Σε υψηλό επίπεδο διαμορφώθηκαν τον Σεπτέμβριο οι διεθνείς τιμές των τροφίμων, εντείνοντας την πίεση στα νοικοκυριά με τα χαμηλότερα εισοδήματα. Ο Δείκτης Τιμών Τροφίμων του FAO, ο οποίος καταγράφει τις μηνιαίες μεταβολές στις τιμές διεθνώς εμπορεύσιμων προϊόντων, ανήλθε στις 136 μονάδες, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Νοέμβριο του 2022.
Η παγκόσμια επισιτιστική κρίση επιδεινώνεται από τις αναταράξεις στις θαλάσσιες μεταφορές, τις πολεμικές συγκρούσεις και τις ξηρασίες που συνδέονται με το φαινόμενο Ελ Νίνιο. Οι παράγοντες αυτοί περιορίζουν την παραγωγή και αυξάνουν το κόστος μεταφοράς και προμήθειας βασικών προϊόντων, από τα σιτηρά έως το ρύζι και το μαγειρικό λάδι.
Σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι τιμές των τροφίμων αυξήθηκαν ταχύτερα από τον γενικό πληθωρισμό στο 22% των 150 χωρών που εξετάστηκαν, έναντι 14% το προηγούμενο τρίμηνο. Το βάρος είναι μεγαλύτερο για τους φτωχότερους καταναλωτές στη Μέση Ανατολή, τη Βόρεια Αφρική και την Ασία, όπου τα τρόφιμα καταλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος των οικογενειακών προϋπολογισμών.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 63χρονου Muhamad Yasin, ο οποίος εργάζεται ως παρκαδόρος στην Τζακάρτα και έχει αναγκαστεί να περιορίσει τα γεύματά του εξαιτίας των ανατιμήσεων.
Όπως δηλώνει ο ίδιος στο Reuters, «παλαιότερα μπορούσα να αγοράσω ρύζι, τέμπε και τόφου για 7.000 με 8.000 ρουπίες. Τώρα κοστίζουν 15.000 ρουπίες», την ώρα που τα εβδομαδιαία του έσοδα κυμαίνονται μεταξύ 200.000 και 300.000 ρουπιών.
Στην Ινδονησία, οι τιμές του ρυζιού έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα λόγω των καθυστερημένων βροχοπτώσεων. Το φυτικό λάδι έχει ακριβύνει κατά 7% από την αρχή του έτους, παρότι η χώρα παραμένει ο μεγαλύτερος παραγωγός φοινικέλαιου παγκοσμίως.
Στην Αίγυπτο, η τιμή του ψωμιού χωρίς επιδότηση αυξήθηκε περίπου στις 5 αιγυπτιακές λίρες για μια μεγάλη φραντζόλα, από 4 λίρες τον Ιούλιο, ενώ στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα το μαγειρικό λάδι έχει ανατιμηθεί κατά περίπου 40%. Στην Ινδία, οι τιμές της ζάχαρης, των κρεμμυδιών και των οσπρίων αυξήθηκαν πάνω από 10% τον Σεπτέμβριο σε σύγκριση με τον προηγούμενο μήνα, εξαιτίας της μειωμένης παραγωγής.
Η ασθενέστερη μουσώνα της τελευταίας δεκαετίας στην Ινδία περιόρισε την παραγωγή και έστειλε την τιμή της ζάχαρης σε επίπεδα-ρεκόρ. Την ίδια ώρα, οι τιμές του ψωμιού στην Αίγυπτο έχουν αυξηθεί κατά 25%, επιβαρύνοντας ακόμη περισσότερο τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
«Όλα αυτά έχουν δημιουργήσει σημαντική πίεση στο σύστημα», αναφέρει ο Maximo Torero, επικεφαλής οικονομολόγος του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO).
Ο ίδιος προειδοποιεί πως «θα δούμε μεγαλύτερες επιπτώσεις προς το τέλος του έτους, στην αρχή του επόμενου και πιθανόν καθ’ όλη τη διάρκεια του επόμενου έτους».
Από την πλευρά του, ο οικονομολόγος του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών, Αλεξάντερ Καραβάιτσεφ, σημειώνει ότι μια νέα αύξηση της ζήτησης θα μπορούσε να προκαλέσει σημαντικές ανατιμήσεις. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις τροφίμων ανανεώνουν τις συμβάσεις προμήθειας πρώτων υλών σε υψηλότερες τιμές και μετακυλίουν σταδιακά το αυξημένο κόστος στους καταναλωτές.
Οι τιμές του σιταριού έχουν αυξηθεί πάνω από 30% το 2026, ενώ στις βασικές ασιατικές εξαγωγικές χώρες οι τιμές του ρυζιού ενισχύθηκαν κατά 10% έως 13%, παρά τα μεγάλα αποθέματα. Οι τιμές των λιπασμάτων έχουν υποχωρήσει από τα υψηλά επίπεδα που καταγράφηκαν νωρίτερα, κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν, ωστόσο παραμένουν αυξημένες.
Όπως τονίζει ο Manish Tiwary, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Nestle India (NEST.NS), «ο πληθωρισμός, ιδιαίτερα στα τρόφιμα, είναι πραγματικότητα», αποδίδοντας την κατάσταση σε ένα «δύσκολο περιβάλλον» και στο αυξημένο κόστος των πρώτων υλών.
Την ίδια ώρα, οι επιθέσεις σε υποδομές σιτηρών στη Μαύρη Θάλασσα έχουν διαταράξει τις εξαγωγές σιταριού, υποχρεώνοντας μεγάλους εισαγωγείς, όπως η Αίγυπτος και η Ινδονησία, να αναζητήσουν εναλλακτικές αγορές. Η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα οδηγεί, παράλληλα, τα πλοία σε μεγαλύτερες και ακριβότερες διαδρομές γύρω από την Αφρική.
Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν έχει αυξήσει τις τιμές των καυσίμων και έχει διαταράξει τις εξαγωγές λιπασμάτων μέσω των Στενών του Ορμούζ, ανεβάζοντας το κόστος της γεωργικής παραγωγής. Επιπλέον, η ξηρασία που συνδέεται με το Ελ Νίνιο περιορίζει την παραγωγή στην Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία.
Η διαρκής άνοδος των τιμών ενισχύει τον κίνδυνο κοινωνικών αναταραχών και μπορεί να οδηγήσει κυβερνήσεις βασικών προμηθευτών στην επιβολή περιορισμών στις εξαγωγές, προκαλώντας ακόμη μεγαλύτερες ελλείψεις στις διεθνείς αγορές.
