Η Μαρικάρμεν έφυγε από τη ζωή την περασμένη Τετάρτη, σε ηλικία 87 ετών, έχοντας πρώτα επιστρέψει στο διαμέρισμα όπου έζησε η οικογένειά της επί 71 χρόνια. Στην πορεία, η προσωπική της περιπέτεια εξελίχθηκε σε σύμβολο της στεγαστικής κρίσης στην Ευρώπη και συνέβαλε στην πτώση της κυβέρνησης του Πέδρο Σάντσεθ.
Δεν ήταν αυτός ο αρχικός της στόχος. Η Μαρία ντελ Κάρμεν Αμπασκάλ, γνωστή πλέον σε ολόκληρη την Ισπανία ως Μαρικάρμεν, πάλεψε για να κρατήσει το σπίτι της. Χωρίς να το επιδιώξει, βρέθηκε στο επίκεντρο μιας πολιτικής θύελλας, η οποία οδήγησε τον ισπανό πρωθυπουργό στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου.
Για την ίδια γνωρίζουμε ελάχιστα. Ήταν 87 ετών, αλλά με ψυχή εικοσάχρονης ως το τέλος. Περισσότερη σημασία, ωστόσο, έχει ο αγώνας που έδωσε για να παραμείνει στο διαμέρισμα που νοίκιαζε η οικογένειά της από το 1955.
Όταν ο πατέρας της ενοικίασε το σπίτι, ο νόμος προσέφερε ισχυρή προστασία στους μακροχρόνιους μισθωτές κατοικιών. Μετά τον θάνατό του, το συμβόλαιο μεταβιβάστηκε στη μητέρα της και, αργότερα, πέρασε στη Μαρικάρμεν.
Όσο το ακίνητο παρέμενε στην ιδιοκτησία του αρχικού ιδιοκτήτη ή των κληρονόμων του, η ηλικιωμένη ένοικος δεν αντιμετώπιζε πρόβλημα. Όλα άλλαξαν όταν το διαμέρισμα αγοράστηκε από μεγάλη εταιρεία εκμετάλλευσης ακινήτων.
Οι νέοι ιδιοκτήτες αμφισβήτησαν την ισχύ του παλαιού συμφωνητικού και απαίτησαν μηνιαίο ενοίκιο 2.650 ευρώ, αντί των 500 ευρώ που κατέβαλλε μέχρι τότε η Μαρικάρμεν. Με σύνταξη 1.350 ευρώ ήταν αδύνατο να ανταποκριθεί και έτσι ξεκίνησε η πολυετής δικαστική της Οδύσσεια.
Η υπόθεση κράτησε πάνω από δέκα χρόνια και έφτασε μέχρι το ανώτατο δικαστήριο της χώρας. Η Μαρικάρμεν, όμως, δεν δικαιώθηκε, καθώς της έλειπε 15% αναπηρίας. Το δικαστήριο θα επέτρεπε τη διατήρηση του αρχικού συμβολαίου μόνο στην περίπτωση που η ένοικος είχε ποσοστό αναπηρίας 65%, ενώ εκείνη είχε 50%.
Το παράλογο της απόφασης προκάλεσε οργή. Πόση σημασία θα μπορούσε να έχει το 15% για μια γυναίκα που βρισκόταν στην ένατη δεκαετία της ζωής της; Η αίσθηση της αδικίας γρήγορα ξεπέρασε τα όρια της προσωπικής της υπόθεσης και μετατράπηκε σε κύμα διαμαρτυρίας κατά της κυβέρνησης.
Η πιο δραματική στιγμή ήρθε όταν οι ιδιοκτήτες πέτυχαν την έξωσή της. Καθώς την έβγαζαν με φορείο από την πολυκατοικία, η Μαρικάρμεν είπε στους δεκάδες δημοσιογράφους που είχαν συγκεντρωθεί από όλη την Ισπανία ότι η ίδια μπορεί να ηττήθηκε στον αγώνα της, έδειξε όμως στους άλλους πώς να αγωνίζονται.
