Η εκλογική αναμέτρηση της Τρίτης στο Ισραήλ είναι η πρώτη σε εθνικό επίπεδο μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερο βάρος στη διαδικασία και αναμένεται να κρίνει όχι μόνο την παραμονή του Νετανιάχου στην εξουσία, αλλά και τη μελλοντική κατεύθυνση της χώρας.
Οι κάλπες ανοίγουν στις 7 π.μ. (0500 GMT) και θα κλείσουν στις 10 μ.μ. (2000 GMT). Αμέσως μετά, τα ισραηλινά τηλεοπτικά δίκτυα θα μεταδώσουν exit polls, προσφέροντας τις πρώτες ενδείξεις για το αποτέλεσμα.
Δείτε live τις τελευταίες προβλέψεις για τις εκλογές στο Ισραήλ
Η εικόνα για τον νικητή μπορεί να γίνει σαφής μέσα σε λίγες ώρες, όμως η τελική έκβαση ενδέχεται να παραμείνει αβέβαιη για ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες. Αν κανένα κόμμα ή συμμαχία δεν εξασφαλίσει τις 61 έδρες που απαιτούνται για την κοινοβουλευτική πλειοψηφία, θα ξεκινήσει ένας νέος γύρος δύσκολων διαπραγματεύσεων.
Η τελική καταμέτρηση αναμένεται να ολοκληρωθεί έως τις 30 Οκτωβρίου, ενώ τα επίσημα αποτελέσματα θα δημοσιευτούν στις 4 Νοεμβρίου, μία εβδομάδα μετά τις εκλογές.
Οι εκλογές αφορούν τις 120 έδρες της Κνεσέτ, οι οποίες κατανέμονται με αναλογική εκπροσώπηση σε εθνικές κομματικές λίστες. Για να εκλέξει βουλευτές ένα κόμμα, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον το 3,25% των ψήφων.
Συνολικά, περίπου δώδεκα κόμματα εκτιμάται ότι έχουν πιθανότητες να περάσουν το εκλογικό όριο, ενώ τη Δευτέρα συμμετείχαν στη διαδικασία 36 κομματικές λίστες. Ο μεγάλος αριθμός των σχηματισμών μπορεί να καθυστερήσει τόσο την καταμέτρηση όσο και την κατανομή των εδρών.
Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ο Πρόεδρος Ιτσχάκ Χέρτζογκ θα συναντηθεί με τους αρχηγούς των κομμάτων και θα αναθέσει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον υποψήφιο που θεωρεί ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσει την απαιτούμενη στήριξη.
Ο εντολοδόχος πρωθυπουργός θα έχει στη διάθεσή του έως 42 ημέρες. Κανένα κόμμα στο Ισραήλ δεν έχει πετύχει ποτέ απόλυτη πλειοψηφία, με αποτέλεσμα οι κυβερνήσεις να σχηματίζονται μέσω συνασπισμών και τις σχετικές συνομιλίες να διαρκούν συχνά εβδομάδες.
Αν η πρώτη προσπάθεια αποτύχει, η εντολή μπορεί να δοθεί σε άλλον υποψήφιο. Σε περίπτωση που δεν καταστεί δυνατός ο σχηματισμός κυβέρνησης, θα προκηρυχθούν νέες εκλογές, ενώ το υφιστάμενο υπουργικό συμβούλιο θα παραμείνει ως υπηρεσιακή κυβέρνηση.
Το ερώτημα που επιστρέφει για ακόμη μία φορά στην ισραηλινή πολιτική σκηνή είναι αν ο Νετανιάχου, ο μακροβιότερος πρωθυπουργός της χώρας, θα παραμείνει στην εξουσία. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη αναμέτρηση το διακύβευμα θεωρείται ευρύτερο, καθώς αφορά και την πορεία που θα ακολουθήσει το Ισραήλ μετά τους πολέμους στη Γάζα, στον Λίβανο και στο Ιράν.
Πρόκειται για την πρώτη εθνική ψηφοφορία μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, το πιο θανατηφόρο πλήγμα στην ασφάλεια του Ισραήλ. Για πολλούς ψηφοφόρους, είναι η πρώτη ευκαιρία να κρίνουν την ηγεσία που διαχειρίστηκε τα γεγονότα εκείνης της ημέρας, αλλά και να αποφασίσουν ποιος θα οδηγήσει τη χώρα σε μια περίοδο συνεχιζόμενης σύγκρουσης και αυξημένων στρατιωτικών υποχρεώσεων.
