Μετά από έξι εβδομάδες απεργίας, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν προγραμματίζουν μια σημαντική συνάντηση, που είναι η υψηλότερη σε επίπεδο αντιπροσωπείας από την ίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας το 1979.
Η συνάντηση αυτή, με επικεφαλής τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς και τον πρόεδρο του Κοινοβουλίου Μοχάμεντ Γκαλίμπαφ από την πλευρά του Ιράν, αναμένονται να φέρει μια νέα δυναμική στις εξελίξεις.
Στο παρελθόν, οι μόνοι ανώτατοι διάλογοι είχαν διεξαχθεί κατά τη διάρκεια της δεύτερης θητείας του προέδρου Ομπάμα, με τον υπουργό Εξωτερικών Τζον Κέρι να συναντά τον Ιρανό ομόλογό του, Τζαβάντ Ζαρίφ, για την επεξεργασία μιας πυρηνικής συμφωνίας.
Η ατζέντα για την κρίσιμη συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ παραμένει αδιευκρίνιστη. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είχε ανακοινώσει μια διήμερη εκεχειρία για να διευκολύνει τις συνομιλίες, ωστόσο η κατάπαυση του πυρός έχει αποδειχθεί εύθραυστη, καθώς η απαίτηση του Τραμπ για «πλήρες, άμεσο και ασφαλές» άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ δεν έχει ακόμη ικανοποιηθεί, ενώ το Ιράν ζητάει την εκεχειρία να συμπεριλαμβάνει και τον Λίβανο.
Διπλωματικοί αναλυτές εκφράζουν επιφυλάξεις σχετικά με τη συνάντηση αυτή, καθώς δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι διαφορές μεταξύ των δύο πλευρών έχουν μειωθεί. Ως εκ τούτου, οι προσδοκίες για θετικά αποτελέσματα παραμένουν χαμηλές. Οι συνομιλίες με το Ιράν αναμένεται να είναι περίπλοκες και χρονοβόρες και οι σημαντικές εξελίξεις στην Ισλαμαμπάντ είναι μάλλον απίθανες. Ωστόσο, το συμβολισμό της συνάντησης είναι υψηλό και μπορεί να φέρει τόσο αρνητικές όσο και θετικές επιπτώσεις.
Πρώτον, οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να προσφέρουν **νομιμοποίηση ενός νέου status quo** προς όφελος του Ιράν: η στρατιωτική δυναμική του Ιράν έχει υποστεί σημαντική υποβάθμιση, ενώ οι απώλειες των αξιωματούχων του καθεστώτος ενδέχεται να απειλήσουν την εσωτερική σταθερότητα και να περιορίσουν την δυνατότητά του να προβάλλει τη δύναμή του εκτός συνόρων.
Από την άλλη πλευρά, το Ιράν διατηρεί στρατηγικό πλεονέκτημα ελέγχοντας για πρώτη φορά τα Στενά του Ορμούζ, μέσο που του προσφέρει τη δυνατότητα να επηρεάζει την παγκόσμια οικονομία. Αυτός ο έλεγχος μπορεί ακόμη να αποδειχθεί πιο ισχυρός από τα πυρηνικά όπλα που έχει προσπαθήσει να αναπτύξει.
Η δημόσια παρουσία του Βανς στην Τεχεράνη, εν μέσω της κυριαρχίας του Ιράν στα Στενά, μπορεί να φέρει την εκτίμηση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αποδέχονται τη στρατηγική του ισλαμικού καθεστώτος.
Η διπλωματία στο Ιράν
Η απουσία μιας τέτοιας συνάντησης σε ανώτατο επίπεδο από το 1979 δεν οφείλεται στην απροθυμία των ΗΠΑ. Ο τόσο ο Ομπάμα όσο και ο Τραμπ στην πρώτη του θητεία είχαν εκφράσει ενδιαφέρον να συναντηθούν με τον πρόεδρο του Ιράν, αλλά η Τεχεράνη είχε απορρίψει κάθε πρόταση. Το ιρανικό καθεστώς παρουσίαζε τον εαυτό του ως ανώτερο του «Μεγάλου Σατανά» και θεωρούσε περιττές τις άμεσες διπλωματικές επαφές.
Η συνάντηση του Βανς, τόσο σύντομα μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους νέους ηγέτες, σπάει την παράδοση που έχει επιβληθεί από την αρχή της Ισλαμικής Επανάστασης. Οι Ιρανοί πολίτες, οι οποίοι υπέστησαν σφαγές νωρίτερα φέτος λόγω των αιτημάτων τους για μεταρρυθμίσεις, ενδέχεται να απογοητευτούν από την εικόνα του Βανς με τον Γκαλίμπαφ, έναν σκληροπυρηνικό του καθεστώτος και πρώην αρχηγό αστυνομίας. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η συνάντηση μπορεί να διαταράξει το διπλωματικό ταμπού του Ιράν, οδηγώντας σε εσωτερικές ρωγμές στη νέα ηγεσία.
Επιπλέον, ο Τραμπ καταρρίπτει ένα άλλο ταμπού που υπαγόρευε τις ΗΠΑ σε σχέση με το Ιράν: τη χρήση στρατιωτικής βίας εντός των ιρανικών συνόρων. Οι ηγέτες του Ιράν πίστευαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα προχωρούσαν σε τέτοιες επιθέσεις, ειδικά με την απειλή τους για τα Στενά. Τώρα γνωρίζουν ότι αυτό δεν είναι πια εγγυημένο.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, το Ιράν σίγουρα θα αποπειραθεί να εκμεταλλευτεί τη δύναμη που έχει τώρα: τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, αν εστιάσει αποκλειστικά εκεί, ο Τραμπ έχει υπενθυμίσει ότι οι στρατιωτικές δυνάμεις των ΗΠΑ παραμένουν παρόντες στην περιοχή και σε ετοιμότητα, τονίζοντας ότι ο συνεχιζόμενος έλεγχος των Στενών από το Ιράν «δεν είναι η συμφωνία που επιθυμούμε».
