Η προεδρική αναμέτρηση στη Βραζιλία εξελίχθηκε σε σύγκρουση δύο διαφορετικών πολιτικών σχεδίων για την οικονομία, την κοινωνική πολιτική, την ασφάλεια και τον διεθνή προσανατολισμό της μεγαλύτερης χώρας της Λατινικής Αμερικής.
Στον δεύτερο γύρο, ο αριστερός πρόεδρος Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα διεκδίκησε μια τέταρτη, μη συνεχόμενη θητεία, έχοντας ως βασικές προτεραιότητες την κοινωνική προστασία, την αναδιανομή του εισοδήματος και την πολυμερή διπλωματία. Απέναντί του βρέθηκε ο δεξιός γερουσιαστής Φλάβιο Μπολσονάρο, γιος του πρώην προέδρου Ζαΐρ Μπολσονάρο.
Ο Φλάβιο Μπολσονάρο επιχείρησε να μετατρέψει σε ψήφο πολιτικής αλλαγής τη δυσαρέσκεια για το κόστος ζωής, την εγκληματικότητα και τη λειτουργία του κράτους. Στο πρόγραμμά του έδωσε έμφαση στη δημοσιονομική πειθαρχία, τον περιορισμό των δημόσιων δαπανών και την αυστηρότερη καταστολή του εγκλήματος.
Η μάχη ήταν αμφίρροπη ήδη από τον πρώτο γύρο. Ο Φλάβιο Μπολσονάρο διέψευσε τις δημοσκοπήσεις και κατέλαβε την πρώτη θέση με 47%, έναντι 45% του Λούλα, με τους δύο υποψηφίους να μπαίνουν στον δεύτερο γύρο σχεδόν στην ίδια ευθεία.
Το αποτέλεσμα της αναμέτρησης συνδέθηκε, παράλληλα, με τη βαθύτερη πολιτική μετατόπιση που καταγράφεται στη Λατινική Αμερική. Οι δεξιοί υποψήφιοι ενισχύονται, ενώ ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιδιώκει στενότερες σχέσεις με κυβερνήσεις που συμμερίζονται τις πολιτικές του προτεραιότητες.
Καθοριστικό ρόλο στην εκλογική μάχη διαδραμάτισε το κόστος ζωής. Παρά τη βελτίωση της απασχόλησης και τη μείωση των ανισοτήτων, η καθημερινή οικονομική πίεση περιόρισε την προσπάθεια του Λούλα να αξιοποιήσει πολιτικά τις επιδόσεις της κυβέρνησής του.
Ο Λούλα υπερασπίστηκε το κοινωνικό μοντέλο που συνδέθηκε με τις προηγούμενες κυβερνήσεις του, όταν τα προγράμματα κοινωνικής στήριξης συνέβαλαν στην έξοδο εκατομμυρίων Βραζιλιάνων από τη φτώχεια. Κατά την τρίτη θητεία του, η ανεργία υποχώρησε σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και ο πληθωρισμός αποκλιμακώθηκε, χωρίς όμως η βελτίωση των οικονομικών δεικτών να μεταφραστεί σε αντίστοιχη ανακούφιση για όλα τα νοικοκυριά.
Από την πλευρά του, ο Φλάβιο Μπολσονάρο προέβαλε την ανάγκη δημοσιονομικής προσαρμογής και αποτελεσματικότερης διαχείρισης της οικονομίας, επιδιώκοντας να προσελκύσει ψηφοφόρους που ζητούσαν ευνοϊκότερο περιβάλλον για τις επιχειρήσεις. Η άνοδος των αγορών μετά την επίδοσή του στον πρώτο γύρο αποτύπωσε τις προσδοκίες επενδυτών για μια πολιτική περισσότερο προσανατολισμένη στην επιχειρηματικότητα.
Η εγκληματικότητα αποτέλεσε το δεύτερο μεγάλο πεδίο αντιπαράθεσης. Η αίσθηση ανασφάλειας ενίσχυσε το μήνυμα του Μπολσονάρο για αυστηρότερη επιβολή του νόμου, την ώρα που η οικονομική πίεση και η εικόνα της καθημερινότητας δοκίμαζαν την κυβερνητική πλευρά.
Ιδιαίτερο βάρος είχε και η πολιτική κληρονομιά της οικογένειας Μπολσονάρο. Ο γερουσιαστής αξιοποίησε την εκλογική βάση του πατέρα του, υποσχόμενος μάλιστα την απελευθέρωσή του. Ωστόσο, η καταδίκη του Ζαΐρ Μπολσονάρο για απόπειρα πραξικοπήματος, καθώς και οι έρευνες για φερόμενη διαφθορά και ξέπλυμα χρήματος εις βάρος του Φλάβιο, τροφοδότησαν αντιδράσεις και ανησυχίες για μια ενδεχόμενη επιστροφή της οικογένειας στην εξουσία.
Η πόλωση οδήγησε σε έντονη κινητοποίηση των ψηφοφόρων. Ο Λούλα ενίσχυσε την παρουσία του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και επωφελήθηκε από κινητοποιήσεις της κοινωνίας των πολιτών και νέων. Παράλληλα, η αποχή, η οποία είχε φτάσει σε επίπεδα-ρεκόρ στον πρώτο γύρο, αποτέλεσε κρίσιμο παράγοντα για την εκλογική του βάση. Ο Μπολσονάρο, από την πλευρά του, συσπείρωσε τη Δεξιά και αξιοποίησε το αίτημα για πολιτική αλλαγή.
Η εξωτερική πολιτική μετατράπηκε επίσης σε εσωτερικό εκλογικό ζήτημα, μετά τους δασμούς που επέβαλε ο Πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, στη Βραζιλία και τη στενή σχέση του με την οικογένεια Μπολσονάρο. Ο Λούλα υπερασπίστηκε την πολυμέρεια και τις σχέσεις με τη Mercosur και τους BRICS, ενώ ο αντίπαλός του προώθησε την προσέγγιση με τις ΗΠΑ, την Αργεντινή και το Ισραήλ.
Τέλος, ο συσχετισμός δυνάμεων στο Κογκρέσο αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά την επόμενη ημέρα. Η ενίσχυση του Φιλελεύθερου Κόμματος και άλλων δεξιών πολιτικών στις βουλευτικές εκλογές διαμόρφωσε ένα πιο συντηρητικό κοινοβουλευτικό περιβάλλον, το οποίο θα μπορούσε να δυσκολέψει την εφαρμογή του προγράμματος οποιασδήποτε κυβέρνησης.
