Η οικογένεια του Μανώλη Γλέζου έχει ήδη παραχωρήσει στα ΑΣΚΙ μεγάλο μέρος του πολιτικού του αρχείου, ενώ παράλληλα προχωρούν οι διαδικασίες για τη δημιουργία Πολυχώρου Μνήμης και Δράσης στα Κάτω Πατήσια. Στόχος είναι να αναδειχθεί η πολύπλευρη δραστηριότητά του για την ειρήνη, την κοινωνική δικαιοσύνη, τη δημοκρατία, την παιδεία, τον πολιτισμό και την προστασία του περιβάλλοντος.
Ο Δήμος Αθηναίων έχει δεσμευτεί να διαθέσει για τον σκοπό αυτό ένα νεοκλασικό κτίριο στην οδό Θεοτοκοπούλου 34. Η οικογένεια, από την πλευρά της, έχει υποσχεθεί να παραχωρήσει στον Πολυχώρο βιβλία, χειρόγραφα, μετάλλια, βίντεο και ηχογραφήσεις, συλλογή πετρωμάτων και άλλα τεκμήρια από την προσωπική και δημόσια διαδρομή του Μανώλη Γλέζου.
Η ιδέα για τη δημιουργία του χώρου είχε ξεκινήσει από την Τζώρτζια, η οποία μετά την απώλεια του Μανώλη είχε κάνει τις πρώτες συνεννοήσεις με τον Δήμο της Αθήνας. Μετά τον θάνατό της, το 2025, την προσπάθεια ανέλαβε ο Σύλλογος Μνήμης και Δράσης Μανώλης Γλέζος, έχοντας τη συμπαράσταση της οικογένειας.
Στιγμιότυπο από συγκέντρωση στο Βερολίνο, στο πλαίσιο της καμπάνιας για την απελευθέρωση του Μανώλη Γλέζου, 1959
Το εγχείρημα έχει ήδη συζητηθεί σε αρκετές συναντήσεις της οικογένειας και του Συλλόγου με τον δήμαρχο Αθηναίων, Χάρη Δούκα. Έχει συνταχθεί και εξεταστεί μουσειακή μελέτη από την Αναπτυξιακή ΑΕ του Δήμου, ενώ υπάρχει και μια πρώτη κοστολόγηση. Παράλληλα, ο περιφερειάρχης Αττικής, Νίκος Χαρδαλιάς, έχει συμφωνήσει να χρηματοδοτήσει το έργο η Περιφέρεια Αττικής.
Παρά την πρόθεση τόσο του Δήμου όσο και της Περιφέρειας να προχωρήσει η δημιουργία του Πολυχώρου, οι ρυθμοί παραμένουν αργοί. Πρέπει να ολοκληρωθούν οι γραφειοκρατικές διαδικασίες και να υπογραφεί προσχέδιο συνεργασίας ανάμεσα στον Δήμο, την οικογένεια και τον Σύλλογο για τη λειτουργία του χώρου.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι να διασφαλιστεί η οικονομική στήριξη που θα επιτρέψει στον Πολυχώρο να παραμείνει ανοιχτός και λειτουργικός. Για τη λειτουργία του θα χρειαστούν ειδικευμένο προσωπικό και ξεναγοί, φύλαξη και συντήρηση. Θα ήταν κρίμα μια τέτοια προσπάθεια να ολοκληρωθεί και, κάποια στιγμή, ο χώρος να κλείσει λόγω έλλειψης πόρων.
Στιγμιότυπο από δίκη της εφ. «Η Αυγή», Μάρτιος 1960. Στη φωτογραφία οι Λεωνίδας Κύρκος και Μανώλης Γλέζος
Η διαχείριση της υλικής και πνευματικής κληρονομιάς του Μανώλη Γλέζου πέρασε στη στενότερη οικογένειά του μετά την απώλειά του το 2020 και τον ξαφνικό θάνατο της Τζώρτζιας το 2025. Για ένα εξάμηνο, η αδερφή του, Μαρία, ο άντρας της, Θανάσης, η σύζυγός του, Γεωργία, ο ίδιος και τα παιδιά τους εργάστηκαν στο σπίτι του, προσπαθώντας να διαχειριστούν έναν τεράστιο όγκο υλικού που κάλυπτε τη δράση ενός υπερδραστήριου ανθρώπου σε διάστημα οκτώ δεκαετιών.
Πρώτο μέλημα ήταν να καταγραφούν όλα τα αντικείμενα και να ταξινομηθούν, ώστε τίποτα από όσα είχε συγκεντρώσει ο Μανώλης Γλέζος σε όλη του τη ζωή να μη χαθεί ή καταλήξει σε κούτες μέσα σε αποθήκες. Για τη Μαρία και τον Νίκο Γλέζο, αυτή η διαδικασία αποτέλεσε ταυτόχρονα ένα ταξίδι πίσω στον χρόνο και μια προσπάθεια ανάκλησης βιωμάτων από δύσκολες εποχές.
