Η απομάκρυνση από το οικογενειακό περιβάλλον, η μοναξιά, το άγχος και οι δυσκολίες προσαρμογής σε μια άγνωστη πόλη συνθέτουν την καθημερινότητα για πολλούς φοιτητές. Χιλιάδες νέοι στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της χώρας αναζητούν στήριξη στις δομές ψυχολογικής και συμβουλευτικής υποστήριξης που λειτουργούν στα Πανεπιστήμια.
Ενδεικτική είναι η εικόνα στο Πανεπιστήμιο Πατρών, όπου, σύμφωνα με τον Πρύτανη Χρήστο Μπούρα, περίπου 1.000 φοιτητές, από τους συνολικά 25.000, έχουν απευθυνθεί στις υπηρεσίες υποστήριξης κατά το ακαδημαϊκό έτος που διανύουμε.
«Διαπιστώσαμε ότι υπάρχουν αρκετά παιδιά -κορίτσια και αγόρια- που χρειάζονται ψυχολογική και συμβουλευτική υποστήριξη. Οι φοιτητές αυτοί κλείνουν ραντεβού και συμμετέχουν σε συνεδρίες με κοινωνικούς λειτουργούς ή ψυχολόγους, ενώ αν είναι βαριά περιστατικά, γιατί υπάρχουν και τέτοια, τα παραπέμπουμε στην ψυχιατρική κλινική του Πανεπιστημιακού μας νοσοκομείου. Σ’ εμάς αυτήν την περίοδο είναι χίλιοι φοιτητές από τους 25.000. Κι αυτοί να σημειώσω είναι που το παραδέχονται, γιατί στις περισσότερες περιπτώσεις δεν μιλάνε.
Τα πιο συχνά σημάδια που κινητοποιούν τους καθηγητές είναι, σύμφωνα με τον κ. Μπούρα, η κατάθλιψη, η απομόνωση και η δυσκολία στην παρακολούθηση των μαθημάτων.
«Βασικά είναι η κατάθλιψη, η απομόνωση, η δυσκολία στα μαθήματα. Αυτά κυρίως», διευκρινίζει.
Το Κέντρο Ψυχολογικής και Συμβουλευτικής Υποστήριξης (ΚΕΨΥΣΥΠ), το οποίο ιδρύθηκε το 2023, παρέχει δωρεάν και εμπιστευτική φροντίδα στους φοιτητές. Στο πλαίσιο της λειτουργίας του έχει κληθεί να διαχειριστεί και ιδιαίτερα σοβαρές περιπτώσεις.
«Έχουμε και βαριά περιστατικά, ευτυχώς ελάχιστα, όπως απόπειρες αυτοκτονίας, που τα έχουμε προλάβει. Αλλά πρέπει να τα εντοπίσουμε, γιατί δυστυχώς στη χώρα μας τέτοια προβλήματα θεωρούνται στίγμα. Δεν λέγονται από τις οικογένειες. Τα εντοπίζουν είτε οι καθηγητές, είτε ο ίδιος ο φοιτητής το μοιράζεται μαζί μας ή μας το λέει η παρέα του. Υπάρχει, ωστόσο, μια δυσκολία να πλησιάσουμε» και σημειώνει πως «γενικώς προσπαθούμε να κοινωνικοποιήσουμε τα παιδιά. Οργανώνουμε ημερίδες ενώ διατηρούμε και μια 24ωρη τηλεφωνική γραμμή η οποία έχει αποδώσει σε ορισμένες περιπτώσεις, με κοινωνική λειτουργό που διανυκτερεύει. Όλες αυτές οι δράσεις χρηματοδοτούνται από το ΕΣΠΑ, την Περιφέρεια και το Υπουργείο Παιδείας», καταλήγει ο Πρύτανης.
Τα στοιχεία του απολογισμού πεπραγμένων του Πανεπιστημίου Πατρών για το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025 αποτυπώνουν το μέγεθος της ανάγκης. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκαν:
• 2.457 συνεδρίες δια ζώσης με φοιτητές που φοιτούν σε Πάτρα, Αγρίνιο και Μεσολόγγι, διασφαλίζοντας ισότιμη πρόσβαση
• 258 νέοι ωφελούμενοι
• 504 νέα αιτήματα υποστήριξης
• 265 ολοκληρωμένοι κύκλοι συνεδριών, με αντικείμενο το άγχος, τις δυσκολίες προσαρμογής, το σπουδαστικό στρες, τις διαπροσωπικές σχέσεις, την αυτοεκτίμηση και την προσωπική ανάπτυξη.
Σημαντικές ήταν και οι παραπομπές σε ειδικούς κατά το ίδιο ακαδημαϊκό έτος:
• 131 σε ψυχολόγο
• 61 σε ψυχίατρο
• 8 σε εξωτερικές δομές ψυχικής υγείας
Ανάλογες δομές λειτουργούν, μεταξύ άλλων, στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, στο Πάντειο, στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Αριστοτέλειο, καθώς και στα Πανεπιστήμια της Κρήτης, των Ιωαννίνων και της Θράκης.
