Κυβερνοεπιθέσεις με άμεσες συνέπειες στην καθημερινότητα καταγράφηκαν σε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στη Γαλλία, την Ολλανδία και το Βέλγιο, αναδεικνύοντας τα σοβαρά κενά ασφαλείας στις ψηφιακές υποδομές τροφίμων. Εκατοντάδες καταστήματα επηρεάστηκαν, μεγάλες ποσότητες ευπαθών προϊόντων καταστράφηκαν και η λειτουργία της εφοδιαστικής αλυσίδας διαταράχθηκε.
Το πιο σοβαρό περιστατικό σημειώθηκε στη Γαλλία, τη νύχτα της Κυριακής προς τη Δευτέρα. Άγνωστοι απέκτησαν απομακρυσμένη πρόσβαση στα συστήματα ψύξης εκατοντάδων σούπερ μάρκετ και ανέβασαν τη θερμοκρασία σε ψυγεία και καταψύκτες ακόμη και στους 50 βαθμούς Κελσίου.
Η εξέλιξη αυτή οδήγησε στην καταστροφή μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων, καθώς τα προϊόντα παρέμειναν για ώρες εκτός ασφαλών θερμοκρασιών. Οι γαλλικές εισαγγελικές αρχές επιβεβαίωσαν, μάλιστα, ότι σε ορισμένα καταστήματα καταγράφηκαν και πυρκαγιές.
Σύμφωνα με το πρακτορείο Reuters, τουλάχιστον 350 καταστήματα επηρεάστηκαν. Ανάμεσά τους βρίσκονταν σημεία πώλησης των Carrefour, Intermarché, Monoprix και Coopérative U. Οι επιχειρήσεις προχώρησαν στην απόσυρση και καταστροφή τροφίμων, ώστε να αποτραπούν πιθανοί κίνδυνοι για τους καταναλωτές.
Η συγκεκριμένη επίθεση δείχνει ότι οι κίνδυνοι για ένα σούπερ μάρκετ δεν περιορίζονται πλέον στην υποκλοπή προσωπικών δεδομένων, στις ηλεκτρονικές πληρωμές ή στη διακοπή των online παραγγελιών. Ένα κενό ασφαλείας μπορεί να επηρεάσει τον εξοπλισμό ψύξης, να προκαλέσει απώλειες προϊόντων και να διαταράξει τον ανεφοδιασμό μιας ολόκληρης αλυσίδας.
Στο επίκεντρο της έρευνας βρέθηκε ευπάθεια σε λογισμικό που χρησιμοποιείται σε συστήματα ψύξης της δανέζικης εταιρείας Danfoss. Η γαλλική υπηρεσία κυβερνοασφάλειας ANSSI εντόπισε το πρόβλημα, ενώ η Danfoss επιβεβαίωσε ότι οι επηρεαζόμενες μονάδες λειτουργούσαν με παλαιότερες εκδόσεις λογισμικού, για τις οποίες είχε ήδη συστήσει αναβαθμίσεις.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν τα ευρήματα έρευνας του Reuters. Περισσότερες από 4.500 διεπαφές συστημάτων Danfoss παρέμεναν προσβάσιμες μέσω διαδικτύου, ενώ ελάχιστες χρησιμοποιούσαν την πιο πρόσφατη έκδοση του λογισμικού.
Την ίδια περίοδο, προβλήματα κυβερνοασφάλειας αντιμετώπισε και ο ολλανδικός όμιλος Ahold Delhaize, στον οποίο ανήκουν οι αλυσίδες Albert Heijn και Delhaize. Στον ίδιο όμιλο ανήκει και ελληνική αλυσίδα σούπερ μάρκετ, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν πληροφορίες ότι επηρεάστηκε από το περιστατικό.
Η Ahold Delhaize έθεσε προληπτικά εκτός λειτουργίας ορισμένα πληροφοριακά συστήματα. Στην Ολλανδία, η δυσλειτουργία επηρέασε τις ηλεκτρονικές παραγγελίες, τις παραδόσεις και τη λειτουργία κέντρων διανομής, με αποτέλεσμα να παρουσιαστούν ελλείψεις σε ορισμένα καταστήματα. Αντίστοιχα προβλήματα αναφέρθηκαν και στο Βέλγιο.
