Στη Σενζέν της Κίνας αναμένεται να πραγματοποιηθεί στις 19 Νοεμβρίου 2026 η τριμερής συνάντηση του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, του Βλαντίμιρ Πούτιν και του Σι Τζινπίνγκ, όπως ανακοίνωσε το Κρεμλίνο. Η συνάντηση θα γίνει στο περιθώριο της συνόδου της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC), που είναι προγραμματισμένη για τις 18 και 19 Νοεμβρίου.
Η πραγματοποίηση της συνάντησης είχε επιβεβαιωθεί νωρίτερα και από τον Λευκό Οίκο, στον απόηχο του σκανδάλου της Nvidia. Η επικείμενη συνάντηση των τριών ηγετών έχει ήδη τροφοδοτήσει συζητήσεις για μια πιθανή «νέα Γιάλτα», παραπέμποντας στη διάσκεψη του 1945, όταν οι ΗΠΑ, η Βρετανία και η Σοβιετική Ένωση συζήτησαν τη διαμόρφωση της μεταπολεμικής τάξης πραγμάτων.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, βασικό αντικείμενο των συνομιλιών αναμένεται να είναι ο έλεγχος και η μείωση των πυρηνικών εξοπλισμών. Η τριμερής συνάντηση πραγματοποιείται μετά τη λήξη της συμφωνίας New START, η οποία περιόριζε τα στρατηγικά πυρηνικά οπλοστάσια των ΗΠΑ και της Ρωσίας. Η αμερικανική πλευρά, πάντως, δεν θεωρεί δεδομένο ότι από την πρώτη αυτή συζήτηση θα προκύψει συγκεκριμένη συμφωνία.
Η αναφορά στη «νέα Γιάλτα» συνδέεται με τη διάσκεψη που διεξήχθη από τις 4 έως τις 11 Φεβρουαρίου 1945 στην Κριμαία. Σε αυτή συμμετείχαν ο Αμερικανός πρόεδρος Φράνκλιν Ρούζβελτ, ο Βρετανός πρωθυπουργός Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Σοβιετικός ηγέτης Ιωσήφ Στάλιν, οι οποίοι συζήτησαν τις βασικές παραμέτρους της μεταπολεμικής Ευρώπης και της νέας διεθνούς τάξης.
Η Γιάλτα αποτέλεσε την κορύφωση μιας σειράς συμμαχικών διασκέψεων που πραγματοποιήθηκαν κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στόχος τους ήταν ο συντονισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων, ο σχεδιασμός της μεταπολεμικής πραγματικότητας και η δημιουργία ενός νέου συστήματος διεθνούς ασφάλειας.
Η διαδικασία ξεκίνησε τον Αύγουστο του 1941 με τη Διάσκεψη του Ατλαντικού, στη Νέα Γη του Καναδά, όπου συναντήθηκαν ο Φράνκλιν Ρούζβελτ και ο Ουίνστον Τσώρτσιλ. Παρότι οι ΗΠΑ δεν είχαν ακόμη εισέλθει επίσημα στον πόλεμο, οι δύο ηγέτες υπέγραψαν τον Χάρτη του Ατλαντικού, θέτοντας βασικές αρχές για τον μεταπολεμικό κόσμο, όπως η αυτοδιάθεση των λαών, η ελευθερία του εμπορίου και η αποκήρυξη των εδαφικών προσαρτήσεων.
Από τον Δεκέμβριο του 1941 έως τον Ιανουάριο του 1942 πραγματοποιήθηκε η Πρώτη Διάσκεψη της Ουάσινγκτον, γνωστή και ως «Arcadia». Η συνάντηση έγινε λίγο μετά την ιαπωνική επίθεση στο Περλ Χάρμπορ και την είσοδο των ΗΠΑ στον πόλεμο. Ο Ρούζβελτ και ο Τσώρτσιλ συμφώνησαν στη στρατηγική «Πρώτα η Ευρώπη», δίνοντας προτεραιότητα στην ήττα της ναζιστικής Γερμανίας έναντι της Ιαπωνίας. Παράλληλα, 26 συμμαχικά κράτη υπέγραψαν τη Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών, θέτοντας τις βάσεις για τη μελλοντική συνεργασία τους.
Τον Ιανουάριο του 1943, στη Διάσκεψη της Καζαμπλάνκα, ο Ρούζβελτ και ο Τσώρτσιλ αποφάσισαν τη συνέχιση των συμμαχικών επιχειρήσεων στη Μεσόγειο, με επίκεντρο την απόβαση στη Σικελία και την Ιταλία. Ο Στάλιν είχε προσκληθεί, όμως δεν μπόρεσε να παραστεί λόγω των εξελίξεων στο Ανατολικό Μέτωπο και της μάχης του Στάλινγκραντ. Στην ίδια διάσκεψη διατυπώθηκε επίσημα το δόγμα της «άνευ όρων παράδοσης» των δυνάμεων του Άξονα.
Τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, στη Διάσκεψη της Μόσχας, συμμετείχαν οι υπουργοί Εξωτερικών των τριών μεγάλων συμμαχικών δυνάμεων: ο Αμερικανός Κόρντελ Χαλ, ο Βρετανός Άντονι Ίντεν και ο Σοβιετικός Βιατσεσλάβ Μολότοφ. Οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στη μεταπολεμική διεθνή συνεργασία και στη δημιουργία ενός νέου διεθνούς οργανισμού για τη διατήρηση της ειρήνης και της ασφάλειας, ο οποίος θα εξελισσόταν στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.
Τον Νοέμβριο του 1943 πραγματοποιήθηκε η Πρώτη Διάσκεψη του Καΐρου, με τη συμμετοχή του Ρούζβελτ, του Τσώρτσιλ και του Κινέζου ηγέτη Τσιανγκ Κάι-σεκ. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι εξελίξεις στον πόλεμο της Ασίας και του Ειρηνικού, ενώ οι τρεις ηγέτες συμφώνησαν ότι η Ιαπωνία έπρεπε να απομακρυνθεί από όλα τα εδάφη που είχε καταλάβει μέσω της στρατιωτικής της επέκτασης.
Λίγο αργότερα, από τον Νοέμβριο έως τον Δεκέμβριο του 1943, η Διάσκεψη της Τεχεράνης αποτέλεσε την πρώτη συνάντηση κορυφής των «Τριών Μεγάλων»: του Ρούζβελτ, του Τσώρτσιλ και του Στάλιν. Εκεί αποφασίστηκε το άνοιγμα του δεύτερου μετώπου στη Δυτική Ευρώπη, που πραγματοποιήθηκε τελικά με την απόβαση στη Νορμανδία τον Ιούνιο του 1944. Η Σοβιετική Ένωση δεσμεύτηκε επίσης να εισέλθει στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας μετά την ήττα της Γερμανίας, ενώ ξεκίνησαν οι πρώτες ουσιαστικές συζητήσεις για το μέλλον της Πολωνίας και τη μεταπολεμική διαμόρφωση της Γερμανίας.
Οι διπλωματικές διεργασίες συνεχίστηκαν το 1944. Από τον Αύγουστο έως τον Οκτώβριο, η Διάσκεψη του Ντάμπαρτον Όουκς, στην Ουάσινγκτον, συγκέντρωσε αντιπροσωπείες των ΗΠΑ, της Μεγάλης Βρετανίας, της Σοβιετικής Ένωσης και της Κίνας. Οι συνομιλίες οδήγησαν στη σύνταξη του προσχεδίου του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ και καθόρισαν τις βασικές αρχές και τη δομή του μελλοντικού διεθνούς οργανισμού.
Τον Σεπτέμβριο του 1944 πραγματοποιήθηκε στον Καναδά η Δεύτερη Διάσκεψη του Κεμπέκ, στην οποία συμμετείχαν ο Ρούζβελτ και ο Τσώρτσιλ. Οι συζητήσεις αφορούσαν τη μεταπολεμική Γερμανία, τις ζώνες κατοχής και τον συντονισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον Ειρηνικό.
Ιδιαίτερη σημασία είχε και η Τέταρτη Διάσκεψη της Μόσχας, γνωστή ως «Tolstoy», τον Οκτώβριο του 1944. Σε αυτή συναντήθηκαν ο Τσώρτσιλ και ο Στάλιν, ενώ ο Ρούζβελτ εκπροσωπήθηκε από τον Αμερικανό πρέσβη στη Μόσχα, Άβερελ Χάριμαν. Η διάσκεψη έμεινε στην ιστορία για τη λεγόμενη «Συμφωνία των Ποσοστών», η οποία αποτυπώθηκε σε ένα σημείωμα πάνω σε χαρτοπετσέτα.
Μέσω της συμφωνίας, οι δύο ηγέτες επιχείρησαν να καθορίσουν άτυπα τις σφαίρες επιρροής στα Βαλκάνια μετά το τέλος του πολέμου. Η Ελλάδα κατείχε ξεχωριστή θέση, καθώς προβλεπόταν να βρίσκεται κατά 90% υπό βρετανική επιρροή. Η εξέλιξη αυτή συνδέθηκε άμεσα με τις μεταπολεμικές πολιτικές εξελίξεις και τον ελληνικό Εμφύλιο Πόλεμο.
Οι διασκέψεις αυτές αποτέλεσαν το διπλωματικό και πολιτικό υπόβαθρο για τη Γιάλτα και επηρέασαν καθοριστικά τη διαμόρφωση της μεταπολεμικής τάξης. Σήμερα, η ιστορική αυτή διαδρομή αποκτά νέο ενδιαφέρον, καθώς η επικείμενη συνάντηση Τραμπ, Πούτιν και Σι Τζινπίνγκ επαναφέρει το ερώτημα αν οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να διαμορφώσουν από κοινού τους κανόνες της διεθνούς ασφάλειας και τις νέες ισορροπίες ισχύος σε έναν πολυπολικό κόσμο.
