αυγή και στον Ηλία Κασιδιάρη, απειλές σε μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς, καθώς και απόπειρες παρεμπόδισης σχολικών δραστηριοτήτων.
Ο Παναγιώτης Γιαννόπουλος, μέλος του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας, μίλησε στην εκπομπή «Κοινωνία Ώρα MEGA» για την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί:
«Ο Αιγύπτιος είναι θύμα ναυαγίου, έχει επιζήσει από ναυάγιο και πήγε να πεθάνει από μαχαίρι και είναι ένα παιδί χωρίς γονείς εδώ, με πολύ βαριά περίπτωση. Δεν είναι ακόμα εντελώς εκτός κινδύνου. Θα ξαναπάμε σήμερα στο νοσοκομείο να μάθουμε νεότερα. Δεν ξέρουμε βέβαια ακόμα αν το περιστατικό είναι όντως ρατσιστικό, αλλά και ρατσιστικό να μην είναι, είναι σίγουρα στοιχείο μιας κατάστασης όπου συμμορίες επιτίθενται και σφάζουν όποιον βρίσκουν, ειδικά άμα έχει λίγο σκούρο δέρμα. Πέρα από αυτό όμως, υπάρχουν δεκάδες περιστατικά που έχουμε καταγράψει όλων των ειδών σε πολλές διαφορετικές ηλικίες».
Ο ίδιος περιέγραψε περιστατικά που αφορούν μαθητές διαφορετικών ηλικιών, αλλά και εκπαιδευτικούς που φέρονται να υιοθετούν ρατσιστικές αντιλήψεις:
«Υπάρχει αυτή την στιγμή μια κατάσταση στην οποία υπάρχει σε όλα τα σχολεία είτε απειλές είτε προπηλακισμοί, είτε αναγραφή συνθημάτων, είτε ευθείες απειλές σε καθηγητές και εκπαιδευτικούς και γονείς ακόμα. Μέσα σε ένα γενικό κλίμα ανόδου της ακροδεξιάς και των φασιστικών απόψεων σε μια σειρά, σε μια σειρά χώρες, όπως το βλέπουμε. Αυτή τη στιγμή, αυτοί οι άνθρωποι αισθάνονται ότι είναι πάνω στο κύμα και προσπαθούν να επιβάλουν με αυτόν τον τρόπο τις απόψεις τους, παρότι είναι μειοψηφία. Δεν πρέπει να το ξεχνάμε αυτό».
Όπως ανέφερε ο κ. Γιαννόπουλος, οι πρώτες 54 καταγραφές του Δικτύου ανέδειξαν ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται στα γυμνάσια και στα λύκεια, αλλά εμφανίζεται ακόμη και στο δημοτικό:
«Είναι όλες οι ηλικίες. Όταν καταγράψαμε σαν Αντιφασιστικό Δίκτυο Παιδείας τα πρώτα περιστατικά, ανακαλύψαμε στα 54 πρώτα περιστατικά, είχαμε στείλει ερωτηματολόγια και τα συμπλήρωναν εκπαιδευτικοί και γονείς από διάφορες περιοχές. Το 10% αφορούσε δημοτικά σχολεία. Τα υπόλοιπα ήταν γυμνάσια και λύκεια. Στο δημοτικό είχαμε αναγραφές συνθημάτων, σβάστικες κτλ. σε σχολεία και περιπτώσεις εκπαιδευτικών οι οποίοι συμπεριφέρονταν με απαράδεκτο τρόπο σε παιδιά που ήταν από άλλες χώρες. Τους λέγανε δηλαδή φύγε και γύρνα στη χώρα σου και τέτοια πράγματα. ή να μας έκαναν ρατσιστικά κηρύγματα για λαθρομετανάστες που ευθύνονται για την εγκληματικότητα κτλ. Δεν είναι πλειοψηφικά, είναι μειοψηφικά. Η πλειοψηφία παραμένει σταθερά απέναντι σε αυτές τις ιδέες».
