Σοβαρές επιφυλάξεις εκφράζουν υποψήφιοι και αναγνώστες για τον τρόπο με τον οποίο καλύπτονται στις τρέχουσες προκηρύξεις οι θέσεις που αντιστοιχούν στις ειδικές κατηγορίες, όπως πολύτεκνοι, τρίτεκνοι και ΑμεΑ. Το πρόβλημα προέκυψε μετά την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου με τον ν. 4765/2021 και αφορά τόσο τη διαφάνεια της διαδικασίας όσο και τον κίνδυνο μη πλήρους εφαρμογής των νομοθετημένων ποσοστών.
Υπό το προηγούμενο πλαίσιο του ν. 2190/1994, οι θέσεις για τις ειδικές κατηγορίες προσδιορίζονταν σε συγκεκριμένους φορείς με βάση αποδεσμευμένα ποσοστά και το ΑΣΕΠ συνέτασσε ξεχωριστούς πίνακες ειδικών κατηγοριών. Με τον ν. 4765/2021, όμως, δεν προσδιορίζονται πλέον στη διακήρυξη οι συγκεκριμένες θέσεις που ανήκουν σε κάθε ποσοστό. Αντιθέτως, συντάσσεται ένας ενιαίος πίνακας κατάταξης με βάση τη βαθμολογία, ενώ η κάλυψη των ποσοστών εξαρτάται από τη σειρά και τις προτιμήσεις των υποψηφίων — τόσο αυτών που ανήκουν σε ειδικές κατηγορίες όσο και των υπόλοιπων.
Από τις διατάξεις του ν. 4765/2021 προκύπτει ότι η βούληση του νομοθέτη είναι να καλυφθούν απαρεγκλίτως οι θέσεις αυτές στο ποσοστό που αναλογεί σε κάθε κατηγορία. Γι’ αυτό το άρθρο 13 προβλέπει, πέρα από τον καθορισμό του ποσοστού, και τη δυνατότητα διάθεσης των θέσεων σε περισσότερα από ένα στάδια (κατανομές) έως ότου εξαντληθούν τα νομοθετημένα ποσοστά.
Καθοριστική είναι επίσης η διατύπωση της προκήρυξης και του νόμου στο άρθρο 24 (παρ. 2 και 3), όπου ρητά αναφέρεται: «Οι διοριστέοι/προσληπτέοι των ειδικών κατηγοριών διατίθενται, κατά τη σειρά τους στον πίνακα κατάταξης του οικείου κλάδου, κατά κατηγορία (ΠΕ, ΤΕ και ΔΕ) και κατά κλάδο/ειδικότητα με βάση τη συνολική βαθμολογία τους, σε συνδυασμό με τις προτιμήσεις τους. 3. Στην περίπτωση που ο αριθμός των υποψηφίων ειδικών κατηγοριών που περιλαμβάνονται στους πίνακες διοριστέων/προσληπτέων βάσει της παρ. 1 υπολείπεται των οριζομένων στο άρθρο 13 ποσοστών ανά ειδική κατηγορία, οι πίνακες διοριστέων/προσληπτέων διαμορφώνονται, ώστε να καλυφθούν τα σχετικά ποσοστά με υποψηφίους ειδικών κατηγοριών με βάση τη σειρά τους στους οριστικούς πίνακες κατάταξης σε συνδυασμό με τις προτιμήσεις τους και με αντικατάσταση ισάριθμων μη υπαγομένων στις ειδικές κατηγορίες διοριστέων/προσληπτέων κατά αύξουσα σειρά κατάταξης με αφετηρία τον υποψήφιο με τη χαμηλότερη σειρά κατάταξης».
Ωστόσο, όπως αναφέρουν υποψήφιοι, η ερμηνεία που δίνει το ΑΣΕΠ στην τελευταία φράση της διάταξης έχει πρακτικές συνέπειες που απομακρύνουν τη διαδικασία από το γράμμα και το πνεύμα του νόμου. Σύμφωνα με την εν λόγω ερμηνεία, η αντικατάσταση λαμβάνει υπόψη συγκεκριμένες θέσεις: για να καλυφθεί το ποσοστό της κάθε ειδικής κατηγορίας, αναζητούνται υποψήφιοι αυτών των κατηγοριών που έχουν συμπεριλάβει στις προτιμήσεις τους τις συγκεκριμένες θέσεις. Αν δεν βρεθεί τέτοιος υποψήφιος, η θέση παραμένει στην κατηγορία των υποψηφίων εκτός ειδικών κατηγοριών και καλύπτεται ανάλογα.
