Ο καρκίνος του μαστού παραμένει η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες, όμως η έγκαιρη διάγνωση και οι σύγχρονες θεραπείες έχουν βελτιώσει σημαντικά την πρόγνωση των ασθενών. Η διά βίου πιθανότητα εμφάνισης της νόσου υπολογίζεται περίπου στο 12%, γεγονός που σημαίνει ότι μία στις οκτώ γυναίκες θα νοσήσει κατά τη διάρκεια της ζωής της.
Με αφορμή τον Οκτώβριο, ο οποίος έχει καθιερωθεί διεθνώς ως Μήνας Ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του μαστού, αναδεικνύεται για ακόμη μία φορά η σημασία της πρόληψης, του τακτικού προσυμπτωματικού ελέγχου και της άμεσης διερεύνησης κάθε ύποπτης αλλαγής.
Όπως σημειώνει ο Ιωάννης Κακουλίδης, ακτινοθεραπευτής ογκολόγος, MD, στη Διεύθυνση Επιδημιολογικής Επιτήρησης και Πρόληψης Μη Μεταδοτικών Νοσημάτων του ΕΟΔΥ, η συγκεκριμένη κακοήθεια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια στην έγκαιρη ανίχνευση και τη θεραπεία της.
Τα δεδομένα του Παγκόσμιου Παρατηρητηρίου Καρκίνου (GLOBOCAN) και του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πληροφοριών για τον Καρκίνο (ECIS) δείχνουν ότι το 2024 καταγράφηκαν παγκοσμίως περίπου 2,4 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις καρκίνου του μαστού και περίπου 694.000 θάνατοι.
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, την ίδια χρονιά, οι νέες διαγνώσεις υπολογίζεται ότι ανήλθαν σε περίπου 362.000, ενώ οι θάνατοι έφτασαν τους 93.000. Στην Ελλάδα, καταγράφονται κάθε χρόνο περίπου 8.700 νέα περιστατικά και 2.400 θάνατοι, με τον καρκίνο του μαστού να είναι η συχνότερη μορφή καρκίνου στις γυναίκες.
Περισσότερες από τις μισές νέες περιπτώσεις αφορούν γυναίκες ηλικίας 45 έως 69 ετών, ενώ περίπου το 16% των περιστατικών καταγράφεται σε γυναίκες κάτω των 50 ετών. Η μέση ηλικία διάγνωσης είναι τα 62 έτη.
Παρά τη συχνότητά του, ο καρκίνος του μαστού έχει πολύ καλή πρόγνωση όταν εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο. Σύμφωνα με τον κ. Κακουλίδη, η πενταετής επιβίωση υπερβαίνει το 91%, ανεξαρτήτως ηλικίας και σταδίου, ενώ στις περιπτώσεις πρώιμης διάγνωσης ξεπερνά το 99%.
Τα στοιχεία αυτά επιβεβαιώνουν τη ζωτική σημασία του προληπτικού ελέγχου. Οι θάνατοι από καρκίνο του μαστού έχουν μειωθεί κατά 44% από το 1989 έως το 2024, σύμφωνα με την American Cancer Society (ACS), κυρίως χάρη στη βελτίωση των μεθόδων έγκαιρης διάγνωσης και στις σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές.
Ο προσυμπτωματικός έλεγχος μειώνει τη θνητότητα από τη νόσο κατά 20%-35% στις γυναίκες ηλικίας 50-69 ετών, ενώ στις ηλικίες 40-49 ετών η επίδρασή του είναι ελαφρώς μικρότερη. Ιδιαίτερη σημασία έχει, επομένως, η συνέπεια στον προληπτικό έλεγχο, καθώς στα αρχικά στάδια ο καρκίνος του μαστού συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα.
Υπάρχουν, ωστόσο, αλλαγές που δεν πρέπει να αγνοούνται: η ψηλάφηση εξογκώματος ή μάζας στον μαστό, ο επίμονος πόνος, οι μεταβολές στο μέγεθος ή το σχήμα του, η ερυθρότητα ή η όψη «φλούδας πορτοκαλιού» στο δέρμα, οι αλλαγές στη θηλή, ο κνησμός ή η ξηροδερμία στην περιοχή, καθώς και η ψηλαφητή διόγκωση στη μασχάλη.
