Η σχολική διαμεσολάβηση κάνει την είσοδό της στο ελληνικό σχολείο, δίνοντας στους μαθητές τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στην πρόληψη και την επίλυση συγκρούσεων μεταξύ συμμαθητών τους. Ο νέος θεσμός περιλαμβάνεται στον νόμο για την εναλλακτική επίλυση διαφορών, ο οποίος ψηφίστηκε πριν από λίγες ημέρες και φιλοδοξεί να οδηγεί συγκεκριμένες υποθέσεις σε λύση πριν αυτές φτάσουν στις δικαστικές αίθουσες.
Στο ίδιο νομοθετικό πλαίσιο εντάσσονται, για πρώτη φορά, και άλλες μορφές διαμεσολάβησης, όπως η σχολική, η πανεπιστημιακή, η οικογενειακή και η κτηματολογική. Πρόκειται για μια προσπάθεια να ενισχυθούν οι συναινετικές λύσεις σε διαφορετικές πτυχές της καθημερινότητας.
Η ανάγκη για έναν τέτοιο θεσμό γίνεται ακόμη πιο έντονη σε μια περίοδο κατά την οποία ο «δείκτης» των περιστατικών βίας μεταξύ ανηλίκων προσλαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις. Στόχος της σχολικής διαμεσολάβησης είναι να καλλιεργηθεί κλίμα συνεργασίας στις σχολικές κοινότητες και να αποκτήσουν οι μαθητές εργαλεία επικοινωνίας και ειρηνικής επίλυσης διαφορών.
Στη σχολική διαμεσολάβηση μπορούν να ενταχθούν διαπροσωπικές συγκρούσεις, διαφορές ή δυσκολίες επικοινωνίας μεταξύ μαθητών χαμηλής έως μέσης έντασης. Το πεδίο εφαρμογής της καλύπτει περιστατικά που σημειώνονται είτε μέσα στο σχολικό περιβάλλον είτε σε φυσικό ή ψηφιακό περιβάλλον.
Η διαδικασία δεν αφορά τις πρώτες τάξεις του Δημοτικού. Προβλέπεται να ξεκινά από τους μαθητές των τάξεων Δ’, Ε’ και Στ’ Δημοτικού των σχολικών μονάδων της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Σε κάθε σχολική μονάδα θα μπορεί να συγκροτείται ομάδα μαθητών – διαμεσολαβητών, η οποία θα αποτελείται από δύο ή περισσότερους μαθητές. Την ομάδα θα εποπτεύει ένας ή περισσότεροι συντονιστές, που θα ορίζονται από τον Σύλλογο Διδασκόντων.
Η συνεδρίαση θα πραγματοποιείται μέσα στη σχολική μονάδα, σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο και κατά τη διάρκεια του διαλείμματος. Σε αυτήν θα παρίστανται αποκλειστικά τα εμπλεκόμενα μέρη και οι μαθητές – διαμεσολαβητές.
Βασική προϋπόθεση για την εφαρμογή του θεσμού είναι η σχετική απόφαση του Συλλόγου των Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί έχουν, επίσης, καθοριστικό ρόλο, καθώς κατευθύνουν τους μαθητές προς τη σχολική διαμεσολάβηση όταν διαπιστώνουν περιστατικό που μπορεί να υπαχθεί στη διαδικασία. Παράλληλα, οι γονείς και οι κηδεμόνες προβλέπεται να ενημερώνονται για τη λειτουργία της.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον εκπαιδευτικό συντονιστή. Για να αναλάβει τον συγκεκριμένο ρόλο, θα πρέπει να επιμορφώνεται μέσω ειδικών προγραμμάτων διάρκειας τουλάχιστον 20 ωρών. Στην εκπαίδευση περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τεχνικές ερωτήσεων, πρακτικές ασκήσεις και προσομοιώσεις.
Ο νέος θεσμός διέπεται από την αρχή της εθελοντικής συμμετοχής. Αυτό σημαίνει ότι ο μαθητής που δεν επιθυμεί να συμμετάσχει δεν θα αντιμετωπίζει κύρωση ή δυσμενή συνέπεια εις βάρος του.
Για τον σκοπό της σχολικής διαμεσολάβησης, ο νομοθέτης επισημαίνει ότι «η σχολική διαμεσολάβηση αποβλέπει ιδίως στην πρόληψη και συναινετική αντιμετώπιση συγκρούσεων εντός της σχολικής κοινότητας, στην ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και ειρηνικής επίλυσης διαφορών, καθώς και στην ενδυνάμωση της ενεργού συμμετοχής των μαθητών στη σχολική ζωή».
Ανάλογη φιλοσοφία έχει και η πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση, στην οποία μπορούν να υπαχθούν διαφορές μεταξύ φοιτητών του ίδιου Ανώτατου Εκπαιδευτικού Ιδρύματος (ΑΕΙ), όπως:
- α) διαπροσωπικές διαφορές και παρανοήσεις
- β) διαταραχές στην επικοινωνία
Ωστόσο, από την πανεπιστημιακή διαμεσολάβηση εξαιρούνται:
- α) περιπτώσεις βίας, παρενόχλησης ή εκφοβισμού
- β) ζητήματα ακαδημαϊκής αξιολόγησης ή βαθμολόγησης
- γ) πειθαρχικά παραπτώματα που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα πειθαρχικών οργάνων
Σημαντικό κεφάλαιο του νέου νόμου αποτελεί και η οικογενειακή διαμεσολάβηση. Σε αυτήν μπορούν να υπαχθούν ζητήματα όπως η ρύθμιση της γονικής μέριμνας, η επιμέλεια ανηλίκων, η επικοινωνία γονέα και τέκνου, η διατροφή ανήλικων τέκνων ή συζύγου, η χρήση της οικογενειακής στέγης, καθώς και κάθε άλλο θέμα που συνδέεται με τις περιουσιακές σχέσεις γονέων και τέκνων ή συζύγων.
Το προηγούμενο διάστημα δεν έλειψαν οι ενστάσεις και οι διαφωνίες για τις νέες μορφές διαμεσολάβησης. Το ζητούμενο πλέον είναι να φανεί στην πράξη, μέσα στους επόμενους μήνες, αν οι νέες ρυθμίσεις θα αποκτήσουν ουσιαστικό πεδίο εφαρμογής ή αν ο νόμος θα μείνει μόνο στα χαρτιά.
