Η στρατιωτικοποίηση του Διαστήματος περνά πλέον από τις καταγγελίες στις επίσημες παραδοχές. Ηνωμένες Πολιτείες, Κίνα και Ρωσία αλληλοκατηγορούνται εδώ και χρόνια για την ανάπτυξη οπλικών συστημάτων και την πυροδότηση μιας νέας κούρσας εξοπλισμών, όμως μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν απτές αποδείξεις για τα σχέδια και τις ενέργειές τους. Αυτό άλλαξε την περασμένη Τρίτη, όταν ο υπουργός Αεροπορίας των ΗΠΑ επιβεβαίωσε επισήμως αυτό που «ο κόσμος είχε τούμπανο και αυτοί κρυφό καμάρι».
«Σήμερα, συνεχίζουμε να διασφαλίζουμε ότι παραμένουμε έτοιμοι να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις που προέρχονται από τους νέους κινδύνους της εποχής μας, οπουδήποτε και αν αυτοί παρουσιάζονται. Για τον λόγο αυτό, οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν, πλέον, σε τροχιά όπλα με στόχο τον έλεγχο του Διαστήματος», δήλωσε ο Τρόι Μέινκ. Αν και απέφυγε να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες, η τοποθέτησή του έδωσε το έναυσμα για έναν νέο «Πόλεμο των Αστρων» ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.
Οι δηλώσεις αυτές συμπληρώθηκαν από τον εκπρόσωπο του αμερικανικού υπουργείου, ο οποίος διευκρίνισε πως «οι υπάρχουσες δυνατότητες μπορούν να χρησιμοποιηθούν τόσο για επιθετικούς όσο και για αμυντικούς σκοπούς». Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της Διαστημικής Δύναμης των ΗΠΑ, Ντάγκλας Σις, ανέφερε ότι τα στελέχη της «χειρίζονται οπλικά συστήματα σε τροχιά τα οποία μπορούν να προστατεύσουν τις ένοπλες δυνάμεις της χώρας από επιθέσεις οι οποίες προέρχονται από το Διάστημα».
Μία ημέρα αργότερα, ο επικεφαλής του αμερικανικού γενικού επιτελείου και στενός συνεργάτης του Προέδρου των ΗΠΑ, στρατηγός Νταν Κέιν, ανέβασε ακόμη περισσότερο τον πήχη. Μιλώντας σε αξιωματικούς και στελέχη της αμυντικής βιομηχανίας, υποστήριξε πως ο αμερικανικός στρατός πρέπει να προσαρμοστεί ώστε «να είναι έτοιμος να πολεμήσει, να κυριαρχήσει και να νικήσει (…) από τον βυθό της θάλασσας μέχρι τη Σελήνη». Με τον τρόπο αυτό, ολόκληρη η περιοχή ανάμεσα στη Γη και τον φυσικό δορυφόρο της μετατρέπεται δυνητικά σε εμπόλεμη ζώνη.
Η εξέλιξη προκάλεσε την έντονη αντίδραση του Πεκίνου και της Μόσχας, οι οποίες εμφανίστηκαν ως «περιστερές». Το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας κατηγόρησε τις ΗΠΑ ότι «προετοιμάζονται για πόλεμο στο εξώτερο Διάστημα», προειδοποιώντας για τις συνέπειες μιας τέτοιας εξέλιξης και επαναλαμβάνοντας την αντίθεσή του σε ανάλογες κινήσεις. Στη Ρωσία, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, δήλωσε πως η χώρα του θεωρεί ότι «το Διάστημα πρέπει να μείνει ελεύθερο από όπλα» και τάχθηκε υπέρ της «πλήρους αποστρατιωτικοποίησής» του.
Η στάση των δύο χωρών, ωστόσο, είναι σε μεγάλο βαθμό υποκριτική. Οι δραστηριότητές τους δείχνουν ότι προετοιμάζονταν εδώ και χρόνια για τη συγκεκριμένη αναμέτρηση, όπως άλλωστε και οι Αμερικανοί, έχοντας αντιληφθεί ότι το Διάστημα θα αποτελέσει ένα από τα πεδία στα οποία θα διεξαχθούν και θα κριθούν οι πόλεμοι του μέλλοντος.