Στη χώρα μας, ο προσυμπτωματικός έλεγχος πραγματοποιείται και μέσω του Εθνικού Προγράμματος Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» του υπουργείου Υγείας, στο πλαίσιο της εθνικής και ευρωπαϊκής στρατηγικής για την καταπολέμηση του καρκίνου.
Μόλις την περασμένη εβδομάδα ξεκίνησε η δεύτερη φάση του προγράμματος, με την αποστολή SMS στους δικαιούχους. Όπως ανακοίνωσε η ηγεσία του υπουργείου Υγείας, δικαιούχοι είναι περισσότερες από 2,38 εκατομμύρια ασφαλισμένες και ανασφάλιστες γυναίκες ηλικίας 45 έως 74 ετών.
Οι γυναίκες που έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση λαμβάνουν το ηλεκτρονικό παραπεμπτικό μέσω SMS. Όσες δεν έχουν ενεργοποιήσει την άυλη συνταγογράφηση μπορούν να ενημερωθούν και να προγραμματίσουν δωρεάν το ραντεβού τους, χρησιμοποιώντας μόνο τον ΑΜΚΑ τους, μέσω της πλατφόρμας proliptikes.gov.gr.
Ο κίνδυνος εμφάνισης καρκίνου του μαστού επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν το γυναικείο φύλο, η αύξηση της ηλικίας και η κληρονομικότητα.
Αυξημένο κίνδυνο διατρέχουν οι γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του μαστού, ιδιαίτερα όταν αφορά συγγενή πρώτου βαθμού, καθώς και όσες φέρουν συγκεκριμένες γενετικές μεταλλάξεις, όπως οι BRCA1, BRCA2 και PALB2. Επιβαρυντικοί παράγοντες θεωρούνται επίσης ορισμένες ορμονικές επιδράσεις, η παχυσαρκία μετά την εμμηνόπαυση, η κατανάλωση αλκοόλ, το κάπνισμα και το ιστορικό ακτινοβόλησης της θωρακικής χώρας σε νεαρή ηλικία.
Η φροντίδα, όμως, ξεκινά πριν από τη διάγνωση. Όπως επισημαίνουν οι γιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής – Επιδημιολογίας – Προληπτικής Ιατρικής και παθολόγος, και δρ Μαρία Καπαρέλου, παθολόγος – ογκολόγος, οι καθημερινές επιλογές συνδέονται άμεσα με την υγεία του μαστού.
Η διατήρηση υγιούς σωματικού βάρους, η τακτική σωματική δραστηριότητα και ο περιορισμός της κατανάλωσης αλκοόλ μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του κινδύνου εμφάνισης καρκίνου του μαστού. «Ο κίνδυνος δεν μπορεί να μηδενιστεί, μπορούμε όμως να επηρεάσουμε ορισμένους από τους παράγοντες που τον διαμορφώνουν και, κυρίως, να αξιοποιήσουμε τη δυνατότητα της έγκαιρης διάγνωσης μέσα από τον κατάλληλο προσυμπτωματικό έλεγχο».
Σε ό,τι αφορά τη θεραπεία, οι επιστήμονες του ΕΚΠΑ εξηγούν ότι η σύγχρονη αντιμετώπιση βασίζεται στην ακριβή γνώση της βιολογίας του όγκου και στην εξατομίκευση της θεραπευτικής στρατηγικής. Οι ορμονικοί υποδοχείς, η έκφραση του HER2, καθώς και άλλοι μοριακοί και παθολογοανατομικοί δείκτες καθορίζουν τις θεραπευτικές επιλογές.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, οι γονιδιακές υπογραφές βοηθούν στην εκτίμηση του κινδύνου υποτροπής και στη λήψη απόφασης για τη χορήγηση χημειοθεραπείας. Παράλληλα, οι νεότερες στοχευμένες θεραπείες και η ανοσοθεραπεία έχουν διευρύνει τα διαθέσιμα όπλα, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένους υποτύπους της νόσου, όπως ο HER2-θετικός και ο τριπλά αρνητικός καρκίνος.
Η αξιολόγηση της ανταπόκρισης στην προεγχειρητική θεραπεία μπορεί, επίσης, να καθοδηγήσει τις μετεγχειρητικές αποφάσεις. Καθοριστική παραμένει η συνεργασία μιας διεπιστημονικής ομάδας ειδικών, με στόχο όχι μόνο την αύξηση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας, αλλά και την αποφυγή περιττών παρεμβάσεων.