Η καταγραφή ξεκίνησε από τα 4.500 βιβλία των βιβλιοθηκών. Τα βιβλία χωρίστηκαν σε κατηγορίες και καταχωρίστηκαν σε λογιστικά φύλλα, ώστε να είναι δυνατή η διαχείρισή τους. Στην προσπάθεια συνέβαλαν φίλοι και συνεργάτες του Μανώλη Γλέζου, ενώ αρκετοί τόμοι είχαν ήδη παραχωρηθεί από τον ίδιο ή την Τζώρτζια στη Βιβλιοθήκη της Βουλής, στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και αλλού.
Δημοσίευμα με αφορμή την αποφυλάκιση του Μ. Γλέζου, «Η Αυγή», 1η Αυγούστου 1954
Το κυρίως αρχειακό υλικό αποφασίστηκε να παραχωρηθεί στα ΑΣΚΙ, με τα οποία ο Μανώλης Γλέζος είχε συνεργαστεί και για το αρχείο της ΕΔΑ. Με τη σύμβαση δωρεάς, η οικογένεια δεσμεύτηκε για το υλικό που θα παρέδιδε, ενώ τα ΑΣΚΙ ανέλαβαν την αρχειοθέτησή του και, στη συνέχεια, τη διάθεσή του στους ερευνητές μέσω του αναγνωστηρίου.
Τον Σεπτέμβριο του 2025 παραχωρήθηκαν στα ΑΣΚΙ 260 κλασέρ από το αρχείο της πολιτικής του δραστηριότητας, αντίτυπα βιβλίων του που δεν υπήρχαν στη συλλογή τους, 2.200 φωτογραφίες, βιβλία τρίτων, χειρόγραφα και βιογραφικά σημειώματα. Ένα μικρό μέρος του υλικού έχει ήδη ψηφιοποιηθεί.
Σύντομα αναμένεται να παραχωρηθεί και ο φάκελος του Μανώλη Γλέζου στην Ασφάλεια, ο οποίος αποτελείται από 5.200 σελίδες, καθώς και ψηφιοποιημένες σελίδες από τα προσωπικά του ημερολόγια για την περίοδο 1949-2018. Παράλληλα, τεύχη ναξιακών και κυκλαδίτικων εφημερίδων παραχωρήθηκαν στα Γενικά Αρχεία του Κράτους στη Νάξο και τη Σύρο.
Εκδοση της ΕΠΟΝ με αφορμή το Φεστιβάλ της Παγκόσμιας Οργάνωσης Δημοκρατικής Νεολαίας (ΠΟΔΝ), 1951. Στο εξώφυλλο της έκδοσης ο Μ. Γλέζος και ο εκτελεσμένος αγωνιστής του κινήματος ειρήνης Νίκος Νικηφορίδης
Εκτός από τον Πολυχώρο, η οικογένεια εξετάζει και τρόπους αξιοποίησης του υπόλοιπου υλικού. Ανάμεσα στα βιβλία του Μανώλη Γλέζου υπάρχουν τίτλοι που έχουν εξαντληθεί και θα μπορούσαν να επανεκδοθούν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Η συνείδηση της πετραίας γης», από τις εκδόσεις Δαρδανός, ένα οδοιπορικό στις Κυκλάδες γραμμένο σε πρώτο πρόσωπο.
Πρόκειται για ένα έργο με λογοτεχνική αξία, τμήματα του οποίου θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν ακόμη και στη διδασκαλία των Νέων Ελληνικών. Θα μπορούσε, επίσης, να διανεμηθεί στους μαθητές των Κυκλάδων. Στο αρχείο υπάρχουν ακόμη κείμενα που ο Μανώλης Γλέζος είχε επεξεργαστεί και ήταν έτοιμα ή σχεδόν έτοιμα για δημοσίευση, μεταξύ των οποίων δύο αδημοσίευτα λεξικά για το απεραθίτικο και το κυκλαδίτικο ιδίωμα.
Εντυπη κάρτα της Secours Populaire Francais για την καμπάνια απελευθέρωσης του Μανώλη Γλέζου [αρχές δεκ. ΄60]
Παράλληλα, αναζητούνται πιθανοί αποδέκτες για μέρος των βιβλίων της βιβλιοθήκης του, καθώς και τα 4.500 βιβλία δεν θα είναι δυνατό να χωρέσουν όλα στον Πολυχώρο.
Ο Μανώλης Γλέζος με τον σοβιετικό συγγραφέα Ηλία Ερενμπουργκ κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα, Ιούνιος 1957
Ο Νίκος Γλέζος είναι γιος του Μανώλη Γλέζου, φυσικός, αφυπηρετήσας διευθυντής Ερευνών του ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος».
