Η γενιά του Πολυτεχνείου διεκδίκησε πριν από μισό αιώνα την αποκατάσταση της δημοκρατίας, με το σύνθημα «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία» να συμπυκνώνει τις αγωνίες και τις προσδοκίες της. Σήμερα, 53 χρόνια μετά, οι νέοι δεν παλεύουν για την πτώση μιας δικτατορίας, αλλά βρίσκονται αντιμέτωποι με μια βαθιά κοινωνική και οικονομική κρίση, ζητώντας δικαιοσύνη, ίσες ευκαιρίες, προστασία της ψυχικής υγείας και μια αξιοπρεπή ποιότητα ζωής.
Η πανελλαδική έρευνα «Παρέμβαση Νέων 2026» αποτυπώνει με καθαρό τρόπο το κλίμα που επικρατεί στις ηλικίες 17 έως 30 ετών. Οκτώ στους δέκα δηλώνουν ότι «η Ελλάδα δεν προσφέρει ίσες ευκαιρίες», ενώ το 34% θεωρεί πως «η κοινωνική και επαγγελματική ανέλιξη εξαρτάται αποκλειστικά από τις γνωριμίες». Για το 21%, απαραίτητη προϋπόθεση αποτελεί η οικονομική «πλάτη» της οικογένειας. Μόλις το 9% αισθάνεται ότι ζει σε ένα περιβάλλον πραγματικά ίσων ευκαιριών.
Η αίσθηση αδικίας γίνεται ακόμη πιο έντονη από το γεγονός ότι το 46% πιστεύει πως έχει λιγότερες ευκαιρίες από εκείνες που είχαν οι γονείς του. Η ματαίωση αυτή απομακρύνει τη νεολαία από το σύστημα που κληρονόμησε από τις προηγούμενες γενιές: ένας στους τρεις νέους δηλώνει ότι δεν εμπιστεύεται πλέον κανέναν θεσμό.
Το σχολείο και το πανεπιστήμιο συγκεντρώνουν ένα σχετικά αξιοπρεπές, αν και χαμηλό, ποσοστό εμπιστοσύνης της τάξης του 21%. Αντίθετα, η Δικαιοσύνη, ο Στρατός και τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης καταγράφουν ακόμη χαμηλότερες επιδόσεις. Την ίδια ώρα, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την άποψη του 46% των νέων για κρίσιμα ζητήματα, από τη σταδιοδρομία μέχρι τη θέση τους στον κόσμο.
Η οικονομική πίεση περιορίζει δραστικά τις δυνατότητες ανεξαρτητοποίησης. Η ακρίβεια αποτελεί το σημαντικότερο πρόβλημα για το 30%, το στεγαστικό για το 25% και οι χαμηλοί μισθοί για το 22%. Παρότι οι φιλοδοξίες δεν λείπουν, η έρευνα του Εμποροβιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης, που δημοσιεύθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026, δείχνει ότι το 72% θα προτιμούσε την αυτοαπασχόληση και την επιχειρηματικότητα. Για τους περισσότερους, όμως, αυτή η προοπτική παραμένει μακρινή.
Η έλλειψη αρχικού κεφαλαίου, την οποία επικαλείται το 59% των συμμετεχόντων, και η υψηλή φορολογία, που προβληματίζει το 40%, ανακόπτουν κάθε επιχειρηματική προσπάθεια. Δεν προκαλεί έκπληξη, επομένως, ότι το 44% θεωρεί εξαιρετικά πιθανό να μεταναστεύσει τα επόμενα χρόνια, ενώ έξι στους δέκα δεν θεωρούν την Ελλάδα ασφαλές περιβάλλον για να χτίσουν το μέλλον τους.
Στο ίδιο ασφυκτικό πλαίσιο εντάσσεται και η επιβάρυνση της ψυχικής υγείας. Το 41% δηλώνει ότι αισθάνεται πολύ συχνά συναισθηματικά εξαντλημένο από τις απαιτήσεις της καθημερινότητας, ενώ περισσότεροι από επτά στους δέκα έρχονται συχνά αντιμέτωποι με φαινόμενα burnout (υπερκόπωση). Για τη Γενιά Z, η ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική και την επαγγελματική ζωή έχει γίνει αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα για το 37%. Παράλληλα, το 46% εκτιμά ότι «οι εργοδότες αντιμετωπίζουν τους εργαζομένους με ελάχιστα έως καθόλου δίκαιο τρόπο».
Πώς συναντιούνται, όμως, οι αγωνίες του μαθητή του ’73 με εκείνες της φοιτήτριας του ’26; Για λογαριασμό των «ΝΕΩΝ», ο συνταξιούχος Παντελής Λούβρος, που έζησε τα γεγονότα της εξέγερσης ως 14χρονος μαθητής και βρέθηκε, έστω για λίγο, έξω από το κατειλημμένο Πολυτεχνείο, συνομίλησε ψηφιακά με την 21χρονη Βασιλική Βασιλείου, φοιτήτρια Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
Ο Παντελής θυμάται τη δικτατορία ως μια περίοδο ασφυκτική και χωρίς προοπτική. «Βλέπαμε τα πάντα γκρίζα και μουντά γύρω μας», λέει. Μαθητής σε γυμνάσιο του Κολωνού, θυμάται πως στο διπλανό σχολείο θηλέων λειτουργούσε τα βράδια νυχτερινό γυμνάσιο. «Οι εργαζόμενοι ξεκίνησαν και πήγαιναν στο σχολείο το βράδυ για να γράφουν σημειώματα στα θρανία, είτε σε χαρτάκια είτε κάτω από αυτά, με σκοπό να πιάσουν κουβέντα με τα κορίτσια που την άλλη μέρα θα πήγαιναν σχολείο και να τις ενημερώνουν για το τι γίνεται στο Πολυτεχνείο», περιγράφει.
