Πέντε ευρωπαϊκές χώρες, Ισπανία, Γερμανία, Ιταλία, Αυστρία και Πορτογαλία, έχουν συμμαχήσει για να προτείνουν την επιβολή ενός νέου ευρωπαϊκού φόρου στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών. Η συγκεκριμένη πρόταση κατατέθηκε επίσημα στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και έχει ως στόχο να μετριάσει τις αρνητικές συνέπειες από την εκρηκτική αύξηση των τιμών ενέργειας που προκλήθηκε από την ένταση στη Μέση Ανατολή και την αναταραχή με το Ιράν.
Η επιστολή των πέντε υπουργών Οικονομικών, ημερομηνίας 3 Απριλίου, έχει αποσταλεί στον Επίτροπο για το Κλίμα και την Πράσινη Μετάβαση Wopke Hoekstra. Οι υπουργοί ζητούν τη δημιουργία ενός νομικά ισχυρού και σαφούς πλαισίου για τη φορολόγηση των «απροσδόκητων κερδών» στον ενεργειακό τομέα, αποσκοπώντας στην αποφυγή της μετακύλισης του κόστους της κρίσης στους καταναλωτές και τα δημόσια ταμεία.
Οι υπογράφοντες της επιστολής περιλαμβάνουν τους Carlos Cuerpo (Ισπανία), Giancarlo Giorgetti (Ιταλία), Joaquim Miranda Sarmento (Πορτογαλία), Lars Klingbeil (Γερμανία) και Markus Marterbauer (Αυστρία). Υπογραμμίζουν ότι η ακραία αστάθεια στις αγορές ενέργειας απαιτεί άμεση απάντηση από την Ευρώπη, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις δημιουργούν σοβαρές στρεβλώσεις.
Η βάση του νέου μηχανισμού
Η πρόταση των πέντε χωρών στηρίζεται σε μια προηγούμενη ενέργεια του 2022, όταν η Ευρωπαϊκή Ένωση εισήγαγε έναν προσωρινό μηχανισμό «εισφοράς αλληλεγγύης» για την ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Εκείνη την περίοδο είχε αποφασιστεί φορολόγηση 33% στα υπερκέρδη των εταιρειών πετρελαίου και φυσικού αερίου, εφόσον αυτά υπερέβαιναν κατά 20% τον μέσο όρο των ετών που προηγήθηκαν. Οι υπουργοί θεωρούν ότι αυτό το πλαίσιο παρέχει τη νομική βάση για την επανενεργοποίηση ενός αντίστοιχου μηχανισμού.
Επισημαίνεται ότι η νέα πρόταση περιλαμβάνει καινοτομία, καθώς εξετάζει τη φορολόγηση όχι μόνο των εγχώριων κερδών αλλά και των κερδών που προέρχονται από διεθνείς δραστηριότητες των πολυεθνικών ενεργειακών ομίλων. Με αυτόν τον τρόπο, επιχειρείται να κλείσουν τα «παραθυράκια» που είχαν επιτραπεί στο παρελθόν και διευκόλυναν την εκροή κερδών εκτός φορολογικών δικαιοδοσιών.
Οικονομικές ισορροπίες και πολιτικές επιπτώσεις
Η εν λόγω πρωτοβουλία σχετίζεται με τις συζητήσεις που διεξήχθησαν κατά τη διάρκεια του Eurogroup στα τέλη Μαρτίου, όπου υπογραμμίστηκε η ανάγκη για τη διατήρηση δημοσιονομικής σταθερότητας σε περίοδο αυξανόμενων πιέσεων στους κρατικούς προϋπολογισμούς. Οι πέντε χώρες θεωρούν ότι τα έσοδα από τον προτεινόμενο φόρο θα μπορούσαν να χρηματοδοτήσουν μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ανακουφίζοντας τις πληθωριστικές πιέσεις χωρίς να οδηγούν σε αύξηση των ελλειμμάτων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δείχνει επίσης προθυμία να εξετάσει την πρόταση με γρήγορες διαδικασίες, λόγω της συνεχούς ανόδου των τιμών του πετρελαίου, που επηρεάζεται από την αστάθεια στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες.
Οι εθνικές κινήσεις και το ευρωπαϊκό δίλημμα
Σε εθνικό επίπεδο, η Ισπανία έχει ήδη λάβει μέτρα για τη συγκράτηση των τιμών καυσίμων, με μείωση του ΦΠΑ και του ειδικού φόρου κατανάλωσης. Αυτές οι παρεμβάσεις έχουν συμβάλει στη μείωση των τιμών στην αγορά, αλλά έχουν παράλληλα επιβαρύνει τα δημόσια οικονομικά.
Η συζήτηση για έναν νέο ευρωπαϊκό φόρο στα υπερκέρδη της ενέργειας φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο δίλημμα για την Ευρώπη: πώς θα προστατευτούν η οικονομία και οι πολίτες από εξωγενείς κρίσεις, χωρίς όμως να διαταραχθεί η λειτουργία της αγοράς και οι επενδύσεις στον τομέα της ενέργειας. Οι επόμενες εξελίξεις θεωρούνται αποφασιστικές, καθώς οι αποφάσεις που θα ληφθούν από τις Βρυξέλλες θα καθορίσουν τη στρατηγική της Ένωσης ενάντια στη νέα ενεργειακή αναταραχή.
