Το Brexit επέστρεψε αυτή την εβδομάδα στα πρωτοσέλιδα του βρετανικού Τύπου, με τον Άντι Μπέρναμ να ανοίγει ξανά μια συζήτηση που εξακολουθεί να διχάζει τη χώρα. Ο πρωθυπουργός υποστηρίζει ότι η επανεξέταση της σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να κλείσει οριστικά τις πληγές που άφησε το δημοψήφισμα, περισσότερο από δέκα χρόνια μετά.
«Έχουμε χάσει περισσότερα από όσα κερδίσαμε», δήλωσε, προειδοποιώντας ότι η Βρετανία δεν μπορεί να συνεχίσει να διατηρεί μια «απόμακρη σχέση» με τις Βρυξέλλες. Ωστόσο, η ανακοίνωση των επιλογών που εξετάζει η κυβέρνηση —μεταξύ αυτών και η επανένταξη στην ΕΕ— αναμένεται να καθυστερήσει, καθώς στο εσωτερικό της υπάρχουν διαφωνίες για το αν το άνοιγμα της συζήτησης θα ωφελήσει τη χώρα ή θα προκαλέσει πολιτικό κόστος.
Ο Μπέρναμ προσανατολίζεται τώρα σε έναν «εθνικό διάλογο» διάρκειας ενός έτους, πριν αποφασίσει ποια πορεία θα ακολουθήσει ενόψει των επόμενων εκλογών. Αυτές είναι προγραμματισμένες για το 2029, χωρίς να αποκλείεται να διεξαχθούν νωρίτερα. Από τις Βρυξέλλες, πάντως, το μήνυμα είναι σαφές: μέχρι να ξεκαθαρίσει το Λονδίνο «τι και πόσο Brexit θέλει», οι διαπραγματεύσεις δεν πρόκειται να αρχίσουν.
Η συζήτηση γίνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση έχει ήδη ξεκινήσει επαφές με την ΕΕ. Η πρώτη σύνοδος κορυφής του Κιρ Στάρμερ με την Ένωση, τον Μάιο του 2025, έθεσε σε κίνηση διαπραγματεύσεις για συμφωνίες «ανά τομέα». Αυτές ήταν που «κληρονόμησε» ο Μπέρναμ όταν ανέλαβε τα καθήκοντά του τον περασμένο Ιούλιο. Πρόσφατα, ο βρετανός υπουργός Εξωτερικών Εντ Μίλιμπαντ είπε στα «ΝΕΑ» ότι «το Brexit δεν λειτουργεί» και πως «η σχέση μας με την ΕΕ πρέπει να αλλάξει», προσθέτοντας ότι ο πρωθυπουργός θα παρουσιάσει στον λαό τις εναλλακτικές για μια «νέα σχέση» με τις Βρυξέλλες.
Το ενδεχόμενο επιστροφής στην τελωνειακή ένωση θα μπορούσε να εξεταστεί μετά τις εκλογές. Μια τέτοια κίνηση θα περιόριζε τη γραφειοκρατία για κατασκευαστές και εμπόρους, οι οποίοι σήμερα χρειάζεται να αποδεικνύουν την προέλευση εμπορευμάτων και εξαρτημάτων. Από την άλλη, θα περιόριζε την ελευθερία της Βρετανίας να συνάπτει δικές της εμπορικές συμφωνίες και δεν θα προσέφερε οφέλη στον τομέα των υπηρεσιών.
Μια διαφορετική επιλογή θα ήταν η ένταξη στον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, κατά το πρότυπο της Νορβηγίας. Έτσι, η βρετανική αγορά θα αποκτούσε ευρεία πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, και στις υπηρεσίες. Για να συμβεί αυτό, όμως, το Λονδίνο θα έπρεπε να επαναφέρει την ελεύθερη κυκλοφορία και να εναρμονιστεί πλήρως με τους κοινοτικούς κανόνες. Οι όροι αυτοί καθιστούν δύσκολη την αποδοχή της συγκεκριμένης λύσης, όπως και ενός συνδυασμού συμμετοχής τόσο στην τελωνειακή ένωση όσο και στην ενιαία αγορά, ακόμη και μετά τις εκλογές.
Στο τραπέζι θα μπορούσε να βρεθεί και μια σχέση «ελβετικού τύπου». Η Ελβετία έχει πρόσβαση σε τμήματα της ενιαίας αγοράς μέσω διμερών συμφωνιών, ενώ έχει αποδεχθεί την ελεύθερη κυκλοφορία και οφείλει να εναρμονίζεται με πολλούς κανόνες της ΕΕ. Αν το Λονδίνο επιλέξει αυτή την κατεύθυνση, οι σχετικές διαπραγματεύσεις θα πρέπει επίσης να περιμένουν μέχρι μετά τις εκλογές.
Η πιο ριζική αλλαγή θα ήταν η πλήρης επανεξέταση της αποχώρησης και η επιστροφή στην ΕΕ. Πρόκειται, ωστόσο, για προοπτική που παραμένει μακρινή: οι Εργατικοί θα μπορούσαν να κατέβουν στις εκλογές με «σημαία» την επανένταξη, παρά τις σοβαρές αντιρρήσεις που εκφράζουν αρκετοί υπουργοί και βουλευτές του κόμματος. Ακόμη κι αν κέρδιζαν, θα ξεκινούσε μια μακρά διαδικασία, η οποία πιθανότατα θα απαιτούσε νέο δημοψήφισμα.
Σε πρόσφατη δημοσκόπηση, το 56% δήλωσε ότι θα ψήφιζε υπέρ του Rejoin, ενώ το 30% προτιμά τη διατήρηση του Brexit. Οι Συντηρητικοί και το Reform UK αντιτίθενται στην επιστροφή στην ΕΕ, ενώ έχουν ήδη εμφανιστεί νέες εκστρατείες για τη «σωτηρία» του Brexit. Ο Μπόρις, μάλιστα, απείλησε να επιστρέψει στην πολιτική αν το Brexit τεθεί σε κίνδυνο.
Υπάρχει, τέλος, η επιλογή να διατηρηθεί το σημερινό καθεστώς. Η Βρετανία απολαμβάνει ήδη πολλά από τα οφέλη μιας συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου τύπου Καναδά: δεν επιβάλλονται δασμοί στα εμπορεύματα που πληρούν τις προϋποθέσεις, αλλά οι εξαγωγείς πρέπει να αποδεικνύουν την προέλευσή τους. Αυτή η βάση θα μπορούσε να παραμείνει για μεγάλο διάστημα, αν οι νέες διαπραγματεύσεις δεν αποδώσουν ή αν μια μελλοντική κυβέρνηση αποφασίσει να μην επιδιώξει περαιτέρω σύγκλιση.
Η σημερινή αντιπαράθεση έρχεται σε μια μακρά πολιτική διαδρομή: το 2013 ο Ντέιβιντ Κάμερον υποσχέθηκε τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος και τον Ιούνιο του 2016 το 51,9% των πολιτών ψήφισε υπέρ της εξόδου. Η Τερίζα Μέι δεν κατάφερε να περάσει τη συμφωνία αποχώρησης από τη Βουλή. Ο διάδοχός της, Μπόρις Τζόνσον, έβγαλε τη Βρετανία από την Ευρωπαϊκή Ένωση τον Ιανουάριο του 2020 και υπέγραψε την εμπορική συμφωνία που τέθηκε σε ισχύ έναν χρόνο αργότερα.

