Η εικόνα του Iλον Μασκ ως «οραματιστή» και «απόστολου της νέας εποχής» δοκιμάζεται έντονα από ένα νέο ντοκιμαντέρ, το οποίο ήδη προβάλλεται στις αμερικανικές αίθουσες και αναμένεται να μεταδοθεί από το HBO στις αρχές του 2027. Η ταινία υποστηρίζει ότι πίσω από τον μύθο του ιδιοφυούς επιχειρηματία κρύβονται υπερβολές, αποσιωπήσεις και μια σειρά από ιδιαίτερα προσοδοφόρες μεταμορφώσεις.
Ο βραβευμένος με Oσκαρ σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ, Aλεξ Γκίμπνεϊ, αμφισβητεί ευθέως τον ρόλο του Μασκ στην ίδρυση της Tesla. «Οι περισσότεροι άνθρωποι», λέει, «πιστεύουν ότι ο Iλον Μασκ είναι ο ιδρυτής της Tesla και ο εφευρέτης της τεχνολογίας της. Αυτό δεν είναι αλήθεια.
Hταν επενδυτής, όχι εφευρέτης. Ο πραγματικός εφευρέτης ήταν ο Μάρτιν Eμπερχαρντ, που ίδρυσε την εταιρεία μαζί με τον Μαρκ Τάρπενινγκ. Αυτοί σχεδίασαν την αρχική συστοιχία μπαταριών ιόντων λιθίου (…) και είχαν το αρχικό επιχειρηματικό σχέδιο…». Ο Μασκ κατάφερε να εκτοπίσει τους ιδρυτές, ενώ «ο Eμπερχαρντ μήνυσε τον Μασκ για χρήματα που πίστευε ότι του οφείλονταν».
Οπως εξηγεί ο Γκίμπνεϊ, «ο Μασκ δεχόταν να κλείσει την υπόθεση με συμβιβασμό μόνο αν ο Eμπερχαρντ συμφωνούσε να πει ότι ο Μασκ ήταν κάτι που δεν ήταν: ιδρυτής της Tesla» (Democracy Now!, 13/10/2026).
Ακόμη πιο αμφιλεγόμενη είναι η ιστορία πίσω από την περίφημη τεχνολογία αυτόνομης οδήγησης της Tesla. Τον Οκτώβριο του 2016 η εταιρεία ανακοίνωσε ότι όλα τα αυτοκίνητά της θα εξοπλίζονταν με συστήματα για «πλήρως αυτόνομη οδήγηση». Για να στηρίξει τον ισχυρισμό της, έδωσε στη δημοσιότητα το βίντεο «Paint It Black», με το ομώνυμο τραγούδι των Rolling Stones να ακούγεται στο φόντο.
Στην αρχή του βίντεο αναγραφόταν: «Ο άνθρωπος στη θέση του οδηγού βρίσκεται εκεί μόνο για νομικούς λόγους. Δεν κάνει τίποτα. Το αυτοκίνητο οδηγεί μόνο του». Ο ίδιος ο Μασκ έγραψε στο Twitter στις 20/10/2016: «Η Tesla οδηγεί μόνη της (χωρίς καμία ανθρώπινη παρέμβαση)».
Η πραγματικότητα, ωστόσο, φέρεται να ήταν διαφορετική. Κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, το αυτοκίνητο έπεσε σε φράχτη στο πάρκινγκ της εταιρείας, όταν επιχείρησε να παρκάρει χωρίς οδηγική παρέμβαση. Χρόνια αργότερα, σε δίκη για θανατηφόρο δυστύχημα με Tesla, ο υπεύθυνος λογισμικού του Autopilot κατέθεσε ότι η διαδρομή είχε χαρτογραφηθεί εκ των προτέρων και πως οι οδηγοί χρειάστηκε να αναλάβουν τον έλεγχο.
Τα στοιχεία που υπέβαλε η ίδια η Tesla στις Aρχές της Καλιφόρνιας αναφέρουν ότι, μέσα σε τέσσερις ημέρες γυρισμάτων, τα δοκιμαστικά αυτοκίνητα παρέδωσαν τον έλεγχο στον οδηγό 177 φορές.
