Η απανθρακοποίηση της ναυτιλίας δεν είναι μόνο ζήτημα περιβαλλοντικών στόχων. Στο επίκεντρο των διαπραγματεύσεων βρίσκονται το κόστος της «πράσινης» μετάβασης, η διαθεσιμότητα των καυσίμων του μέλλοντος και το ποιος θα αναλάβει το ρίσκο επενδύσεων εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων.
Οι κρίσιμες συζητήσεις στον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO) αρχίζουν στις 23-27 Νοεμβρίου, με την ειδική ομάδα εργασίας για τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, και συνεχίζονται στο Λονδίνο από τις 30 Νοεμβρίου έως τις 3 Δεκεμβρίου, στη συνεδρίαση της Επιτροπής Προστασίας Θαλάσσιου Περιβάλλοντος (MEPC 85).
Στις 4 Δεκεμβρίου έχει προγραμματιστεί, εφόσον επιβεβαιωθεί από τη MEPC 85, η επανέναρξη της έκτακτης συνόδου που διακόπηκε τον Οκτώβριο του 2025, όταν δεν κατέστη δυνατή η υιοθέτηση του σχεδίου του IMO (IMO Net-Zero Framework). Αν υπάρξει συμφωνία, θα ανοίξει ο δρόμος για την επίσημη υιοθέτηση των σχετικών τροποποιήσεων της διεθνούς σύμβασης MARPOL. Διαφορετικά, η διαδικασία θα καθυστερήσει εκ νέου.
Το διακύβευμα είναι η δημιουργία του πρώτου παγκόσμιου υποχρεωτικού συστήματος που θα συνδυάζει πρότυπο για την ένταση εκπομπών των ναυτιλιακών καυσίμων με οικονομικό μηχανισμό συμμόρφωσης. Με βάση την πρόταση, τα πλοία που υπερβαίνουν συγκεκριμένα όρια θα καλύπτουν οικονομικά την υπέρβαση, ενώ θα προβλέπονται επιβραβεύσεις για τη χρήση καυσίμων μηδενικών ή σχεδόν μηδενικών εκπομπών.
Οι προτάσεις που έχουν κατατεθεί για την επίτευξη συμφωνίας αποτυπώνουν δύο διαφορετικές προσεγγίσεις. Η μία πλευρά ζητά άμεσα δεσμευτικούς διεθνείς κανόνες, οι οποίοι θα δημιουργήσουν και την αναγκαία ζήτηση για εναλλακτικά καύσιμα. Τη θέση αυτή υποστηρίζει και η ΕΕ. Η άλλη προκρίνει μεγαλύτερη ευελιξία, ώστε να μην επιβαρύνονται πλοία που δεν έχουν πρόσβαση σε τέτοια καύσιμα.
Οι υποστηρικτές δεσμευτικών κανόνων εκτιμούν ότι οι παραγωγοί εναλλακτικών καυσίμων χρειάζονται μια προβλέψιμη αγορά για να επενδύσουν δισεκατομμύρια στην παραγωγή και στις υποδομές ανεφοδιασμού. Σχετικά ευνοϊκή είναι και η θέση μεγάλων ναυτιλιακών εταιρειών τακτικών γραμμών μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων: τα πλοία τους ακολουθούν σταθερά δρομολόγια και μπορούν να ανεφοδιάζονται σε συγκεκριμένους λιμενικούς κόμβους. Ορισμένες μεγάλες εταιρείες έχουν ήδη εξασφαλίσει ποσότητες εναλλακτικών καυσίμων σε διάφορα λιμάνια.
Η εικόνα, όμως, είναι διαφορετική στην αποκαλούμενη tramp ναυτιλία, όπου τα πλοία δεν εκτελούν υποχρεωτικά σταθερά δρομολόγια. Ένα δεξαμενόπλοιο ή ένα πλοίο μεταφοράς χύδην ξηρού φορτίου μπορεί να μεταφέρει σιδηρομετάλλευμα από τη Βραζιλία στην Κίνα και στη συνέχεια να κατευθυνθεί στην Αυστραλία ή στην Αφρική. Έτσι, ο πλοιοκτήτης δεν μπορεί να βασίζεται σε λίγα επιλεγμένα λιμάνια για τον ανεφοδιασμό με συγκεκριμένα εναλλακτικά καύσιμα.