Η σπίθα μεταδόθηκε γρήγορα από μαθητή σε μαθητή. Την Παρασκευή 16 Νοεμβρίου, όταν οι μαθητές αποφάσισαν να απέχουν από τα μαθήματα, ο ίδιος κατέβηκε στο κέντρο της Αθήνας και βρέθηκε μπροστά σε ένα ανθρώπινο «κύμα». «Αυτό που δεν θα ξεχάσω ποτέ είναι ότι ο κόσμος μέσα στο Πολυτεχνείο ήταν από φοιτητές μέχρι εργαζόμενοι. Συμμετείχαν οικοδόμοι και εργατόπαιδα από τις γύρω τεχνικές σχολές, οι οποίοι έδωσαν σκληρές μάχες και άναψαν φωτιές για να αντιμετωπίσουν τα δακρυγόνα της χούντας».
Ακόμη πιο έντονα έχει χαραχτεί στη μνήμη του η επόμενη μέρα, το Σάββατο μετά την είσοδο του τανκ. Θυμάται ανθρώπους να επιστρέφουν στον Κολωνό «με πρησμένα μάτια από τα δακρυγόνα και ανοιγμένα κεφάλια».
Η Βασιλική ακούει την αφήγηση, αλλά επιχειρεί να εξηγήσει γιατί οι νέοι σήμερα συχνά επιλέγουν την απόσταση από τις συλλογικές διεκδικήσεις. «Η απάθεια της γενιάς μας οφείλεται κυρίως στην παρατεταμένη απογοήτευση. Όταν βλέπεις επί χρόνια ότι, ό,τι κι αν κάνεις, η κατάσταση δεν αλλάζει, διστάζεις να βγεις στον δρόμο να διεκδικήσεις, γιατί νιώθεις πως δεν θα υπάρξει κανένα αποτέλεσμα», σημειώνει.
Η ίδια αναγνωρίζει, πάντως, ότι υπήρξε μια σημαντική εξαίρεση τα τελευταία χρόνια: «Η μόνη φορά που είδα να συμμετέχει γενικότερα όλος ο λαός, ήταν στις κινητοποιήσεις για τα Τέμπη». Ο Παντελής, από την πλευρά του, στέκεται στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η σημερινή νεολαία. «οι νέοι σήμερα δεν μπορούν να κάνουν όνειρα ούτε να προγραμματίσουν το μέλλον τους. Ο μισθός τελειώνει στις 15 του μήνα, ενώ η εύρεση στέγης και η απλή επιβίωση αποτελούν τεράστια προβλήματα».
Στη συζήτηση μπήκαν και τα αντιιμπεριαλιστικά συνθήματα του Πολυτεχνείου. Ο Παντελής θεωρεί το «Εξω οι ΗΠΑ, έξω το ΝΑΤΟ» επίκαιρο και παραλληλίζει τη σημερινή διεθνή κατάσταση και τους πολέμους στη Μέση Ανατολή με τις δύσκολες εποχές του παρελθόντος. Η Βασιλική, ωστόσο, διαπιστώνει έλλειμμα πολιτικής συνειδητοποίησης στη γενιά της. «Δεν θεωρώ ότι υπάρχει ουσιαστική κατανόηση του τι συμβαίνει στον κόσμο. Αν υπήρχε, η αντίδραση θα ήταν μεγαλύτερη και ολική, και δεν θα βλέπαμε τόσο υψηλά ποσοστά συντηρητικών παρατάξεων στις εκλογές και στα πανεπιστήμια», εξηγεί προβληματισμένη.
Παρά τις διαφορές ανάμεσα στις δύο εποχές, και οι δύο συνομιλητές εναποθέτουν τις ελπίδες τους στη δύναμη της νεολαίας. Η Βασιλική υπογραμμίζει πως «από τη στιγμή που η ιστορία επαναλαμβάνεται, σίγουρα θα υπάρξει αντίδραση. Κάθε γενιά έχει τη δύναμη να κάνει την ανατροπή».
Ο Παντελής συμφωνεί, θυμίζοντας ότι και πριν από την εξέγερση του ’73 υπήρχε η αίσθηση πως τίποτα δεν μπορούσε να αλλάξει. «Όπως τότε όλοι αναρωτιόντουσαν πού θα πάει αυτή η μαυρίλα και ξαφνικά βγήκε μπροστά η νεολαία, έτσι πιστεύω ότι και τώρα είναι η εποχή που τα πράγματα θα αλλάξουν», λέει και καταλήγει: «Η αλλαγή θα έρθει με τόσο ταχύ ρυθμό, που δεν θα το πιστεύουμε ούτε εμείς οι ίδιοι».
