Γιατί ο Δημήτρης δεν έχει ούτε μία κούκλα και η Μαιρούλα ούτε μία μπάλα; Η απάντηση βρίσκεται μπροστά μας σε κάθε παιδικό πάρτυ, όπου τα δώρα συχνά χωρίζονται σε δύο στρατόπεδα: μπλε και γκρι για τα αγόρια, ροζ και μοβ για τα κορίτσια.
Καλεσμένη σε ένα παιδικό πάρτυ διδύμων, βρέθηκα μπροστά σε βουναλάκια από δώρα. Ο μικρός Δημήτρης σκίζει τα περιτυλίγματα. Ένα αυτοκινητάκι. Μια μπάλα. Άλλο ένα αυτοκινητάκι. Η χρωματική παλέτα των ρούχων σε μπλε, γκρι, μπλε. Δίπλα, η στήλη της Μαιρούλας είναι μια ροζ πανδαισία: κούκλες, κορδέλες για τα μαλλιά, φορεματάκι, καθρέφτης με ψεύτικα καλλυντικά. Γιατί δεν έχει μπάλα η Μαιρούλα;
Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί απλώς μια συνηθισμένη επιλογή δώρων. Πριν ακόμη τα παιδιά αποκτήσουν την ικανότητα να αμφισβητήσουν ή να επιλέξουν, ο ενήλικος κόσμος σπεύδει να χαρτογραφήσει τη μελλοντική τους ταυτότητα με βάση το φύλο τους, χρησιμοποιώντας τα παιχνίδια ως τα πρώτα, αδιόρατα εργαλεία κοινωνικοποίησης.
Τα ευρήματα σύγχρονων ευρωπαϊκών ερευνών επιβεβαιώνουν ότι ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι τυχαίος, αλλά αποτελεί συστηματική βιομηχανική και πολιτισμική πρακτική. Σύμφωνα με μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των πρωτοβουλιών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ισότητα των φύλων, η αγορά παιχνιδιών παραμένει εντυπωσιακά διαχωρισμένη.
Έρευνα του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου για την Ισότητα των Φύλων (EIGE) υπογραμμίζει ότι τα παιχνίδια για τα αγόρια επικεντρώνονται κυρίως στην εξερεύνηση, την κατασκευή, τη μηχανική, την ανταγωνιστικότητα και τη χωρική αντίληψη. Αντίθετα, εκείνα που απευθύνονται στα κορίτσια δίνουν συντριπτική έμφαση στη φροντίδα, την περιποίηση της εξωτερικής εμφάνισης, την οικιακή ζωή και τις συναισθηματικές δεξιότητες.
«Το παιχνίδι είναι η επίσημη γλώσσα του παιδιού και το μέσο με το οποίο ανακαλύπτει τις δυνατότητές του. Όταν προσφέρουμε στο αγόρι αποκλειστικά κατασκευές και μπάλες, του δίνουμε την άδεια να ρισκάρει, να διεκδικήσει τον δημόσιο χώρο και να αναπτύξει τη λογικομαθηματική του σκέψη, στερώντας του όμως την ευκαιρία να καλλιεργήσει την ενσυναίσθηση, τη φροντίδα και την έκφραση των συναισθημάτων του. Αντίστοιχα, περιορίζοντας το κορίτσι σε έναν κόσμο φροντίδας και αισθητικής, του μεταδίδουμε το υποσυνείδητο μήνυμα ότι η αξία του συνδέεται με την εικόνα του και τη διαθεσιμότητά του προς τους άλλους, περιορίζοντας την αυτοπεποίθησή του σε πεδία δράσης και ηγεσίας. Αυτή η έμφυλη διάσταση, που καλλιεργείται από νωρίς, επηρεάζει καθοριστικά τον τρόπο που τα παιδιά αλληλεπιδρούν στις παρέες τους στο σχολείο, διαμορφώνοντας στερεοτυπικούς ρόλους και συμπεριφορές».
Αυτό επισημαίνει ο ψυχολόγος Πέτρος Αντωνίου, ο οποίος εξηγεί ότι η ποιότητα και το είδος των ερεθισμάτων που δέχεται ένα παιδί κατά την προσχολική και την πρώτη σχολική ηλικία επηρεάζουν τη νευρολογική και συναισθηματική του εξέλιξη.
Ο διαχωρισμός αυτός δεν είναι αθώος. Τα παιχνίδια δεν περιορίζονται στη διασκέδαση, αλλά λειτουργούν ως καθημερινά μηνύματα για το τι «ταιριάζει» σε κάθε φύλο, ποιες συμπεριφορές θεωρούνται αποδεκτές και ποιοι ρόλοι αναμένονται από τα παιδιά.
Η απελευθέρωση των παιδικών δωματίων και των σχολικών αυλών από τα έμφυλα στερεότυπα αποτελεί, επομένως, προϋπόθεση για μια υγιή ανάπτυξη. Όπως αναφέρει ο κ. Αντωνίου, αν θέλουμε να διαμορφώσουμε ολοκληρωμένες προσωπικότητες, οφείλουμε να προσφέρουμε στα παιδιά την ελευθερία να επιλέγουν τα ίδια τα ενδιαφέροντά τους.
Ίσως το πρώτο βήμα να είναι απλό, αλλά ουσιαστικό: στο επόμενο παιδικό πάρτυ, να προσφέρουμε στη Μαιρούλα μια μπάλα και στον Δημήτρη ένα σκεύος μαγειρικής.