Η Ολυμπία Γεωργά, εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας και μέλος του Αντιφασιστικού Δικτύου Παιδείας, συνέδεσε την έξαρση των περιστατικών με το γενικότερο κλίμα ανόδου των φασιστικών απόψεων, αλλά και με τη διαδικτυακή προβολή ακροδεξιών προσώπων και οργανώσεων:
«Γενικά νομίζουμε ότι μετά την απελευθέρωση του Ηλία Κασιδιάρη, η οποία προετοιμαζόταν όλο το καλοκαίρι με ένα διθυραμβικό τρόπο, δηλαδή υπήρχαν βιντεάκια στο TikTok, υπήρχαν δημοσιεύσεις οι οποίες μίλαγαν για την απελευθέρωση με ευθείες απειλές δηλαδή. Οπότε ήταν μία κατάσταση την οποία προετοίμαζαν. Και αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε σε ένα σημείο στο οποίο μέσα σε 15 μέρες έχουμε δύο δολοφονικές επιθέσεις. Η μία ήταν από μαχαίρι σε αντιφασίστα αθλητή στην Ελευσίνα από μέλη της Προπάτρια, η οποία είναι φασιστική παραφυάδα, και ήταν ξεκάθαρη φασιστική ενέργεια, και η δεύτερη ενέργεια ήταν αυτή που είχαμε στο Μεταξουργείο. Δεν γνωρίζουμε ακόμα ποια είναι τα κίνητρα και δεν είναι η δουλειά μας να το γνωρίζουμε, αλλά πραγματικά δεν είναι τυχαίο που όλοι όσοι ακούσαμε το περιστατικό, το πρώτο πράγμα που σκεφτήκαμε είναι ότι μπορεί να είναι μία φασιστική ενέργεια, γιατί είναι τέτοια η περιρρέουσα κατάσταση. Μιλάμε για μία εγκληματική ενέργεια στο κέντρο της Αθήνας, έξω από σχολείο, εν ώρα λειτουργίας του σχολείου, από μια αγέλη ανηλίκων, οι οποίοι μπορεί να ήταν και ηλικίας γυμνασίου, με μαχαίρι ή μαχαίρια και έναν τόσο άγριο τραυματισμό που το μαχαίρι έφτασε κοντά στον πνεύμονα. Αυτό, ό,τι κι αν είναι, καταρχάς ως μορφή είναι ξεκάθαρα φασιστική. Και αν μιλάμε για ρατσιστικό κίνητρο, δηλαδή αν μιλάμε για ρατσιστικό υπόβαθρο και δεύτερης ή τρίτης γενιάς μετανάστες, οι οποίοι επιτίθενται με ρατσιστικά κίνητρα σε άλλους μετανάστες, οι οποίοι μπορεί να είναι πιο μαυριδεροί ή μουσουλμάνοι, τότε μιλάμε για μια κατάσταση η οποία έχει ανέβει επίπεδο».
Η κ. Γεωργά αποκάλυψε ότι έχει καταγγελθεί και νέο περιστατικό επίθεσης σε Αιγύπτιο, ενώ αναφέρθηκε και σε συνθήματα που ακούγονται από παιδιά μικρής ηλικίας:
«Και χτες μας καταγγέλθηκε για άλλο περιστατικό. Υπήρξε επίθεση από μία φασιστική ομάδα σε κάποιον Αιγύπτιο επίσης. Είχαμε καλέσει, για παράδειγμα, τη κυρία Μάγδα Φύσσα σε μια εκδήλωσή μας στο αντιρατσιστικό φεστιβάλ, η οποία ξεκίνησε την τοποθέτησή της λέγοντας ότι βρισκόταν σε μία παραλία στο Σχινιά και εκεί άκουσε μια παρέα παιδιών οκτώ έως δέκα ετών να φωνάζει “Το αίμα τιμή, Χρυσή Αυγή”. Καταλαβαίνετε, μία γυναίκα η οποία δολοφονήθηκε ο γιος της από φασίστες ν’ ακούει από 8χρονα και 10χρονα να φωνάζουν αυτό το σύνθημα. Η ίδια η ύπαρξή μας ως αντιφασιστικό δίκτυο παιδείας αποδεικνύει ότι ακριβώς υπάρχει μεγάλο πρόβλημα στα σχολεία. Κάποια από τα περιστατικά που έχουμε καταγράψει είναι ανατριχιαστικά. Μιλάμε για ναζιστικούς χαιρετισμούς σε εκπαιδευτικές εκδρομές στα Καλάβρυτα και στο Σκοπευτήριο Καισαριανής».
Σύμφωνα με την εκπαιδευτικό, η δράση ακροδεξιών οργανώσεων δεν περιορίζεται στους δρόμους, αλλά φτάνει μέχρι τα σχολεία και το διαδίκτυο:
«Υπάρχει η Χρυσή Αυγή, η οποία είπατε ότι δεν υφίσταται ως οργάνωση. Δυστυχώς, όμως, κάνει πολύ συγκροτημένη δουλειά στους μαθητές. Έρχονται με προκηρύξεις και μοιράζουν έξω από τα σχολεία. Δουλεύουν πάρα πολύ μέσω του ίντερνετ. Υπάρχει συγκεκριμένη προκήρυξη, η οποία μιλάει για το Εθνικό Μέτωπο, που είναι το μέτωπο νεολαίας της Χρυσής Αυγής και καλεί τους μικρούς αδελφούς στα θρανία. Είχαν βγάλει ολόκληρη ανακοίνωση μόλις ένα μήνα μετά τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Είναι ένα trend. Οι περισσότεροι πραγματικά ακολουθούν το trend χωρίς να γνωρίζουν. Υπάρχουν όμως μέσα σε αυτούς και κάποιοι, οι οποίοι γνωρίζουν πάρα πολύ καλά. Είναι μέλη οργανώσεων και φασιστικών παραφυάδων και προσπαθούν να επιστρέψουν στην ελληνική κοινωνία, χρησιμοποιώντας και στοχοποιώντας το πιο ευάλωτο κομμάτι της, που είναι αυτή τη στιγμή η νεολαία. Η μόδα αυτή για να έχει μπορέσει να μπει στα σχολεία, σημαίνει ότι από πίσω υπάρχει μηχανισμός, υπάρχει αλγόριθμος, υπάρχουν χρήματα, υπάρχουν χρηματοδότες».
