Η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να επεκτείνουν τον αγωγό Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP) αποκτά ξεκάθαρο γεωστρατηγικό νόημα: δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο, αλλά μια κίνηση με στόχο να μειωθεί η ευάλωτη διέλευση πετρελαίου από τα Στενά του Ορμούζ και να δημιουργηθεί μια εναλλακτική διαδρομή στον Κόλπο του Ομάν.
Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο όπου, όπως έχει επισημάνει ο Mark Galeotti, ζούμε στην εποχή της «Οπλοποίησης των Πάντων» (Weaponisation of Everything). Η ενέργεια έχει μετατραπεί σε εργαλείο πίεσης: αυταρχικά καθεστώτα μπορούν να διαταράξουν εφοδιαστικές αλυσίδες και να εκβιάσουν χώρες με επιπτώσεις που υπερβαίνουν τα όρια της περιφέρειάς τους.
Ο νέος αγωγός προβλέπεται να παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ συνδέοντας τα πετρελαϊκά κοιτάσματα του Αμπου Ντάμπι με το λιμάνι της Φουτζέιρα, δηλαδή έξω από το επίμαχο σημείο. Σήμερα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα μεταφέρουν μέσω του υπάρχοντος ADCOP περίπου 1,5–1,8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα· με την επέκταση η εξαγωγική ικανότητα εκτιμάται ότι θα διπλασιαστεί.
Στη διοίκηση του ενεργειακού ρίσκου όμως δεν υπάρχει μαγική λύση. Ο νέος αγωγός δεν πρόκειται να μεταφέρει την πλήρη παραγωγή των ΗΑΕ και σίγουρα δεν θα αντικαταστήσει πλήρως τη ροή από τα Στενά του Ορμούζ. Θα δημιουργήσει, ωστόσο, ένα κρίσιμο εφεδρικό δίκτυο που μειώνει την εξάρτηση από ένα «στενό σημείο» (CheckPoint) και ενισχύει τη σταθερότητα των αγορών ενέργειας.
Ταυτόχρονα όμως αναφύονται σοβαροί προβληματισμοί ασφάλειας. Η ευαλωτότητα του αγωγού σε επιθέσεις με drones ή σε δολιοφθορές είναι υπαρκτή – ένα ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό μετά τις πολλαπλές στοχοποιήσεις και επιθέσεις που έχουν δεχθεί τα ΗΑΕ από το Ιράν τους τελευταίους μήνες. Η ανθεκτικότητα των υποδομών θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό την αποτελεσματικότητα αυτής της λύσης.
Η υφιστάμενη γεωπολιτική συγκυρία, με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την ένταση γύρω από το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ, καθιστά σαφές πόσο κομβική είναι η διαφοροποίηση της ενεργειακής προμήθειας. Η κρίση στον τομέα της ενέργειας έδειξε με εμφατικό τρόπο την άμεση σύνδεση ανάμεσα στην ενεργειακή εξάρτηση και στην επιθετική συμπεριφορά κρατών που μπορούν να απειλήσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Η πρωτοβουλία των ΗΑΕ έχει επομένως διπλή όψη: από τη μια δημιουργεί μια σημαντική εναλλακτική διαδρομή και από την άλλη ενισχύει, στην πράξη, την κεντρικότητα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στην παγκόσμια ενεργειακή αλυσίδα, κάτι που μπορεί να αυξήσει την εξάρτηση τρίτων από τα ΗΑΕ.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση η επιλογή πορείας παραμένει κρίσιμη. Η συζήτηση γύρω από τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, την πυρηνική ενέργεια και τους δυνητικούς ενεργειακούς πόρους της Ανατολικής Μεσογείου αποκτά νέα ζέση, καθώς η ΕΕ προσπαθεί να επιτύχει ενεργειακή στρατηγική αυτονομία και να περιορίσει γεωπολιτικές ευπάθειες.
Η γεωπολιτική της ενέργειας είναι μια σύνθετη και επίπονη άσκηση, όπου τεχνικές λύσεις, περιφερειακές στρατηγικές και ασφάλεια των υποδομών πρέπει να συνδυαστούν προσεκτικά προκειμένου να μειωθούν οι κίνδυνοι και να προωθηθεί η σταθερότητα.
Ο Τριαντάφυλλος Καρατράντος είναι δρ Ευρωπαϊκής Ασφάλειας και Νέων Απειλών, επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ
