Ποιοι είναι οι σημερινοί ψηφοφόροι και τι σκέφτονται όσοι δηλώνουν ότι γνωρίζουν ποιο κόμμα θα στηρίξουν στις επόμενες εκλογές; Η απάντηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο πολιτικών αναταράξεων, λίγους μήνες πριν από την κάλπη και με τις δημοσκοπήσεις να εμφανίζουν συχνά εικόνα στασιμότητας.
Η έρευνα της MoveOn για το Ινστιτούτο Eteron, στοιχεία της οποίας παρουσιάζονται για πρώτη φορά από τα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο», πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο σε δείγμα περίπου 2.500 ατόμων. Στόχος της ήταν να σκιαγραφήσει το προφίλ των εν δυνάμει ψηφοφόρων, αλλά και όσων παραμένουν αναποφάσιστοι.
Κάποια από τα ευρήματα επιβεβαιώνουν γνωστές πολιτικές τάσεις. Οι ψηφοφόροι της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ εμφανίζονται πιο θετικοί απέναντι στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας, τη μετριοπάθεια, την ανταγωνιστικότητα και την οικονομία της αγοράς. Αντίθετα, οι δυνητικοί ψηφοφόροι των κομμάτων της αντιπολίτευσης δηλώνουν, σε μεγαλύτερο βαθμό, ότι δεν εμπιστεύονται θεσμούς όπως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Πρωθυπουργός, το Κοινοβούλιο, τα πολιτικά κόμματα, η Δικαιοσύνη και τα ΜΜΕ.
Άλλα στοιχεία φωτίζουν λιγότερο αναμενόμενες πλευρές των κομματικών ακροατηρίων, ενώ οι απαντήσεις των υποστηρικτών του Ηλία Κασιδιάρη αναδεικνύουν μια ανησυχητική ιδεολογική τάση.
Οι αναποφάσιστοι, πάντως, δεν εμφανίζονται αποκομμένοι από την πολιτική. Το 63,7% δηλώνει ότι ενδιαφέρεται για αυτήν, ενώ το 65,8% θεωρεί πως η παραδοσιακή διάκριση Αριστεράς και Δεξιάς δεν ανταποκρίνεται στη σύγχρονη εποχή. Το εύρημα αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο να κινηθούν προς οποιαδήποτε από τις δύο πλευρές.
Παράλληλα, το 39,4% απαντά ότι δεν το εκφράζει η διάκριση «αντισυστημικός-συστημικός», ενώ το 65,7% τάσσεται υπέρ της παραμονής στο ευρώ. Η έρευνα καταγράφει χαμηλή εμπιστοσύνη στους θεσμούς, χωρίς όμως οι αναποφάσιστοι να στρέφονται σε ριζοσπαστικές ή ακραίες επιλογές, όπως συνέβαινε σε προηγούμενες περιόδους της οικονομικής κρίσης.
Στα ζητήματα ασφάλειας και μετανάστευσης, οι τάσεις είναι πιο συντηρητικές: το 80,3% τάσσεται υπέρ της αυστηροποίησης των ποινών για όσους παρανομούν, ενώ το 80,4% θεωρεί υπερβολικά μεγάλο τον αριθμό των μεταναστών που ήρθαν στη χώρα την τελευταία δεκαετία. Την ίδια στιγμή, το 63% υποστηρίζει την κρατική παρέμβαση για τη δημιουργία καλύτερων συνθηκών ανάπτυξης, ενώ το 66,2% θεωρεί κακές τις πολυεθνικές και το 63,7% τις ιδιωτικοποιήσεις.
Στο εκλογικό ακροατήριο της ΝΔ, το 42,1% αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερο, ενώ καταγράφονται οι υψηλότεροι δείκτες εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Ακόμη και για τη Δικαιοσύνη, που δεν αποτελεί μονοπρόσωπο θεσμό όπως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ή ο Πρωθυπουργός, το ποσοστό εμπιστοσύνης φτάνει το 64,5%.