Η ψυχολόγος Βέρα Αθανασίου στάθηκε στον τρόπο με τον οποίο οι ανήλικοι υιοθετούν τέτοιες συμπεριφορές, επισημαίνοντας τον ρόλο της ανάγκης για αποδοχή και ένταξη σε μια ομάδα:
«Καταρχάς είναι πολύ άστοχη η επισήμανση περί trend. Γιατί τα παιδιά πλέον έχουν την ανάγκη να ακολουθούν το trend, γιατί κάπως το συνδέουν με την αυταξία τους. Είναι σαν μία ένδειξη ότι αξίζω εάν ακολουθήσω αυτό που κάνουν οι πολλοί. Πλέον έχει μειωθεί το ηλικιακό όριο στο οποίο εισάγεται κανείς στην προεφηβεία. Από τα 8 πλέον μπορούμε να μιλάμε για προεφηβεία. Και όλα αυτά τα παιδιά, τα οποία, αν φωνάζουν αυτά τα συνθήματα, δεν ξύπνησαν ξαφνικά μία μέρα και τους ήρθε και από κάπου το άκουσαν και το υιοθέτησαν. Υπάρχει μία μήτρα που κάπου εκκολάπτονται αυτά τα παιδιά. Υπάρχουν κάποια σπίτια μέσα στα οποία ακούν και βλέπουν πράγματα».
Η ίδια εξήγησε ότι η συνεχής έκθεση σε συγκεκριμένα μηνύματα μπορεί να τα καταστήσει οικεία και να τα εντάξει στην ταυτότητα ενός παιδιού ή εφήβου:
«Τα σπίτια επιτρέπουν την πρόσβαση στην πληροφορία μας πολλές φορές. Και αυτή η συνεχόμενη έκθεση δημιουργεί εξοικείωση και τελικά σου γίνεται κανονικό και ίσως και μέρος της ταυτότητάς σου. Όταν λοιπόν ανήκεις μέσα από αυτό μέσα σε μια ομάδα γιατί έχεις την ανάγκη πάντα να ανήκεις. Οι έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και αν κάποιος έφηβος ή και παιδί ή και νεαρός δυσκολευόταν, είχε ένα δισταγμό στο να προβεί σε μια επιθετική ενέργεια αν ήταν μόνος του. Αν υπάρχει από πίσω ένα κοινό, μια ομάδα που τον παρακολουθεί, τότε υπάρχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να το κάνει. Γιατί θα αναδειχθεί σε ήρωας μέσα στην ομάδα, γιατί θα ακολουθήσει τη νόρμα της ομάδας. Και κάπως έτσι αυτό συνδέεται με την απελευθέρωση του Κασιδιάρη που λέτε. Γιατί αυτή η απελευθέρωση γι’ αυτούς τους ανθρώπους που ξεκινούν όλο αυτό το κίνημα είναι μια ένδειξη ηρωισμού. Είναι ένας ήρωας ο οποίος τελικά δικαιώνεται και βγαίνει έξω. Έτσι τον εισπράττουν, έτσι τον παρουσιάζουν και έτσι τον εισπράττουν αυτοί οι οποίοι γίνονται γενίτσαροι μέσα σε αυτές τις ομάδες. Κι όμως, πολλές φορές οι μειοψηφίες αλλάζουν τον κόσμο. Και σε μια κοινωνία κρίσης οι μειοψηφίες φέρνουν την αλλαγή. Γιατί υπάρχει μια πόλωση στα άκρα. Μα αυτό είναι το ιδιαίτερο και η μεγάλη παγίδα. Ότι αυτή η μαγκιά, την οποία πολλές φορές υποτιμούμε, δημιουργεί τέτοια εξοικείωση που τελικά όταν βρίσκεται το μαχαίρι στο χέρι σου το θεωρείς κανονικό γιατί το έχεις δει τόσες πολλές φορές».
