Τρεις μήνες πριν από την καταστροφική πλημμύρα που έπληξε την κοιλάδα των Ιμαλαΐων και στοίχισε τη ζωή σε εκατοντάδες ανθρώπους, αξιωματούχοι από το Νεπάλ και την Κίνα είχαν καθίσει στο ίδιο τραπέζι για να συζητήσουν ακριβώς τα ζητήματα που τελικά αποδείχθηκαν κρίσιμα: παρακολούθηση παγετώνων, διασυνοριακές προειδοποιήσεις και χαρτογράφηση επικίνδυνων λιμνών. Η συνάντηση έγινε στις 27 Μαΐου στο Κατμαντού με τη συμμετοχή δέκα Νεπαλέζων και περίπου δώδεκα Κινέζων αξιωματούχων, ανάμεσά τους εκπρόσωποι της περιοχής του Θιβέτ όπου συνέβη το δυστύχημα.
Παρά τις συζητήσεις και τις προτάσεις για από κοινού χαρτογράφηση και κατάρτιση καταλόγων επικινδυνότητας, δύο νεπαλέζοι αξιωματούχοι δήλωσαν στο Reuters ότι μετά τη συνάντηση δεν έλαβαν τις πληροφορίες που ζητούσαν από την Κίνα σχετικά με τους κινδύνους των παγετώνων και τα επίπεδα των υδάτων. Οι ίδιοι εξέφρασαν ανησυχία ότι η ανεπαρκής ανταλλαγή δεδομένων θα μπορούσε να δυσχεράνει την προετοιμασία για μελλοντικές καταστροφές.
Ο υδρολόγος Σαουχαρντρα Τζόσι, που συμμετείχε στη συνάντηση, τόνισε: “Αυτό που θέλαμε και συνεχίζουμε να θέλουμε είναι να ειδοποιούμαστε έγκαιρα για μετακινήσεις παγετώνων ή άλλες σχετικές ενδείξεις στην περιοχή.” Κινέζοι αξιωματούχοι, ωστόσο, είπαν ότι δεν είχαν εντολή να υπογράψουν συμφωνία για τις απαιτήσεις του Νεπάλ και πρότειναν να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις, σύμφωνα με τον υδρολόγο Μπινόντ Παραζούλι.
Η κινεζική πρεσβεία στο Νεπάλ, σε δήλωσή της στην πλατφόρμα X, υποστήριξε ότι Πεκίνο και Κατμαντού διατηρούν στενή επικοινωνία και ότι στη συνάντηση του Μαΐου σημειώθηκε “ουσιαστική πρόοδος” στην προώθηση της διασυνοριακής ανταλλαγής πληροφοριών για καταστροφές. Επιπλέον η πρεσβεία απέρριψε επικρίσεις που διατυπώθηκαν από νεπαλέζους χρήστες κοινωνικών δικτύων, τονίζοντας ότι Κινέζοι και διεθνείς ειδικοί αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις στην παρακολούθηση κινδύνων στην απομονωμένη ορεινή περιοχή των Ιμαλαΐων και ότι οι κινεζικές ομάδες παρείχαν στο Νεπάλ “σημαντικές πληροφορίες έγκαιρα”.
Η πορεία προς τη φονική κατάρρευση επιβεβαιώνει πόσο σύνθετο είναι το πρόβλημα: δώδεκα ημέρες πριν από το συμβάν, το Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Κέντρο της Κίνας είχε προειδοποιήσει το Νεπάλ για αναμενόμενο μουσώνα στην περιοχή μεταξύ 14 και 19 Αυγούστου, επισημαίνοντας τον κίνδυνο δευτερογενών φαινομένων όπως κατολισθήσεις και ξαφνικές πλημμύρες. Παρά την προειδοποίηση, η κατάρρευση του παγετώνα έγινε σε περιοχή με περιορισμένη παρακολούθηση.
Στις 8:32 π.μ. τοπική ώρα το κύμα πέρασε τα σύνορα στο Θιβέτ. Εικοσιέξι λεπτά αργότερα ο Μπινόντ Παραζούλι ειδοποιήθηκε για πλημμύρα στον ποταμό Τρισούλι. Οι σταθμοί παρακολούθησης δεν μετέδωσαν δεδομένα —πιθανώς επειδή παρασύρθηκαν από τα ορμητικά νερά— και τουλάχιστον τέσσερις σταθμοί καταστράφηκαν. Η ομάδα του Παραζούλι εξέδωσε δημόσια ειδοποίηση στις 9:13 αφού επιβεβαίωσε την πλημμύρα με τοπικές αρχές.