Το 42,3% των δυνητικών ψηφοφόρων της ΝΔ δηλώνει ικανοποιημένο από την προσωπική οικονομική του κατάσταση, έναντι 17,7% στο σύνολο των ερωτηθέντων. Παράλληλα, το 41,6% συμφωνεί ότι οι φόροι πρέπει να μειωθούν, ανεξάρτητα από τις συνέπειες για το κοινωνικό κράτος. Στα ελληνοτουρκικά, το 59,9% τάσσεται υπέρ του συνεχούς διαλόγου με την Τουρκία, με αμοιβαίους συμβιβασμούς, παρά την κριτική που ασκείται στην κυβέρνηση από τα δεξιά της για τους χειρισμούς της.
Οι ψηφοφόροι της ΝΔ εμφανίζονται πιο συντηρητικοί σε θέματα ασφάλειας και μεταναστευτικού: το 68,7% θεωρεί πως η παρουσία μεταναστών κάνει περισσότερο κακό παρά καλό στη χώρα, ενώ το 66% δηλώνει ότι η θρησκεία παίζει σημαντικό ρόλο στη ζωή του.
Στο ΠΑΣΟΚ, το 59,6% των ψηφοφόρων αυτοπροσδιορίζεται ως σοσιαλδημοκράτης, στοιχείο που αποτυπώνει μια ισχυρή ιδεολογική ταυτότητα. Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι επίσης σαφής: το 84,1% υποστηρίζει την παραμονή στο ευρώ και το 78,9% αξιολογεί θετικά την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας. Υψηλά ποσοστά καταγράφονται και στις απαντήσεις για την εμβάθυνση της δημοκρατίας.
Παρά την κριτική που ασκεί το ΠΑΣΟΚ στην κυβέρνηση για την εξωτερική πολιτική και την άμυνα, το 57,2% των δυνητικών ψηφοφόρων του τάσσεται υπέρ του συνεχούς διαλόγου με την Τουρκία, με αμοιβαίους συμβιβασμούς. Το 72,2% προκρίνει, επίσης, τη μείωση των αμυντικών δαπανών, ώστε να δοθεί μεγαλύτερο βάρος στη δημόσια υγεία, την παιδεία και την κοινωνική ασφάλιση.
Στο μεταναστευτικό καταγράφεται μια αξιοσημείωτη αντίθεση: το 68,7% θεωρεί υπερβολικά μεγάλο τον αριθμό των μεταναστών την τελευταία δεκαετία, αλλά το 81,7% υποστηρίζει την απευθείας απόδοση υπηκοότητας σε όσους γεννιούνται στην Ελλάδα από νόμιμους μετανάστες. Το ποσοστό είναι υψηλότερο από τον μέσο όρο, που φτάνει το 62,7%. Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, το 51,9% θεωρεί πως δεν πρέπει να λειτουργήσουν ιδιωτικά πανεπιστήμια, παρά την επίσημη θέση του κόμματος υπέρ των μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών ΑΕΙ.
Οι ψηφοφόροι της ΕΛΑΣ, ενός σχετικά νέου κόμματος, δεν ταυτίζονται σε όλα με όσους παραμένουν στον ΣΥΡΙΖΑ. Στο ιδεολογικό πεδίο, οι απαντήσεις τους μοιράζονται ανάμεσα στη σοσιαλδημοκρατία, με 36,5%, και τον δημοκρατικό σοσιαλισμό, με 33,9%.
Το 92,2% θεωρεί ότι η δημοκρατία θα ήταν καλύτερη αν οι πολίτες συμμετείχαν περισσότερο μέσω λαϊκών συνελεύσεων και δημοψηφισμάτων, έναντι 76,1% στο σύνολο των ερωτηθέντων. Αντίστοιχα υψηλά ποσοστά καταγράφονται και στους ψηφοφόρους του ΚΚΕ, της Ελληνικής Λύσης και της Πλεύσης Ελευθερίας. Επιπλέον, το 64,4% αντιμετωπίζει θετικά τον ριζοσπαστισμό, πολύ πάνω από τον μέσο όρο του 32,3%.
Το συγκεκριμένο ακροατήριο είναι ιδιαίτερα ενεργό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πολλούς να δηλώνουν ότι αναρτούν ή σχολιάζουν στο Διαδίκτυο για πολιτικά θέματα. Παρά τη μετατόπιση της ΕΛΑΣ στο ζήτημα των μη κρατικών πανεπιστημίων, για την οποία έχει δεχθεί έντονη κριτική από τα αριστερά, το 84,9% των ψηφοφόρων της εξακολουθεί να θεωρεί πως δεν πρέπει να λειτουργήσουν ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα. Στο μεταναστευτικό, το 56,8% εκτιμά ότι ο αριθμός των μεταναστών είναι υπερβολικά μεγάλος.
Οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ δίνουν απαντήσεις που διαφοροποιούνται από στερεότυπα για το κόμμα. Μόλις το 8,5% θεωρεί ότι τα συμφέροντα της Ελλάδας διασφαλίζονται μέσω μιας προνομιακής σχέσης με τη Ρωσία. Το αντίστοιχο ποσοστό για την ΕΕ είναι 33,4%, ενώ η επιλογή «με καμία συμμαχία» συγκεντρώνει 46,9%.
Το 69,7% των ερωτηθέντων που δηλώνουν ότι θα ψηφίσουν ΚΚΕ υποστηρίζει πως, παρά τα προβλήματά της, δεν υπάρχει καλύτερο πολίτευμα από τη δημοκρατία. Υπέρ της παραμονής στο ευρώ τάσσεται το 53,1%, ενώ το 56% θεωρεί θετική την ανταγωνιστικότητα. Θετική αξιολόγηση για τον «εκσυγχρονισμό» εκφράζει το 77,4%, ποσοστό χαμηλότερο από τον μέσο όρο, που ξεπερνά το 87%, αλλά και πάλι υψηλό.
Στο ζήτημα της φορολόγησης, οι ψηφοφόροι του ΚΚΕ εμφανίζονται μοιρασμένοι: το 40,5% υποστηρίζει τη μείωση των φόρων ακόμη κι αν περιοριστούν οι πόροι για την κοινωνική ασφάλιση, την παιδεία και την υγεία. Την ίδια στιγμή, το 55,4% τάσσεται καθαρά υπέρ της αυστηροποίησης των ποινών για όσους παρανομούν, ενώ το 44,5% θεωρεί πως οι νέοι δεν δείχνουν αρκετό σεβασμό στις ελληνικές παραδοσιακές αξίες.
Οι απαντήσεις όσων δηλώνουν ότι θα στηρίξουν το πολιτικό εγχείρημα του καταδικασμένου για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης Ηλία Κασιδιάρη αποτυπώνουν μια ανησυχητική ιδεολογική στροφή. Το 77,3% δηλώνει ότι ο εθνικισμός εκφράζει περισσότερο τις ιδέες και τις αντιλήψεις του, ενώ το 63,7% θεωρεί πως η δικτατορία μπορεί μερικές φορές να είναι καλύτερη από τη δημοκρατία.
Στο δίπολο συστημικός-αντισυστημικός, το 47,4% αυτοχαρακτηρίζεται «μάλλον αντισυστημικός». Το 42,5% πιστεύει ότι τα συμφέροντα της Ελλάδας εξυπηρετούνται καλύτερα μέσα από μια προνομιακή σχέση με τη Ρωσία, ενώ μόλις το 11,1% επιλέγει την ΕΕ και την Ευρωζώνη. Αντίστοιχα, το 66,2% τάσσεται υπέρ της επιστροφής στη δραχμή, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των ψηφοφόρων όλων των κομμάτων, με τον μέσο όρο να βρίσκεται στο 20,7%.
Στο ίδιο ακροατήριο, το 73,6% δηλώνει υπέρ της θανατικής ποινής. Πολιτικά ενεργό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εμφανίζεται το 38,2% των συγκεκριμένων ψηφοφόρων.
Το προφίλ των ψηφοφόρων της ΝΔ είναι επίσης σαφές σε θέματα οικονομίας: το 42,1% αυτοπροσδιορίζεται ως φιλελεύθερο, το 42,3% δηλώνει ικανοποιημένο από την οικονομική του κατάσταση και το 41,6% υποστηρίζει τη μείωση των φόρων ανεξάρτητα από τις επιπτώσεις στο κοινωνικό κράτος. Στην εξωτερική πολιτική, το 59,9% τάσσεται υπέρ του διαλόγου με την Τουρκία, με αμοιβαίους συμβιβασμούς.
Συνολικά, η έρευνα καταγράφει διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες και αντιφάσεις ανάμεσα στα εκλογικά ακροατήρια, ενώ αναδεικνύει και τις μεταβαλλόμενες ισορροπίες στο εσωτερικό παλιών και νέων κομμάτων.