Σύμφωνα με τον Γκίμπνεϊ, περισσότεροι από 60 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας αστοχιών του Autopilot, μιας τεχνολογίας που «δεν μπορούσε να ξεχωρίσει το κόκκινο από το πράσινο φανάρι». Οι αγωγές που ακολούθησαν ήταν πολυάριθμες, με τις περισσότερες να διευθετούνται εξωδικαστικά, ώστε, όπως υποστηρίζει, τα στοιχεία να μη δημοσιοποιηθούν.
Μία από τις υποθέσεις που έφτασαν στις δικαστικές αίθουσες ήταν εκείνη του Αυγούστου του 2025. Τότε, ομοσπονδιακό σώμα ενόρκων στο Μαϊάμι καταδίκασε την Tesla να καταβάλει 243 εκατ. δολάρια για δυστύχημα στο οποίο ήταν ενεργοποιημένο το Autopilot.
Παράλληλα με τις επιχειρηματικές του κινήσεις, εντυπωσιακή υπήρξε και η πολιτική μετατόπιση του Μασκ. Μέχρι το 2020 θεωρούνταν μετριοπαθής, με σαφή κλίση προς τους Δημοκρατικούς. Στήριζε το οικολογικό κίνημα, επιλογή που ταίριαζε και με την επιχειρηματική του δραστηριότητα στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, είχε υποστηρίξει τον Ομπάμα και, όπως έχει πει, ψήφισε Κλίντον το 2016 και Μπάιντεν το 2020.
Η στροφή του άρχισε την περίοδο της πανδημίας, όταν οι υγειονομικές αρχές έκλεισαν το εργοστάσιο της Tesla στο Φρίμοντ. Πολλοί θεωρούν ότι η μεταμόρφωσή του συνδέεται κυρίως με την έναρξη ελέγχων από πολιτειακές και ομοσπονδιακές αρχές για τις δραστηριότητές του.
Ερευνα της «Washington Post» έχει καταγράψει ότι οι επιχειρήσεις του Μασκ έχουν λάβει τουλάχιστον 38 δισ. δολάρια σε κρατικά συμβόλαια, δάνεια και επιδοτήσεις. Ο επιχειρηματίας πόνταρε έτσι στον Πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και, διαθέτοντας σχεδόν 300 εκατ. δολάρια, κυρίως μέσω της επιτροπής America PAC, εξελίχθηκε στον μεγαλύτερο δωρητή των εκλογών του 2024. Στην προεκλογική του εκστρατεία χρησιμοποίησε και αμφιλεγόμενες πρακτικές, όπως το έπαθλο του ενός εκατομμυρίου δολαρίων την ημέρα σε ψηφοφόρους.
Η δημόσια εικόνα του παραμένει, πάντως, αντικείμενο έντονης αντιπαράθεσης. Η Ασλεϊ Σεν Κλερ, μητέρα ενός από τα 14 παιδιά του Μασκ και πρώην influencer του κινήματος MAGA, αρνήθηκε προσφορά 40 εκατ. δολαρίων από τον επιχειρηματία προκειμένου να μη μιλήσει.
Οπως λέει: «Αν ρωτήσεις κάποιον από τη Δεξιά τι γνώμη έχει για τον Ιλον, θα σου πει ότι είναι ο θεός της ελευθερίας του λόγου· αν ρωτήσεις κάποιον από την Αριστερά, θα σου πει ότι είναι απλώς ένας τύπος που γράφει μισαλλόδοξα tweets και έχει χάσει τα λογικά του. Και οι δύο εκδοχές είναι πολύ βολικές, αλλά καμία δεν επαρκεί για να περιγράψει την τεράστια δύναμη και επιρροή που διαθέτει» (PBS 8.10.2026).
Η διαδρομή του Μασκ μέχρι την κορυφή της λίστας του «Forbes», με την περιουσία του να φτάνει χθες τα 945 δισ. δολάρια, παρουσιάζεται στο ντοκιμαντέρ ως μια αλληλουχία εντυπωσιακών χειρισμών. Οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι πρακτικές που για έναν απλό άνθρωπο θα χαρακτηρίζονταν απάτες, στην περίπτωσή του βαφτίστηκαν επιχειρηματική ιδιοφυΐα.
Το ντοκιμαντέρ «Musk» θα μεταδοθεί από το HBO στις αρχές του 2027. Στα ελληνικά κυκλοφορεί το βιβλίο «Elon Musk – Η επίσημη βιογραφία» (εκδ. Κλειδάριθμος), το οποίο, κατά τον φίλο του Μασκ και συγγραφέα Σαμ Χάρις, αποτελεί «αγιογραφία».
