Η διεθνής πίεση για την κατάργηση της θανατικής ποινής ενισχύεται, όμως την ίδια ώρα οι εκτελέσεις σε αρκετές περιοχές του πλανήτη καταγράφουν εκρηκτική άνοδο. Στα Ηνωμένα Έθνη, 133 χώρες τάχθηκαν υπέρ της καθολικής αναστολής των εκτελέσεων, την ώρα που τα στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας αποτυπώνουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα.
Η σχετική απόφαση εγκρίθηκε από την Τρίτη Επιτροπή της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ και συγκέντρωσε δύο περισσότερες θετικές ψήφους σε σχέση με την αντίστοιχη ψηφοφορία του 2024. Η εξέλιξη αυτή επιβεβαιώνει τη διεύρυνση του διεθνούς μετώπου υπέρ της αναστολής της θανατικής ποινής.
Στη διαδικασία συμμετείχε ενεργά η Ιταλία, η οποία είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωση του κειμένου. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι χαρακτήρισε το αποτέλεσμα σαφή ένδειξη ότι η διεθνής κοινότητα απομακρύνεται σταδιακά από μια πρακτική που παραβιάζει θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως το δικαίωμα στη ζωή και ο σεβασμός της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η απόφαση αποτελεί προϊόν συνεργασίας της διαπεριφερειακής ομάδας εργασίας στην οποία συμμετέχει η Ιταλία, αλλά και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, μεταξύ των οποίων η Διεθνής Αμνηστία, η Κοινότητα του Sant’Egidio και η οργάνωση Nessuno Tocchi Caino.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα θα γίνει τον Δεκέμβριο, όταν η απόφαση θα τεθεί προς ψηφοφορία στην ολομέλεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ. Το κείμενο δεν είναι νομικά δεσμευτικό και δεν επιβάλλει την κατάργηση της θανατικής ποινής. Καλεί, ωστόσο, τα κράτη που εξακολουθούν να την εφαρμόζουν να σταματήσουν τις εκτελέσεις, ανοίγοντας τον δρόμο για την οριστική κατάργησή της.
Η διπλωματική πρόοδος, πάντως, έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την πραγματικότητα που καταγράφεται στο πεδίο. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, το 2025 πραγματοποιήθηκαν τουλάχιστον 2.707 εκτελέσεις σε 17 χώρες, έναντι 1.518 το 2024. Η αύξηση ανέρχεται σε 78% και πρόκειται για τον υψηλότερο αριθμό που έχει καταγράψει η οργάνωση από το 1981.
Το Ιράν βρίσκεται στην κορυφή της σχετικής λίστας, με τουλάχιστον 2.159 εκτελέσεις μέσα σε έναν χρόνο, αριθμός υπερδιπλάσιος σε σύγκριση με το 2024. Ακολουθούν η Σαουδική Αραβία με τουλάχιστον 356 εκτελέσεις, η Υεμένη με 51 και οι Ηνωμένες Πολιτείες με 47.
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τις εκτελέσεις που συνδέονται με αδικήματα περί ναρκωτικών. Το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 1.257 τέτοιες περιπτώσεις σε πέντε χώρες: την Κίνα, το Ιράν, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Σιγκαπούρη. Με βάση τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα συγκεκριμένα αδικήματα δεν θεωρούνται από τα σοβαρότερα εγκλήματα για τα οποία το διεθνές δίκαιο επιτρέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, τη διατήρηση της θανατικής ποινής.
Η συνολική εικόνα εκτιμάται ότι είναι ακόμη πιο βαριά, καθώς η Κίνα εξακολουθεί να θεωρείται η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό εκτελέσεων, χωρίς όμως να υπάρχουν ακριβή διαθέσιμα στοιχεία, επειδή οι σχετικές πληροφορίες αποτελούν κρατικό απόρρητο. Διεθνείς οργανώσεις εκτιμούν ότι στη χώρα πραγματοποιούνται χιλιάδες εκτελέσεις κάθε χρόνο. Προβλήματα καταγραφής υπάρχουν επίσης στο Βιετνάμ και στη Βόρεια Κορέα.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι 47 εκτελέσεις του 2025 ήταν οι περισσότερες από το 2009. Η θανατική ποινή εφαρμόστηκε σε έντεκα αμερικανικές πολιτείες, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι το ζήτημα εξακολουθεί να προκαλεί έντονη πολιτική και νομική αντιπαράθεση στη χώρα.
Στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική καταγράφηκαν τουλάχιστον 2.611 εκτελέσεις, έναντι 1.442 την προηγούμενη χρονιά. Αντίθετα, στην Ευρώπη και στην Κεντρική Ασία δεν σημειώθηκαν νέες θανατικές καταδίκες ή εκτελέσεις το 2025.
Η Λευκορωσία παραμένει η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που διατηρεί τη θανατική ποινή στη νομοθεσία της, ωστόσο για πρώτη φορά από το 1994 δεν καταγράφηκαν ούτε νέες καταδίκες ούτε εκτελέσεις. Η Ρωσία και το Τατζικιστάν εξακολουθούν να εφαρμόζουν αναστολή των εκτελέσεων.
Παρά τη νέα αύξηση των εκτελέσεων, η μακροπρόθεσμη τάση παραμένει υπέρ της κατάργησης. Στο τέλος του 2025, 113 χώρες είχαν καταργήσει τη θανατική ποινή για όλα τα εγκλήματα, ενώ συνολικά 145 την είχαν καταργήσει είτε νομοθετικά είτε στην πράξη.
Η προσπάθεια για την καθιέρωση παγκόσμιας αναστολής των εκτελέσεων ξεκίνησε το 2007, με πρωτοβουλία της Ιταλίας. Η νέα απόφαση των Ηνωμένων Εθνών αποτελεί ακόμη ένα βήμα σε αυτή τη διπλωματική διαδρομή, αλλά η αντίφαση παραμένει: όλο και περισσότερα κράτη απορρίπτουν τη θανατική ποινή, ενώ σε έναν περιορισμένο αριθμό χωρών οι εκτελέσεις αυξάνονται με πρωτοφανείς ρυθμούς. Η μεγάλη πρόκληση πλέον είναι η πολιτική συναίνεση υπέρ της κατάργησης να μετατραπεί σε ουσιαστική μείωση των εκτελέσεων.