Οι ΗΠΑ ίδρυσαν το 2019, κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, τη Διοίκηση των Διαστημικών Δυνάμεων, τον νεότερο κλάδο των ενόπλων δυνάμεών τους. Σχεδιάζουν, μάλιστα, να αυξήσουν τη δύναμή της σε 25.000 στελέχη μέσα στην επόμενη πενταετία, με τα δύο τρίτα να υπηρετούν σε θέσεις μάχης. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και ο περίφημος «Χρυσός Θόλος», το σχέδιο που έχει εξαγγείλει ο Πρόεδρος των ΗΠΑ για την προστασία της χώρας από κάθε είδους πυραυλικές επιθέσεις και στο οποίο τα διαστημικά όπλα αποτελούν οργανικό κομμάτι.
Η Κίνα ακολούθησε το αμερικανικό παράδειγμα το 2024, δημιουργώντας τη δική της αντίστοιχη διοίκηση, την οποία συνεχίζει να ενισχύει. Σε ό,τι αφορά τη Ρωσία, υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι εδώ και χρόνια προετοιμάζει διαστημική βάση, από την οποία θα μπορούσε να εκτοξεύει ακόμη και πυρηνικές κεφαλές με στόχο τη μαζική καταστροφή εχθρικών δορυφόρων.
Παράλληλα, και οι τρεις δυνάμεις φέρονται να έχουν πραγματοποιήσει δοκιμές νέων αντιδορυφορικών όπλων εναντίον ανενεργών δορυφόρων, προκειμένου να βελτιώσουν την ακρίβεια και την αποτελεσματικότητά τους. Υπό αυτές τις συνθήκες, ουδείς δικαιούται να τρέφει αυταπάτες για τα κίνητρα πίσω από τη νέα εκστρατεία κατάκτησης της Σελήνης.
Δεν πρόκειται μόνο για την εξερεύνηση του Διαστήματος ή για ευγενείς επιστημονικούς σκοπούς. Πέρα από την εμπορική και τουριστική αξιοποίησή του, οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να το χρησιμοποιήσουν για τη διασφάλιση της κυριαρχίας τους στη Γη τις επόμενες δεκαετίες.
Η κούρσα εξοπλισμών στο Διάστημα δεν είναι, βέβαια, η μοναδική αλλαγή που φέρνουν η τεχνολογική επανάσταση και η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης στους σύγχρονους πολέμους. Οι συγκρούσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη αποκαλύπτουν ήδη πόσο διαφορετική μορφή έχουν λάβει, έστω κι αν πολλές από τις βασικές τους αρχές παραμένουν αναλλοίωτες.
Στην Ουκρανία, πρωταγωνιστές στα πεδία των μαχών είναι πλέον τα drones. Όπως σημειώνουν οι «Financial Times» σε σχετική ανάλυση, «η τεχνολογία της ΑΙ έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται ο πόλεμος εκεί». Η αλλαγή αποτυπώνεται και στον χρόνο που απαιτείται για τον εντοπισμό ενός στόχου και την επίθεση εναντίον του: «ενώ στην αρχή απαιτούνταν περίπου 20 λεπτά για την αναγνώριση ενός στόχου και την εξαπόλυση της επίθεσης εναντίον του, σήμερα αυτή η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει λιγότερο από δύο λεπτά, ενδεχομένως και λίγα δευτερόλεπτα».
Σύμφωνα με το ίδιο ρεπορτάζ, στο εσωτερικό αρκετών drones υπάρχει ένας μικρός υπολογιστής, με «μητρικές» που δεν ξεπερνούν σε μέγεθος μια πιστωτική κάρτα. Ο εξοπλισμός αυτός τους επιτρέπει να αναγνωρίζουν αυτόματα δεκάδες κατηγορίες πιθανών στόχων και να τους πλήττουν με μεγάλη ακρίβεια. Πριν από την εκτόξευση, οι χειριστές καθορίζουν ποιοι στόχοι έχουν προτεραιότητα, αλλά και μια «ζώνη θανάτου», δηλαδή την περιοχή στην οποία θα κινηθεί το drone.
Η τεχνολογία, ωστόσο, δεν εξαλείφει τον κίνδυνο των λαθών. «Υπάρχει ένας κρίσιμος περιορισμός: η μηχανή είναι σε θέση να ξεχωρίσει ένα τεθωρακισμένο από ένα φορτηγό ή το πεζικό από το πυροβολικό, όχι όμως και το εάν ο στόχος είναι ουκρανικός ή ρωσικός», σημειώνουν οι «FT». «Για τον λόγο αυτό – προσθέτει το ρεπορτάζ – το σύστημα βασίζεται πάνω σε μια παραδοχή αναφορικά με το πεδίο μάχης: καθετί στρατιωτικό εντός της ζώνης θανάτου ανήκει στον εχθρό».