Η κυβέρνηση Netanyahu, η πρώτη εδώ και δεκαετίες που ολοκλήρωσε πλήρη τετραετή θητεία, στηρίχθηκε σε ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα. Η κυβερνητική της πολιτική έδωσε στο Ισραήλ πιο εθνικιστικό και θρησκευτικό προσανατολισμό, ενώ η προσπάθεια αναθεώρησης της Δικαιοσύνης, με στόχο την αποδυνάμωση του Ανώτατου Δικαστηρίου και άλλων θεσμικών ελέγχων, προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις το 2023.
Ο Netanyahu έγινε, παράλληλα, ο πρώτος εν ενεργεία Ισραηλινός πρωθυπουργός που δικάστηκε για διαφθορά. Η αντιπολίτευση υποστηρίζει ότι οι κάλπες θα κρίνουν αν η χώρα θα συνεχίσει στην εθνικιστική, συντηρητική και θρησκευτική κατεύθυνση ή αν θα επιχειρήσει πολιτική αλλαγή.
Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως ούτε το μπλοκ του Netanyahu ούτε η αντιπολίτευση αναμένεται να εξασφαλίσουν αυτοδυναμία, γεγονός που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας πολιτικής κρίσης.
Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση του Channel 12, ο Γκάντι Άιζενκοτ προηγείται με 23 έδρες, έναντι 21 για το Likud. Άλλες μετρήσεις, ωστόσο, δίνουν διαφορετική εικόνα. Στο φιλο-Νετανιάχου Channel 14, το Likud προβλέπεται να λάβει 30 έδρες και ο Άιζενκοτ περίπου 20. Στην ερώτηση για το ποιος θεωρείται καταλληλότερος για πρωθυπουργός, ο Άιζενκοτ διατηρεί σταθερό προβάδισμα έναντι του Netanyahu.
Η πρωτιά ενός κόμματος, πάντως, δεν αρκεί για τον σχηματισμό κυβέρνησης. Το μπλοκ Νετανιάχου, στο οποίο περιλαμβάνονται το Likud, δύο ακροδεξιά κόμματα υπό τους Bezalel Smotrich και Itamar Ben-Gvir, καθώς και δύο υπερορθόδοξα κόμματα, συγκεντρώνει στις περισσότερες δημοσκοπήσεις από 49 έως 55 έδρες.
Η αντιπολίτευση εμφανίζεται αριθμητικά ισχυρή, αλλά βαθιά κατακερματισμένη. Ο Eisenkot πλαισιώνεται δεξιά από τα κόμματα των Naftali Bennett και Avigdor Liberman και αριστερά από το κόμμα Δημοκρατών του Yair Golan. Ούτε ο Bennett ούτε ο Liberman έχουν δηλώσει ότι θα στηρίξουν τον Eisenkot, καθώς διατηρούν τις δικές τους πρωθυπουργικές φιλοδοξίες.
Η συμμετοχή μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Μερικές χιλιάδες ψήφοι ενδέχεται να κρίνουν αν ένα κόμμα θα ξεπεράσει το όριο του 3,25% ή αν θα μείνει εκτός Κνεσέτ, επηρεάζοντας τις ισορροπίες και τον σχηματισμό κυβέρνησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η στάση των Αράβων ψηφοφόρων. Οι Παλαιστίνιοι πολίτες του Ισραήλ, που αποτελούν περίπου το 20% του πληθυσμού, παραδοσιακά συμμετέχουν σε χαμηλότερα ποσοστά. Το 2022 ψήφισε το 53,2%, έναντι 70,6% στον γενικό πληθυσμό. Αυτή τη φορά, οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για συμμετοχή άνω του 60%, κάτι που μπορεί να αυξήσει τον πήχη για τα μικρότερα κόμματα.
Στο στρατόπεδο του Netanyahu βρίσκονται σε κίνδυνο αρκετοί μικροί σχηματισμοί, μεταξύ των οποίων το Θρησκευτικός Σιωνισμός του Smotrich και ένα νέο δεξιό κόμμα υπό τον Ofer Winter, απόστρατο στρατηγό. Από την άλλη πλευρά, τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης βρίσκονται πάνω από το εκλογικό όριο, ενώ ένα νέο ανεξάρτητο κόμμα με ατζέντα που επικεντρώνεται στους εφέδρους και την οικονομία κινείται οριακά στο 3,25%.
Ρόλο μπορεί να παίξουν και οι Ισραηλινοί που ζουν στο εξωτερικό. Η χώρα δεν επιτρέπει την ψήφο από το εξωτερικό, με εξαίρεση το διπλωματικό προσωπικό. Επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι περισσότερο από το 11% των 7,3 εκατομμυρίων εκλογέων, περίπου 810.000 άνθρωποι, κατοικούν εκτός Ισραήλ. Χιλιάδες αναμένεται να ταξιδέψουν στη χώρα για να ψηφίσουν.
