Το ελληνικό διαβατήριο εξακολουθεί να αποτελεί «κλειδί» για το παγκόσμιο ταξίδι: με βάση τον Παγκόσμιο Δείκτη Διαβατηρίων, η χώρα μας κατατάσσεται στην 3η κατηγορία, με σκορ κινητικότητας 174 — ένα επίπεδο που εξασφαλίζει στους κατόχους του πολύ μεγάλη ελευθερία μετακίνησης.
Συγκεκριμένα, κάτοχος ελληνικού διαβατηρίου μπορεί να ταξιδέψει χωρίς θεώρηση σε 120 χώρες, να λάβει βίζα κατά την άφιξη σε άλλες 28, ενώ για 12 χώρες απαιτείται ταχεία ηλεκτρονική αίτηση (ΕΤΑ). Επιπλέον, σε 27 προορισμούς χρειάζεται ηλεκτρονική αίτηση και υποβολή εγγράφων, και σε 11 χώρες απαιτείται προξενική διαδικασία με φυσική παρουσία και κατάθεση εγγράφων. Δεν υπάρχει χώρα που να αρνείται τη διέλευση σε κάτοχο ελληνικού διαβατηρίου.
Στην κορυφή της λίστας βρίσκεται το διαβατήριο των ΗΠΑ (1η κατηγορία) με σκορ κινητικότητας 182, ενώ στη 2η θέση ξεχωρίζουν τα διαβατήρια της Γαλλίας και της Ισπανίας (175). Η Ελλάδα μοιράζεται την 3η κατηγορία με χώρες όπως Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Μαλαισία, Ολλανδία, Νορβηγία, Πορτογαλία, Σιγκαπούρη, Σουηδία και Ελβετία.
Πώς ανεβαίνεις κατηγορία
Το σκορ κινητικότητας δεν είναι απλώς νούμερο: αντικατοπτρίζει διεθνείς συμφωνίες, γεωπολιτικές σχέσεις και πρακτικές ασφάλειας. Τα τελευταία δέκα χρόνια έχει παρατηρηθεί ένα κύμα ανόδου για αρκετές χώρες, όχι απαραίτητα επειδή «άνοιξε» ο κόσμος ανέμελα, αλλά διότι πολλαπλασιάστηκαν οι συμφωνίες εισόδου χωρίς θεώρηση.
Ο Αρμάν Αρτόν, που διαχειρίζεται τον Παγκόσμιο Δείκτη Διαβατηρίων, εξηγεί στον Guardian ότι η ενίσχυση της ισχύος ορισμένων μικρών νησιωτικών κρατών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο ότι απέκτησαν καθεστώς απαλλαγής από θεώρηση από αναπτυσσόμενες χώρες —μια εξέλιξη που σχετίζεται τόσο με τους μικρούς τους πληθυσμούς όσο και με την αντίληψη ορισμένων κυβερνήσεων πως δεν συνιστούν απειλή για την εθνική ασφάλεια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, υπάρχει και «ηθική» διάσταση: χώρες που πλήττονται από την κλιματική κρίση θεωρούνται δικαιούχοι ευκολιών.
Παράλληλα, υπάρχουν και αντιδράσεις: το Βανουάτου έχασε 14 μονάδες όταν η ΕΕ και η Βρετανία το απέκλεισαν από τον κατάλογο απαλλαγής από θεώρηση, λόγω ανησυχιών για το πρόγραμμα υπηκοότητας επενδυτών. Ακόμη και οι ΗΠΑ, παρά την κορυφαία θέση, έχασαν πέντε μονάδες όταν χώρες απάντησαν με αμοιβαιότητα στις αυστηροποιήσεις των αμερικανικών κανόνων θεώρησης.
Ποιοι βρίσκονται χαμηλά στη λίστα
Στο άλλο άκρο, υπάρχουν χώρες των οποίων οι πολίτες βλέπουν τον κόσμο κλειστό: Αφγανιστάν, Ιράκ, Συρία, Πακιστάν και Σομαλία βρίσκονται στις χαμηλότερες θέσεις. Κάτοχος αφγανικού διαβατηρίου μπορεί να ταξιδέψει χωρίς βίζα μόνο σε τρεις χώρες και χρειάζεται προξενική βίζα για 113 χώρες.
Το αδύναμο διαβατήριο δημιουργεί πρακτικά προβλήματα ακόμη και σε πρόσωπα με διεθνή παρουσία: για παράδειγμα, ο Ομάρ Αρτάν, που θα μπορούσε να γίνει ο πρώτος διαιτητής από τη Σομαλία σε Μουντιάλ, του απαγορεύτηκε η είσοδος στις ΗΠΑ. Ο εικαστικός Σάιεντ Χουσεΐν από το Πακιστάν χρειάστηκε τρεις προσπάθειες για να εξασφαλίσει βίζα και τελικά ταξίδεψε το 2024, παρά το ότι είχε λάβει άδεια παραμονής το 2019.
Ισχυρό διαβατήριο και κλειστά σύνορα
Η ισχύς ενός διαβατηρίου δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ανοιχτότητα της χώρας προς τον κόσμο. Χώρες με πολύ ισχυρά διαβατήρια —όπως ΗΠΑ, Καναδάς, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία— διατηρούν σχετικά αυστηρούς ελέγχους στα σύνορά τους. Αντίθετα, κράτη με αδύναμα διαβατήρια όπως το Νότιο Σουδάν, η Νιγηρία, η Αιθιοπία και η ΛΔ Κονγκό απαιτούν βίζα στους πολίτες τους για τους περισσότερους προορισμούς, αλλά δέχονται ξένους επισκέπτες πολύ πιο εύκολα.
Οι περιορισμοί της Σένγκεν
Οι 29 ευρωπαϊκές χώρες που συμμετέχουν στη συμφωνία Σένγκεν (συν τέσσερις που εφαρμόζουν τους ίδιους κανόνες) προσφέρουν πρόσβαση χωρίς βίζα σε σχεδόν τις μισές χώρες του κόσμου. Ωστόσο, όσοι δεν έχουν αυτή τη δυνατότητα πρέπει να εξασφαλίσουν βίζα εκ των προτέρων από προξενείο —ένα εμπόδιο που απασχολεί κυρίως διαβατήρια από τη νότια και νοτιοανατολική Ασία, τη βόρεια Αφρική, την κεντρική Ασία, τη Μέση Ανατολή και μεγάλο μέρος της Υποσαχάριας Αφρικής.