Ο κίνδυνος για «λάθη» και αύξηση των «παράπλευρων απωλειών» είναι, επομένως, δραματικός. Το ζήτημα βρέθηκε στο επίκεντρο της μεγάλης διεθνούς διάσκεψης ασφαλείας που πραγματοποιήθηκε αυτή την εβδομάδα στο Πεκίνο, με τη συμμετοχή περίπου 2.000 στρατιωτικών, διπλωματών και ακαδημαϊκών από σχεδόν 100 χώρες. Ανάμεσά τους βρίσκονταν αξιωματούχοι του αμερικανικού Πενταγώνου, της Ρωσίας, αλλά και των Ταλιμπάν.
«Σήμερα, ο κόσμος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο καμπής», τόνισε ο υπουργός Άμυνας της Ταϊλάνδης. Ο αντιπρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής του Ερυθρού Σταυρού προειδοποίησε ότι «καθώς τα οπλικά συστήματα γίνονται ολοένα πιο αυτόνομα, η ανάγκη να διατηρηθούν η ανθρώπινη κρίση και ο έλεγχος πάνω στη χρήση βίας καθίσταται περισσότερο επιτακτική». Ο υπουργός Άμυνας του Πακιστάν σημείωσε από την πλευρά του: «Η ΑΙ επιταχύνει τις αποφάσεις, την ώρα που η παραπληροφόρηση και η παραπλάνηση μπορούν να διαβρώσουν την εμπιστοσύνη του κοινού προτού καν οι κυβερνήσεις να είναι σε θέση να απαντήσουν».
Τα όσα συμβαίνουν στη Λωρίδα της Γάζας και οι τακτικές που χρησιμοποιεί το Ισραήλ, όπου η ΑΙ έχει κεντρικό ρόλο, προσφέρουν ακόμη ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των κινδύνων που δημιουργούνται.
Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία και η Κίνα θεωρούνται πρωτοπόρες στην ανάπτυξη διαστημικών όπλων, αξιοποιώντας τη γενικότερη διαστημική τεχνογνωσία που έχουν αποκτήσει από τη δεκαετία του ’50 και μετά. Οι «παίκτες», ωστόσο, πληθαίνουν. Σύμφωνα με πληροφορίες, στο ίδιο πεδίο δραστηριοποιούνται η Ινδία, η Βόρεια Κορέα και η Ιαπωνία, η οποία επιδιώκει να απαλλαγεί από τα «βαρίδια» της ήττας της στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην Ευρώπη, η Γερμανία μοιάζει να ξεχωρίζει, έχοντας εκπονήσει σχέδιο ύψους 35 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας της στο Διάστημα. Δεν επιδιώκει, κατ’ ανάγκη, τον συντονισμό με τους εταίρους της, καθώς η συνεργασία αποδεικνύεται δύσκολη και σε αυτό το επίπεδο.
Όλα αυτά συμβαίνουν παρά την ύπαρξη της Συνθήκης για το Εξώτερο Διάστημα, η οποία τέθηκε σε ισχύ τον Οκτώβριο του 1967, ύστερα από πρωτοβουλία των ΗΠΑ, της Σοβιετικής Ένωσης και της Βρετανίας. Η συνθήκη εξακολουθεί θεωρητικά να ισχύει, έχοντας τις υπογραφές περισσότερων από 110 χωρών, αν και στην πράξη οι προβλέψεις της αμφισβητούνται πλέον ολοένα περισσότερο.
Σύμφωνα με αυτή, καμία χώρα δεν έχει το δικαίωμα να θέσει σε τροχιά γύρω από τη Γη ή στη Σελήνη πυρηνικά ή άλλα όπλα μαζικής καταστροφής. Παράλληλα, ο γήινος δορυφόρος και οι υπόλοιποι πλανήτες πρέπει να αξιοποιούνται αποκλειστικά για ειρηνικούς σκοπούς και προς όφελος ολόκληρης της ανθρωπότητας, καθώς κανένα κράτος δεν μπορεί να διεκδικήσει την «ιδιοκτησία» του Διαστήματος.