Η Βέρα Αθανασίου υπογράμμισε, παράλληλα, ότι τα περιστατικά βίας δεν είναι μεμονωμένα και ότι το ηλικιακό όριο των παιδιών που εκτίθενται σε τέτοιες συμπεριφορές μειώνεται διαρκώς:
«Δεν είναι 3,4 δυστυχώς τα περιστατικά, και στην Ελλάδα μας, ακόμα και αν ήταν 3,4 είναι πάρα πολύ μεγάλο το ποσοστό. Δεν είμαστε ένας τεράστιος πληθυσμός και δεν μπορούμε να μιλάμε για τόσο μικρές ηλικίες, να έχουν πρόσβαση σε βίαιες συμπεριφορές τόσο νωρίς και βλέπουμε ότι το ηλικιακό όριο ολοένα και πέφτει και η βία ολοένα και αυξάνεται. Έρχονται γονείς στο γραφείο και μου λένε για τα παιδιά τους που είναι έφηβα ή και στο δημοτικό. Δεν ξέρω πώς να τα φροντίσω. Τι να κάνω; Να πάρω το παιδί μου και να το πάω σε ένα άλλο σχολείο και να του δείξω ότι τελικά εσύ είσαι το πρόβλημα; Αυτός που φεύγει, όταν το ίδιο το σχολείο πολλές φορές δεν έχει τα μέσα να προστατεύσει το παιδί μου και πηγαίνει κάθε μέρα και τρώει ξύλο. Βγαίνει από το σχολείο και σου λέει είναι έξω από το σχολείο, δεν μπορώ να κάνω κάτι».
Η Ολυμπία Γεωργά σημείωσε ότι, παρότι οι μαθητές που υποστηρίζουν τέτοιες ιδέες αποτελούν μειοψηφία, η πλειονότητα συχνά επιλέγει τη σιωπή, είτε από φόβο είτε επειδή δεν θέλει να εμπλακεί σε μια αντιπαράθεση:
«Να τονίσω αυτό που επισημάνθηκε και πριν, ότι πρόκειται για μειοψηφίες. Η πλειοψηφία των μαθητών προφανώς αντιτίθεται σε τέτοιες απόψεις. Το πρόβλημα όμως είναι ότι αυτή η πλειοψηφία είναι σιωπηρή. Έχει τύχει να κάνω συζητήσεις που σε τάξη των εικοσιπέντε ατόμων είναι οι τρεις αυτοί που υποστηρίζουν τέτοιου είδους ιδέες και στη συνέχεια στο διάλειμμα έρχονται τα υπόλοιπα παιδιά και με πιάνουν και μου λένε κυρία, μη νομίζετε ότι εμείς συμφωνούμε με όλα αυτά. Στην ερώτησή μου γιατί ρε παιδιά δε μιλήσατε; Η απάντηση είναι διπλή. Είτε ότι φοβούνται γιατί αυτή η μειοψηφία μέσω του εκφοβισμού, λόγω και έργω επιβάλλει μια σιωπή, είτε επειδή θεωρούν ότι είναι τόσο χαμηλό το επίπεδο της αντιπαράθεσης, η οποία γίνεται με έναν τρόπο εντελώς παράλογο, που δεν μπορούν, αισθάνονται ότι πέφτει το επίπεδο εάν μπουν σε αντιδικία με αυτούς τους ανθρώπους. Οι γονείς πρέπει να είναι πάρα πολύ προσεκτικοί, ειδικά οι γονείς των παιδιών της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης γυμνασίων και λυκείων».
Η ίδια αναφέρθηκε και στις μεθόδους στρατολόγησης ανηλίκων από οργανώσεις, κάνοντας ειδική μνεία στη δίκη της Εθνικιστικής Οργάνωσης Νεολαίας Θεσσαλονίκης:
«Υπάρχει συγκεκριμένος τρόπος στρατολόγησης. Όλα αυτά είχαν βγει και φέτος την άνοιξη με τη δίκη της Εθνικιστικής Οργάνωσης Νεολαίας Θεσσαλονίκης, που αποκαλύφθηκε εκεί πάλι μέσα από μια μητέρα η οποία έστειλε στην Αστυνομία τα μηνύματα που έστελναν στο παιδί της για το πώς έστελναν ενέδρες σε αναρχικούς, σε αντιφασίστες, σε νεαρούς τραγουδιστές. Και εκεί υπήρχε και μια συγκεκριμένη μεθοδολογία με την οποία ενέπλεκαν τους ανήλικους σε ποινικές πράξεις, έτσι ώστε μετά να τους έχουν δεμένους, να μην μπορούν να αποχωρήσουν από την οργάνωση και όταν τελικά δικάστηκαν οι ενήλικες δεν καταδικάστηκαν γιατί ακριβώς δεν είχαν εμπλακεί σε ποινικές ενέργειες και είχαν εμπλακεί οι ανήλικοι, οι οποίοι και καταδικάστηκαν».