Πέρα από την ασφάλεια και τη λογοδοσία, έντονα απασχολεί τους ψηφοφόρους και το κόστος ζωής, κυρίως τις νεότερες ηλικίες. Σύμφωνα με το Channel 12, το 21% θεωρεί κορυφαία προτεραιότητα την οικονομία και το κόστος διαβίωσης, ενώ ακολουθούν η στρατολόγηση των υπερορθόδοξων με 17%, τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου με 14% και ο πόλεμος με το Ιράν με 10%.
Οι προτεραιότητες διαφοροποιούνται ανάλογα με το πολιτικό μπλοκ. Για τους ψηφοφόρους του Netanyahu, ο πόλεμος με το Ιράν βρίσκεται στην πρώτη θέση με 21%, ενώ στους ψηφοφόρους της αντιπολίτευσης το ζήτημα της 7ης Οκτωβρίου συγκεντρώνει ποσοστό 28%.
Έρευνα του Achord στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο δείχνει ότι το 58% των νέων ηλικίας 22-34 ετών δίνει προτεραιότητα στο κόστος ζωής και στις τιμές των ακινήτων, ενώ το 36% εστιάζει σε ζητήματα ασφάλειας.
Η οικονομία δεν κυριάρχησε στην προεκλογική ατζέντα μέχρι το τελευταίο Σαββατοκύριακο, όταν ο Netanyahu αναφέρθηκε στο ζήτημα σε συνέντευξή του στο Channel 10. Μίλησε για το ενδεχόμενο διεθνών κυρώσεων κατά των ισραηλινών οικισμών και υποστήριξε ότι το Ισραήλ πρέπει να αναπτύξει “οικονομία που να μπορεί να τις παρακάμψει”, εξετάζοντας τα κρυπτονομίσματα και το blockchain. Όπως δήλωσε, έχει ζητήσει την εκπόνηση σχεδίου διαχείρισης.
Η τοποθέτηση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, μεταξύ άλλων και από την Τράπεζα του Ισραήλ, η οποία τόνισε ότι “τα κρυπτονομίσματα δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την παράκαμψη κυρώσεων”.
Οι βασικοί αντίπαλοι του Netanyahu χαρακτήρισαν την πρόταση ένδειξη ότι ο ίδιος αναμένει περαιτέρω διεθνή απομόνωση. Ο Gadi Eisenkot αποκάλεσε το σχέδιο “BibiCoin” και το χαρακτήρισε “απειλή για την εθνική ασφάλεια”, κατηγορώντας τον Netanyahu για πρόθεση “να διαλύσει την ισραηλινή οικονομία για τις επόμενες γενιές”.
Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου παραμένει, πάντως, στο επίκεντρο της προεκλογικής αντιπαράθεσης. Η Χαμάς διείσδυσε στα σύνορα, σκοτώνοντας πάνω από 1.200 Ισραηλινούς και παίρνοντας 251 ομήρους στη Γάζα. Ο Netanyahu δεν έχει αναλάβει προσωπική ευθύνη και απορρίπτει τα αιτήματα για σύσταση κρατικής επιτροπής που θα διερευνήσει τα λάθη ασφαλείας.
Η αντιπολίτευση έχει κάνει τη λογοδοσία βασικό άξονα της εκστρατείας της, ενώ ο πόλεμος έχει επηρεάσει και την προσωπική ιστορία του Eisenkot. Ο γιος του, Gal, 25 ετών, σκοτώθηκε στη Γάζα τον Δεκέμβριο του 2023, γεγονός που ενισχύει το προφίλ του μεταξύ των ψηφοφόρων που δίνουν έμφαση στην ασφάλεια.
Στις κομματικές λίστες έχουν ενταχθεί οικογένειες θυμάτων και συγγενείς πρώην ομήρων. Παράλληλα, στην αντιπολίτευση συμμετέχουν πλέον και νέοι έφεδροι που πολέμησαν πρόσφατα στη Γάζα και στον Λίβανο, επαναφέροντας στο επίκεντρο το ζήτημα της στρατιωτικής θητείας.
Οι περισσότεροι Εβραίοι Ισραηλινοί άνω των 18 ετών υποχρεούνται να υπηρετήσουν στον στρατό. Οι υπερορθόδοξοι άνδρες, ωστόσο, εξακολουθούν να απολαμβάνουν μαζική εξαίρεση λόγω θρησκευτικών σπουδών. Οι εταίροι του Netanyahu επιδιώκουν τη διατήρηση και την επέκταση του καθεστώτος, την ώρα που ο στρατός δηλώνει ότι αντιμετωπίζει έλλειψη άνω των 12.000 ατόμων και καλύπτει το κενό με συνεχείς επιστρατεύσεις εφέδρων.