Οι φοιτητές που εγκαταλείπουν για πρώτη φορά το σπίτι τους καλούνται να διαχειριστούν τον αποχωρισμό από τους γονείς, την απώλεια του οικογενειακού περιβάλλοντος και την προσαρμογή σε μια νέα πόλη. Η ψυχολόγος, παιδοψυχολόγος και συγγραφέας Αλεξάνδρα Καππάτου εξηγεί τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν.
«Τα παιδιά που φεύγουν από τα σπίτια τους έχουν να αντιμετωπίσουν πολλές προκλήσεις. Έχουν να διαχειριστούν τον αποχωρισμό από τους γονείς τους και ν’ αντιμετωπίσουν το άγνωστο. Χάνουν τους φίλους τους, το οικογενειακό περιβάλλον και το «δίχτυ» ασφαλείας τους. Επιστημονικά δεδομένα που έχουμε στη διάθεσή μας από άλλες χώρες, αναφέρουν πως η πλειοψηφία των φοιτητών αντιμετωπίζει διάφορες ψυχοσυναισθηματικές προκλήσεις, ενώ ένα ποσοστό γύρω στο 15% αναφέρει ψυχολογικά προβλήματα κατά τη διάρκεια του σπουδών, με κυρίαρχο τις αγχώδεις διαταραχές. Νιώθουν κατάθλιψη. Βιώνουν έντονη μοναξιά. Παρουσιάζουν δυσκολίες προσαρμογής, σε μια πόλη που δεν γνωρίζουν», μας εξηγεί η γνωστή ψυχολόγος και τονίζει πως όλη αυτή η κατάσταση οδηγεί αναπόφευκτα σε μια δυσλειτουργική καθημερινότητα…
«Μπορεί να παραμελούν ακόμα και τις ανάγκες τους. Δηλαδή, να μην κοιμούνται αρκετά, καθώς πολλοί φοιτητές -κυρίως πρωτοετείς- αισθάνονται φόβο το βράδυ. Μπορεί να μην τρέφονται καλά, να μη συνδέονται κοινωνικά και φυσικά να μην παρακολουθούν τα μαθήματά τους.»
Η επιβάρυνση αυτή οδηγεί συχνά σε καταστροφικές μορφές «αυτοθεραπείας», όπως η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η χρήση ουσιών ή συνταγογραφούμενων φαρμάκων.
«Ποιες είναι αυτές; Η κατάχρηση αλκοόλ. Πολλές φορές κάνουν επεισοδιακή υπερκατανάλωση. Δηλαδή καταναλώνουν πάρα πολύ αλκοόλ με στόχο να μεθύσουν, για να νιώσουν πιο χαλαροί. Και βέβαια έχουμε και τη χρήση ουσιών που φαίνεται και διεθνώς ότι υπάρχει μεγάλη αύξηση, τόσο στις ουσίες, όσο και στα συνταγογραφούμενα φάρμακα. Αγχολυτικά κτλ.» υπογραμμίζει η κυρία Καππάτου.
Το φαινόμενο δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Σύμφωνα με έρευνα του Εθνικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ για την Κατάχρηση Αλκοόλ και τον Αλκοολισμό (NIAAA – Εθνική Έρευνα για τη Χρήση Ουσιών και την Υγεία, 2024), το 25% των φοιτητών ηλικίας 18–25 ετών ανέφερε επεισόδιο υπερκατανάλωσης αλκοόλ τον τελευταίο μήνα σε σχέση με τον χρόνο διεξαγωγής της, ενώ το 46,6% είχε καταναλώσει αλκοόλ το ίδιο διάστημα.
Καθοριστικό ρόλο στη δυσκολία προσαρμογής μπορεί να διαδραματίσει και η γονεϊκή υπερπροστατευτικότητα, σύμφωνα με την ψυχολόγο.
«Όταν είμαστε γονείς “ελικόπτερα” και προσπαθούμε να ικανοποιήσουμε κάθε τους ανάγκη πριν καν την εκδηλώσουν, αντιλαμβάνεται κανείς ότι τελικά τα παιδιά μας δυσκολεύονται. Δεν έχουν μάθει να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες, δεν αντέχουν την απογοήτευση, τη ματαίωση. Δεν ξέρουν να διαχειριστούν απλά πρακτικά ζητήματα, να μαγειρέψουν, να καθαρίσουν το σπίτι».
Παρόλ’ αυτά, σημειώνει, συνήθως πρόκειται για παιδιά στα οποία προϋπήρχε το άγχος, απλώς μπορεί να υποδιαγνώστηκε ή να πέρασε απαρατήρητο.
Ο Χρήστος Μπούρας θυμάται, τέλος, τη δική του πρώτη επαφή με το Πανεπιστήμιο. Ήταν το 1980, όταν έφυγε από την Καλαμάτα με λίγα χρήματα στην τσέπη και ένα εισιτήριο τρένου για την Αχαϊκή πρωτεύουσα. Έφτασε στις δύο τα ξημερώματα, ολομόναχος, περιμένοντας να ξημερώσει για να αναζητήσει το σπίτι που θα τον φιλοξενούσε. Μια πραγματικότητα εντελώς διαφορετική από εκείνη που γνωρίζουν οι φοιτητές σήμερα.
Πηγή: Απολογισμός Πεπραγμένων Διοίκησης Πανεπιστημίου Πατρών 2024-2025