Το αποτέλεσμα, όπως καταγγέλλουν, είναι ότι το ΑΣΕΠ «δεν αναζητά υποψηφίους των ειδικών κατηγοριών για να καλύψει θέσεις που αυτοί έχουν συμπεριλάβει στις προτιμήσεις τους», αλλά τους χρησιμοποιεί ως «μπαλαντέρ» — δηλαδή εναλλακτικές επιλογές για να συμπληρωθούν τα ποσοστά με υποψήφιους που δεν ανήκουν σε ειδικές κατηγορίες και έχουν χαμηλότερη βαθμολογία.
Πέρα από τις επιμέρους λειτουργικές αδυναμίες, η πρακτική αυτή εγείρει και νομικά ζητήματα: ενέχει τον κίνδυνο να μην καλύπτονται ως απόλυτα συγκεκριμένο αριθμητικό μέγεθος τα νομοθετημένα ποσοστά των ειδικών κατηγοριών και έτσι να παραβιάζεται η προστατευτική βούληση του νομοθέτη. Χαρακτηριστικά, η προστασία των προσώπων που ανήκουν σε ειδικές κατηγορίες προβλέπεται ως δικαίωμα ειδικής φροντίδας από το Κράτος στο άρθρο 21 του Συντάγματος.
Στο μεταξύ, «τρέχει» η προκήρυξη 2ΓΒ/2026 του ΑΣΕΠ για την πλήρωση 4.747 θέσεων μόνιμου προσωπικού και προσωπικού ΙΔΑΧ κατηγορίας ΠΕ, από συμμετέχοντες στον πανελλήνιο γραπτό διαγωνισμό 1Γ/2025. Η προθεσμία υποβολής ηλεκτρονικών αιτήσεων και δικαιολογητικών άρχισε την Τετάρτη 3 Ιουνίου 2026 και ώρα 08.00 και λήγει την Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026 και ώρα 14.00.
Οι υποψήφιοι καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί στη συμπλήρωση της αίτησης: προσόντα και κριτήρια που δεν δηλώνονται ηλεκτρονικά δεν λαμβάνονται υπόψη, ακόμη και αν τεκμηριώνονται με προσκομιζόμενα δικαιολογητικά. Ειδική προσοχή απαιτεί η επίκληση και απόδειξη της εντοπιότητας, καθώς η ιδιότητα του μόνιμου κατοίκου, εφόσον αποδειχθεί όπως ορίζει ο νόμος και η προκήρυξη, μπορεί να αποδώσει στον υποψήφιο από 20 έως 40 μόρια.
Από το 2020 η εντοπιότητα αποδεικνύεται με βεβαίωση στοιχείων κατοικίας που εκδίδεται μέσω της πλατφόρμας της ΑΑΔΕ βάσει του Μητρώου και της Τρέχουσας Εικόνας του Φυσικού Προσώπου. Το σύστημα αυτό έχει προκαλέσει συζητήσεις για την ακρίβεια και την εγκυρότητα της βεβαίωσης, καθώς υπάρχουν καταγγελίες ότι υποψήφιοι μεταβάλλουν τη δηλωθείσα διεύθυνση κατοικίας στο σύστημα ανάλογα με τις προτιμήσεις τους σε κάθε προκήρυξη, χωρίς να είναι πραγματικοί μόνιμοι κάτοικοι των περιοχών αυτών.
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο είναι η δήλωση προτιμήσεων: η προκήρυξη εφαρμόζει την ποινή του τριετούς αποκλεισμού σε περίπτωση άρνησης αποδοχής της θέσης διορισμού. Δεδομένου ότι οι υποψήφιοι πλέον γνωρίζουν τη βαθμολογία τους στη γραπτή εξέταση και μπορούν να προβλέψουν σε μεγάλο βαθμό τα μόρια από προσαυξήσεις και προσόντα, ορθότερο είναι να αποφεύγουν τη δήλωση θέσεων στις οποίες δεν έχουν πρόθεση να υπηρετήσουν. Η άρνηση αποδοχής επιφέρει σοβαρές συνέπειες: αποκλεισμό από μελλοντικές προκηρύξεις, είτε αυτές αφορούν το β’ στάδιο του γραπτού διαγωνισμού είτε διαγωνισμούς με σειρά προτεραιότητας.
Συμπερασματικά, η σύγχυση γύρω από την εφαρμογή των νομοθετημένων ποσοστών για τις ειδικές κατηγορίες και η πρακτική ερμηνεία του ΑΣΕΠ δημιουργούν κινδύνους τόσο για την ορθή εκπλήρωση της προστατευτικής πολιτικής του κράτους όσο και για τους ίδιους τους υποψηφίους. Οι ενδιαφερόμενοι οφείλουν να διαβάζουν προσεκτικά την προκήρυξη, να τεκμηριώνουν πλήρως τα προσόντα και τις προτιμήσεις τους και να λαμβάνουν υπόψη τις νομικές και διοικητικές επιπτώσεις πριν υποβάλουν την αίτησή τους.
