Κάτω από στρώματα πάγου χιλιομέτρων, ερευνητές εντόπισαν ένα κολοσσιαίο, ακτινωτό δίκτυο λεκανών που εκτείνεται σε έκταση συγκρίσιμη με εκείνη μιας ολόκληρης ηπείρου, αποκαλύπτοντας μια άγνωστη μέχρι σήμερα όψη του υπεδάφους της Ανταρκτικής.
Στη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Nature Geoscience, η διεθνής ομάδα υπό τον γεωφυσικό Egidio Armadillo από το Πανεπιστήμιο της Γένοβας δίνει στον νέο σχηματισμό την ονομασία EAFBP — από το East Antarctic Fan-Shaped Basin Province. Η ανακάλυψη ανοίγει νέους δρόμους για την ανάγνωση της γεωλογικής ιστορίας της παγωμένης ηπείρου και για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο το έδαφος επιδρά στη δυναμική του πάγου.
Οι ερευνητές συνδύασαν δεδομένα δεκαετιών: σεισμικές καταγραφές, χαρτογράφηση της υποπαγετώδους τοπογραφίας και έρευνες με ραντάρ. Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν γεωδυναμικά μοντέλα που προσομοιώσαν την επιφάνεια του εδάφους στην περίπτωση αφαίρεσης των περίπου 27 εκατομμυρίων κυβικών χιλιομέτρων πάγου που καλύπτουν την ήπειρο — μια προσέγγιση που φανέρωσε την εκτεταμένη, βενταλοειδή διάταξη των λεκανών.
Το δίκτυο απλώνεται ακτινωτά από ένα κεντρικό σημείο κοντά στον Νότιο Πόλο και εκτείνεται κατά μήκος περίπου 2.000 χιλιομέτρων ακτογραμμής. Οι επιστήμονες περιγράφουν τη μορφή του ως ανοικτή βεντάλια, όπου το κεντρικό σημείο λειτουργεί ως άξονας και οι λεκάνες «ξεδιπλώνονται» προς τα έξω.
Η γεωμετρία του συστήματος υποδηλώνει ότι σχηματίστηκε μέσω μιας διαδικασίας γνωστής ως περιστροφική έκταση, κατά την οποία ο γήινος φλοιός διατείνεται και περιστρέφεται γύρω από ένα κέντρο, δημιουργώντας ακτινωτές δομές. Παρόμοιοι μεγάλοι γεωλογικοί σχηματισμοί κάτω από τον πάγο ήταν ήδη γνωστοί — όπως οι λεκάνες Γουίλκς και Ορόρα και η υποπαγετώδης λίμνη Βοστόκ — αλλά η νέα μελέτη δείχνει ότι αποτελούν τμήματα ενός πολύ ευρύτερου, αλληλοσυνδεόμενου συστήματος.
Οι λεκάνες εντοπίζονται κάτω από περίπου το μισό στρώμα πάγου της Ανατολικής Ανταρκτικής, σε βάθος που φτάνει τα 3,2 χιλιόμετρα. Η παρουσία τους μπορεί να επηρεάζει σημαντικά την κίνηση και τη ροή του επιφανειακού πάγου, καθώς οι παγετώνες «αλληλεπιδρούν» με το ανάγλυφο κάτω από αυτούς — κοιλότητες, αυλακώσεις και κλίσεις του υποκείμενου πετρώματος καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο μετακίνησης.
Καθώς οι επιστήμονες επιδιώκουν να βελτιώσουν τα κλιματικά μοντέλα, η λεπτομερής γνώση της εσωτερικής δομής αυτών των λεκανών αναδεικνύεται κρίσιμη: θα βοηθήσει να προβλεφθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια πώς θα αντιδράσει το στρώμα πάγου της Ανατολικής Ανταρκτικής στις παραμέτρους που επιφέρει η κλιματική αλλαγή.