Η διευθύνουσα σύμβουλος της Albert Heijn στην Ολλανδία προειδοποίησε ότι, αν οι δυσλειτουργίες συνεχιστούν, τα ράφια θα μπορούσαν να αδειάσουν σταδιακά. Τα φρέσκα προϊόντα θεωρούνται τα πιο ευάλωτα σε διαταραχές του ανεφοδιασμού.
Παρότι τα περιστατικά στη Γαλλία, την Ολλανδία και το Βέλγιο σημειώθηκαν σχεδόν ταυτόχρονα, μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι συνδέονται μεταξύ τους. Η Ahold Delhaize ανακοίνωσε στα ολλανδικά μέσα ενημέρωσης ότι τα καταστήματά της παραμένουν ανοιχτά, ενώ η διερεύνηση βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η γαλλική επίθεση αποκάλυψε, πάντως, την εξάρτηση των σύγχρονων υποδομών τροφίμων από συνδεδεμένα συστήματα, τα οποία μπορούν να ελέγχονται από απόσταση. Ένα τεχνικό κενό δεν προκαλεί μόνο ψηφιακή αναστάτωση, αλλά μπορεί να οδηγήσει μέσα σε λίγες ώρες στην απώλεια μεγάλων ποσοτήτων τροφίμων.
Η επισιτιστική ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από την αγροτική παραγωγή και την επάρκεια των προϊόντων. Προϋποθέτει, επίσης, ότι τα τρόφιμα μπορούν να αποθηκεύονται, να μεταφέρονται και να διατίθενται χωρίς σοβαρές διακοπές. Όταν τα ψηφιακά συστήματα διανομής παρουσιάζουν προβλήματα, οι παραδόσεις καθυστερούν και μπορεί να δημιουργηθούν ελλείψεις ακόμη και όταν τα προϊόντα υπάρχουν στις αποθήκες.
Η προστασία των πληροφοριακών συστημάτων και των βιομηχανικών εγκαταστάσεων αποτελεί πλέον βασικό παράγοντα για την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας. Το κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό για τις επιχειρήσεις, αλλά αφορά και τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς τροφίμων.
Η σοβαρότητα της επίθεσης κινητοποίησε τη γαλλική κυβέρνηση. Ο πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνί ζήτησε να διερευνηθεί η υπόθεση από την ANSSI, ενώ το Παρίσι βρίσκεται σε επικοινωνία με άλλες ευρωπαϊκές χώρες, προκειμένου να εξεταστεί αν αντίστοιχες υποδομές παραμένουν ευάλωτες.
Μέχρι στιγμής, καμία ομάδα δεν έχει αναλάβει την ευθύνη για την επίθεση και δεν έχει αναφερθεί απαίτηση καταβολής λύτρων. Οι αρχές δεν έχουν προσδιορίσει την ταυτότητα ή τα κίνητρα των δραστών.
Τα περιστατικά, ωστόσο, δημιουργούν νέα δεδομένα για την ευρωπαϊκή πολιτική κυβερνοασφάλειας. Η προστασία των ψηφιακών συστημάτων δεν αφορά πλέον μόνο τράπεζες, τηλεπικοινωνιακούς ομίλους και κρατικές υπηρεσίες, αλλά και επιχειρήσεις που διαχειρίζονται βασικά αγαθά.
Η επόμενη μεγάλη απειλή για την εφοδιαστική αλυσίδα δεν είναι απαραίτητο να ξεκινήσει από ένα κλειστό λιμάνι, μια κακή σοδειά ή μια ενεργειακή κρίση. Μπορεί να προκύψει από ένα ευάλωτο λογισμικό που ελέγχει τη θερμοκρασία ενός ψυγείου. Στην προκειμένη περίπτωση επηρεάστηκαν σούπερ μάρκετ. Το ερώτημα που πλέον τίθεται είναι τι θα συνέβαινε αν στο στόχαστρο βρίσκονταν αποθήκες τροφίμων ή ακόμη μεγαλύτερες υποδομές.
