Ένας νόμος που ψηφίστηκε στην Ελλάδα πριν από πέντε χρόνια για να περιορίσει την ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή και την εγκατάλειψη ζώων εξετάζεται πλέον ως πιθανό μοντέλο για τη Βρετανία. Την ώρα, όμως, που ερευνητές από το εξωτερικό αξιολογούν θετικά το ελληνικό πλαίσιο, η εφαρμογή του στη χώρα μας εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες.
Η μελέτη των David C. Cook, Christina Siettou και Rob W. Fraser, η οποία δημοσιεύθηκε στο «Discover Animals» του Springer Nature, συγκρίνει πέντε διαφορετικές πολιτικές για τη διαχείριση των σκύλων στη Βρετανία. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μαθηματικό μοντέλο δεκαετίας, εξετάζοντας μεταξύ άλλων την αύξηση της χωρητικότητας των καταφυγίων, τις περισσότερες ευθανασίες, τη φορολόγηση των αγορών από εκτροφείς, την επιδότηση υιοθεσιών και τη γενετική καταγραφή στα πρότυπα της Ελλάδας.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η γενετική ταυτοποίηση είναι η πιο αποτελεσματική επιλογή από όσες εξετάστηκαν. Για τον λόγο αυτόν, οι συγγραφείς εισηγούνται να εξεταστεί η εφαρμογή αντίστοιχης πολιτικής στο Ηνωμένο Βασίλειο, ως εναλλακτική στις ευθανασίες που χρησιμοποιούνται για τη διαχείριση των αδέσποτων ζώων στην Αγγλία.
Το μοντέλο προβλέπει ότι, αν εφαρμοζόταν στη Βρετανία ένα σύστημα αντίστοιχο με το ελληνικό, θα υπήρχαν 41.500 λιγότεροι σκύλοι στα καταφύγια και 34.000 λιγότεροι στα εκτροφεία, σε σύγκριση με το σενάριο μη αλλαγής πολιτικής.
Παράλληλα, το κοινωνικό κόστος που συνδέεται με τις ευθανασίες και το στρες του εγκλεισμού θα ήταν μειωμένο κατά 7,3 εκατ. λίρες. Η επιδότηση υιοθεσιών θα οδηγούσε σε μείωση 3,9 εκατ. λιρών, ενώ η αύξηση των ευθανασιών θα επιβάρυνε το κόστος κατά 8,6 εκατ. λίρες. Οι ερευνητές εντοπίζουν ως βασική αιτία του προβλήματος την αναντιστοιχία ανάμεσα στην προσφορά και τη ζήτηση.
Η πίεση στα βρετανικά καταφύγια έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια. Οι εισαγωγές σκύλων αυξήθηκαν σχεδόν κατά 32% από το 2022 έως το 2024, ενώ το ποσοστό των ζώων που επέστρεψαν στους ιδιοκτήτες τους μειώθηκε από 54% σε 39%. Την ίδια περίοδο, οι ευθανασίες αυξήθηκαν από 2% σε 8%. Η συζήτηση μετατοπίζεται έτσι από τη διαχείριση των συνεπειών στην πρόληψη της εγκατάλειψης.
Σε αυτό ακριβώς στόχευε ο Ν. 4830/2021 στην Ελλάδα: στην αποτροπή της ανεξέλεγκτης αναπαραγωγής μέσω της υποχρεωτικής στείρωσης ή, εναλλακτικά, της αποστολής δείγματος DNA στο ΕΦΑΓΥΖΣ της Ακαδημίας Αθηνών. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να εντοπίζεται η προέλευση των ζώων και να γίνεται ιχνηλάτηση σε περιπτώσεις εγκατάλειψης.
Ωστόσο, το εργαστήριο τέθηκε σε παραγωγική λειτουργία μόλις στα τέλη του 2023, ενώ η επιβολή των σχετικών προστίμων αναβλήθηκε επανειλημμένα. Η τελευταία προβλεπόμενη ημερομηνία έχει οριστεί για την 1η Ιανουαρίου 2026. Ο μηχανισμός έχει δημιουργηθεί, όμως η καθολική εφαρμογή του παραμένει ζητούμενο.
Τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν το μέγεθος του κενού. Έως τις 31 Αυγούστου 2025 είχαν καταγραφεί στο Εθνικό Μητρώο Ζώων Συντροφιάς 172.408 αδέσποτοι σκύλοι, από τους οποίους μόλις το 47% εμφανιζόταν στειρωμένο. Είχαν καταγραφεί επίσης 158.319 γάτες, με το ποσοστό στειρώσεων να ανέρχεται στο 68%, ενώ 14 δήμοι δεν είχαν δηλώσει ούτε ένα αδέσποτο ζώο. Οι συνολικοί αδέσποτοι υπολογίζεται ότι φτάνουν τα τρία εκατομμύρια.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα σε 22 δήμους της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Όπως είχαν αναδείξει τα «ΝΕΑ», το 83,5% των καταγεγραμμένων δεσποζόμενων ζώων δεν εμφανιζόταν ούτε στειρωμένο ούτε με κατατεθειμένο DNA. Πρόκειται για ένα τοπικό παράδειγμα που δείχνει, ωστόσο, την απόσταση ανάμεσα στη νομοθετική υποχρέωση και την πραγματική συμμόρφωση.
Η διεθνής μελέτη θέτει υπό αμφισβήτηση και την αντίληψη ότι η δημιουργία περισσότερων καταφυγίων αποτελεί από μόνη της λύση. Στην προσομοίωση, η αύξηση της χωρητικότητας συνδέεται με μεγαλύτερες κοινωνικές απώλειες, καθώς περισσότεροι σκύλοι παραμένουν για μεγαλύτερο διάστημα σε συνθήκες εγκλεισμού. Το χρόνιο στρες μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα και τη συμπεριφορά τους.
Η αξιοπρεπής φιλοξενία είναι αναγκαία, όμως η διαρκής δημιουργία νέων καταφυγίων δεν μπορεί να υποκαταστήσει την πρόληψη των εγκαταλείψεων. Οι χώροι φιλοξενίας διαχειρίζονται το πρόβλημα αφού αυτό έχει ήδη δημιουργηθεί· δεν αντιμετωπίζουν την αιτία του.
Οι επιστήμονες υπογραμμίζουν, πάντως, ότι ούτε η βάση DNA ούτε τα πρόστιμα αρκούν χωρίς ελέγχους, χρηματοδότηση και ουσιαστική συμμόρφωση. Ακόμη και όταν η αποτελεσματικότητα του ελληνικού τύπου συστήματος μειώνεται υποθετικά κατά 50%, εξακολουθεί να παρουσιάζει το καλύτερο αποτέλεσμα μεταξύ των πολιτικών που εξετάστηκαν.
Το παράδοξο είναι εμφανές: στο εξωτερικό μελετούν ως πιθανό πρότυπο έναν νόμο του οποίου η επίδραση στον πραγματικό πληθυσμό των αδέσποτων στην Ελλάδα δεν έχει ακόμη αποτυπωθεί συνολικά. Πέντε χρόνια μετά την ψήφισή του, το βασικό πρόβλημα δεν είναι η απουσία νομοθετικού πλαισίου, αλλά η έλλειψη συνεπούς εφαρμογής, συστηματικών ελέγχων, αξιόπιστων δεδομένων και λογοδοσίας.
Έτσι, η μεταρρύθμιση που προτείνεται να εξεταστεί από τη Βρετανία παραμένει στην Ελλάδα μια υπόσχεση που δεν έχει ακόμη μετατραπεί πλήρως σε πράξη.