Σύμφωνα με την Ένωση Ελλήνων Εφοπλιστών (ΕΕΕ), η bulk/tramp ναυτιλία πραγματοποιεί σχεδόν το 85% του παγκόσμιου μεταφορικού έργου, μετρούμενου σε τονομίλια. Το επενδυτικό δίλημμα είναι συνεπώς ιδιαίτερα έντονο: πώς μπορεί ένας πλοιοκτήτης να παραγγείλει σήμερα πλοίο αξίας δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων, με διάρκεια ζωής περίπου 25 χρόνια, χωρίς να γνωρίζει αν το καύσιμο που θα επιλέξει θα είναι διαθέσιμο στα λιμάνια όπου θα ταξιδεύει το 2040 ή το 2050;
Αυτή η αβεβαιότητα εξηγεί γιατί η ελληνική ναυτιλία και ένα ευρύ μέτωπο διεθνών ναυτιλιακών οργανώσεων ζητούν τεχνολογική ουδετερότητα, μεταβατικές λύσεις και εγγυήσεις για τη διαθεσιμότητα καυσίμων σε παγκόσμια κλίμακα. Διαφορετικά, η οικονομική επιβάρυνση που προβλέπει το σχέδιο του IMO για τα πλοία τα οποία δεν χρησιμοποιούν εναλλακτικό καύσιμο κινδυνεύει να λειτουργήσει απλώς ως φόρος.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται εννέα διεθνείς ναυτιλιακές οργανώσεις: BIMCO, CLIA, IBIA, ICS, INTERCARGO, INTERFERRY, INTERTANKO, IPTA και WSC. Ζητούν έναν κανονισμό με προαιρετικούς και ευέλικτους μηχανισμούς συμμόρφωσης, ώστε εταιρείες κάθε μεγέθους να μπορέσουν να διαχειριστούν τη μετάβαση. Επισημαίνουν ότι σήμερα δεν είναι διαθέσιμα, σε εμπορικά βιώσιμη κλίμακα, καύσιμα και τεχνολογίες μηδενικών ή σχεδόν μηδενικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (ZNZs) για την πλειονότητα του υφιστάμενου στόλου.
Η πρόεδρος της ΕΕΕ, Μελίνα Τραυλού, έχει υπογραμμίσει ότι το κανονιστικό πλαίσιο πρέπει να αναγνωρίζει όλες τις διαθέσιμες επιλογές για τη ναυτιλιακή βιομηχανία και να μην περιορίζεται στα εναλλακτικά καύσιμα. Όπως έχει επισημάνει, πρέπει να στηρίζει κάθε αποτελεσματικό τρόπο μείωσης των εκπομπών, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών και λειτουργικών μέτρων ενεργειακής αποδοτικότητας.
Η ΕΕΕ βλέπει, αντίθετα, άκαμπτη στάση από την πλευρά της ΕΕ, η οποία, κατά την εκτίμησή της, κινδυνεύει να οδηγήσει τις διαπραγματεύσεις σε νέο αδιέξοδο. «η ΕΕ στην πράξη αφήνει άλλα συμφέροντα να υπερισχύσουν έναντι μιας διεθνώς αποδεκτής λύσης για την απανθρακοποίηση της ναυτιλίας, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους ευρωπαίους πολίτες, που βρίσκονται ήδη αντιμέτωποι με τη συνεχή αύξηση του κόστους διαβίωσης», ανέφερε η κ. Τραυλού.
Η ίδια έθεσε επίσης το ερώτημα αν προτεραιότητα της ΕΕ είναι τελικά η διατήρηση των περιφερειακών μέτρων της και των εσόδων που αυτά αποφέρουν ή η επίτευξη μιας ισορροπημένης παγκόσμιας συμφωνίας. Η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, τη Μάλτα και την Κύπρο, έχει ζητήσει μεγαλύτερη διαπραγματευτική ευελιξία. Οι τέσσερις χώρες αντιπροσωπεύουν συνολικά το 70% του στόλου που ελέγχεται από ευρωπαϊκά συμφέροντα.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτή η συζήτηση για το LNG. Οι υποδομές ανεφοδιασμού του είναι σήμερα πιο ανεπτυγμένες από εκείνες αρκετών νέων εναλλακτικών καυσίμων και μέρος της ναυτιλιακής βιομηχανίας το θεωρεί σημαντική μεταβατική επιλογή. Ωστόσο, ο τρόπος υπολογισμού των συνολικών εκπομπών του, ιδίως του μεθανίου, προκαλεί διαφωνίες για τη θέση του στο νέο πλαίσιο του IMO.
Οι ΗΠΑ, ως μεγάλος παραγωγός και εξαγωγέας LNG, ζητούν να αναγνωριστεί ο ρόλος του στην ενεργειακή μετάβαση. Περιβαλλοντικές οργανώσεις, από την άλλη, προειδοποιούν για τον κίνδυνο μακροχρόνιας εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα.