Το κύμα διένυσε 168 χιλιόμετρα από τα σύνορα μεταφέροντας πάνω από 57 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού, όγκος πολύ μεγαλύτερος από τα συνήθη επίπεδα. Η κατάρρευση παγετώνα προκάλεσε φονική κατολίσθηση λάσπης με σχεδόν 800 νεκρούς και πάνω από 3.000 αγνοούμενους σε Νεπάλ και Κίνα· παράλληλα η φυσική καταστροφή εκτιμάται ότι θα κοστίσει στο Νεπάλ περίπου το ένα δέκατο του ετήσιου ΑΕΠ του για την αποκατάσταση.
Οι επιπτώσεις στο έδαφος ήταν καταστροφικές: ορμητικά νερά παρέσυραν τεράστιους βράχους και μεγάλα κτίρια, κατέστρεψαν 19 γέφυρες και 40 χιλιόμετρα αυτοκινητοδρόμου και άφησαν το Νεπάλ χωρίς πάνω από το 10% της παραγωγικής του δυναμικότητας σε ηλεκτρική ενέργεια, σύμφωνα με το Stimson Center. Κάτοικοι περιέγραψαν το φαινόμενο ως “ένα τεράστιο κύμα λάσπης που ερχόταν κατευθείαν πάνω μας”.
Η περιοχή των Ιμαλαΐων φιλοξενεί τη μεγαλύτερη ποσότητα πάγου εκτός των πόλων: πάνω από 63.700 παγετώνες που καλύπτουν περίπου 56.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Ο όγκος πάγου που απελευθερώθηκε στην πρόσφατη καταστροφή εκτιμάται σε 5 εκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Η κλιματική αλλαγή επιταχύνει το λιώσιμο των παγετώνων, μειώνοντας το χιόνι και κάνοντας τις βροχοπτώσεις πιο απρόβλεπτες —συνθήκες που αυξάνουν τον κίνδυνο πλημμυρών και κατολισθήσεων— σύμφωνα με μελέτη του 2023 από το International Centre for Integrated Mountain Development.
Νεπαλέζοι αξιωματούχοι υπογραμμίζουν ότι είχαν εγείρει παρόμοιες ανησυχίες και πέρυσι, όταν ξαφνική απελευθέρωση νερού από παγετωνική λίμνη στο Θιβέτ προκάλεσε πλημμύρα στην ίδια περιοχή με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους τουλάχιστον εννέα άνθρωποι στο Νεπάλ και να αγνοούνται περισσότεροι από δώδεκα. Ωστόσο, επισημαίνουν ότι η αργή πρόοδος στην ανταλλαγή δεδομένων δεν ήταν ο μοναδικός παράγοντας στην πρόσφατη τραγωδία.
Ο Μπινόντ Παραζούλι είπε ότι η Κίνα πλέον μοιράζεται προβλέψεις για ισχυρές βροχοπτώσεις στο Θιβέτ μέσω της εφαρμογής WeChat και email, αλλά όχι για χιονοστιβάδες, στάθμες υδάτων ή άλλα ακραία φαινόμενα. Ο ανθρωπολόγος περιβάλλοντος Όστιν Λορντ, ανώτερος συνεργάτης του Stimson Center, εκτιμά ότι η έλλειψη ενός σαφώς διατυπωμένου συστήματος ανταλλαγής δεδομένων παραμένει πρόβλημα, αν και δεν ήταν ο μόνος παράγοντας στην αντίδραση του Νεπάλ.
Ως αποτέλεσμα, οι νεπαλέζικες αρχές προσανατολίζονται στην εμβάθυνση της συνεργασίας με την Κίνα. Ο Παραζούλι δήλωσε ότι το τμήμα του θα προτείνει συμφωνία ανταλλαγής δεδομένων με την Κίνα, παρόμοια με εκείνη που έχει το Νεπάλ με την Ινδία, ώστε να υπάρχει συχνότερη ενημέρωση για βροχοπτώσεις και στάθμες ποταμών —στόχος είναι να λαμβάνονται δεδομένα κάθε δέκα λεπτά για την έγκαιρη προειδοποίηση και προστασία του πληθυσμού.
“Κύριος στόχος μας είναι να μη χαθεί ούτε μία μελλοντική καταστροφή χωρίς ειδοποίηση,” κατέληξε ο Παραζούλι.