Τα λόγια της λειτούργησαν ως σύνθημα. Η συμπαράσταση προς τη Μαρικάρμεν διογκώθηκε, μαζί με τις διαμαρτυρίες για την κυβερνητική πολιτική. Υπό την πίεση των κινητοποιήσεων σε δεκάδες πόλεις, ο σοσιαλιστής πρωθυπουργός της Ισπανίας έφερε στη Βουλή νομοσχέδιο για την προστασία των ενοικιαστών. Το νομοσχέδιο καταψηφίστηκε την προπερασμένη Παρασκευή.
Την επόμενη ημέρα, το Σάββατο, οι διαδηλώσεις κορυφώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Στη Μαδρίτη, τέσσερις φάλαγγες διαδηλωτών κατέληξαν σε κεντρική πλατεία της ισπανικής πρωτεύουσας, σε μια εικόνα που έμοιαζε με οιονεί αναπαράσταση της πολιορκίας της Μαδρίτης στον Εμφύλιο.
Οι διοργανωτές μίλησαν για 500.000 συμμετέχοντες, ενώ η Αστυνομία υπολόγισε τον αριθμό τους σε 70.000. Ανάμεσα στο πλήθος βρέθηκε και ο Χάρης Δούκας, ο οποίος πασάρισε ένα βραβείο στον Σάντσεθ. Το γεγονός δεν επηρέασε την έκβαση της υπόθεσης, επιβεβαίωσε όμως για ακόμη μία φορά ότι σε κάθε ιστορία υπάρχει και ένας Έλληνας.
Ο Σάντσεθ, άλλωστε, βρισκόταν ήδη υπό ασφυκτική πίεση. Τα οικονομικά σκάνδαλα στο περιβάλλον του, η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα και η σύγκρουση με τον αμερικανικό παράγοντα είχαν επιβαρύνει σημαντικά τη θέση του. Οι μαζικές διαδηλώσεις για τη Μαρικάρμεν αποτέλεσαν το σημείο που ξεχείλισε το ποτήρι.
Έτσι, την περασμένη Δευτέρα, ανακοίνωσε την προσφυγή στις κάλπες. Δύο ημέρες αργότερα, η Μαρικάρμεν άφησε την τελευταία της πνοή. Για τον Σάντσεθ, πάντως, θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι απίθανο, να επιβιώσει πολιτικά, καθώς το κόμμα της Κεντροδεξιάς προηγείται στις μετρήσεις με 34%, ενώ το ακροδεξιό «Vox» καταγράφει ποσοστό 18%.
Η Μαρικάρμεν, στο μεταξύ, δεν ηττήθηκε. Επέστρεψε στο διαμέρισμά της, με το ίδιο ενοίκιο. Η έκβαση αυτή ήταν αποτέλεσμα του κινήματος αλληλεγγύης που γεννήθηκε γύρω από την υπόθεσή της, αλλά και της πολιτικής πίεσης που προκάλεσε η περιπέτειά της.
Η ειρωνεία είναι πως τόσο η ιδιοκτήτρια εταιρεία του ακινήτου όσο και ο ίδιος ο Σάντσεθ ηττήθηκαν τελικά από έναν νόμο του Φράνκο. Η δικτατορία του Ισπανού στρατηγού είχε και τη φιλολαϊκή, ακόμη και λαϊκίστικη, διάστασή της — κάτι που δεν είναι πρωτότυπο για δικτατορίες αυτού του τύπου. Μία από τις εκφάνσεις της ήταν η προστατευτική νομοθεσία για τους ενοικιαστές.
Η τελευταία σύμπτωση έχει επίσης τη δική της συμβολική αξία: η Μαρικάρμεν γεννήθηκε το 1939, τη χρονιά που έληξε ο Εμφύλιος με τη νίκη των εθνικιστών του στρατηγού Φράνκο.
