Η αύξηση των αποδόσεων των γαλλικών κρατικών ομολόγων, που πλησιάζουν πλέον το 5%, επαναφέρει στο προσκήνιο το ειδικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για την αποτροπή μετάδοσης κρίσεων στις αγορές. Ο λόγος για το Transmission Protection Instrument, γνωστό ως TPI, το οποίο δημιουργήθηκε το 2022, αλλά δεν έχει ενεργοποιηθεί μέχρι σήμερα.
Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με διπλή πίεση. Από τη μία πλευρά, οι αγορές συνυπολογίζουν τον πολιτικό κίνδυνο ενόψει των εκλογών του Απριλίου-Μαΐου 2027. Από την άλλη, τα πολιτικά κόμματα δυσκολεύονται να συμφωνήσουν στην υιοθέτηση ενός προϋπολογισμού για το 2027, ο οποίος θα πρέπει να αντιμετωπίζει πειστικά τα μεγάλα χρέη και ελλείμματα της χώρας.
Μέχρι τώρα, πάντως, στελέχη της ΕΚΤ έχουν απορρίψει την ανάγκη άμεσης παρέμβασης για τη στήριξη του χρέους της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης. Μεταξύ εκείνων που έχουν εκφράσει αυτή τη θέση είναι και ο κεντρικός τραπεζίτης της Γαλλίας (Banque de France), Εμανουέλ Μουλέν.
Το TPI σχεδιάστηκε για να επιτρέπει μια προσωρινή παρέμβαση στην αγορά, με στόχο τη στήριξη των τιμών και τη μείωση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων μιας χώρας, όταν εκδηλώνεται ξαφνικό κύμα μαζικών πωλήσεων.
Η ίδια η ΕΚΤ αναφέρει ότι το εργαλείο μπορεί να ενεργοποιηθεί για την «αντιμετώπιση αδικαιολόγητων και άτακτων συνθηκών στην αγορά», οι οποίες απειλούν την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Στην πράξη, η κεντρική τράπεζα θα μπορούσε να προχωρήσει σε «τύπωμα χρήματος», χρησιμοποιώντας το για την αγορά ομολόγων που έχουν βρεθεί στο στόχαστρο των επενδυτών στις αγορές χρέους.
Δεν υπάρχει προκαθορισμένο όριο δαπανών για μια τέτοια παρέμβαση, ενώ αρκετές πτυχές του TPI έχουν παραμείνει σκόπιμα ασαφείς, ώστε η ΕΚΤ να διαθέτει την απαιτούμενη ευελιξία απέναντι σε μια ενδεχόμενη κρίση. Ωστόσο, από το 2022, όταν δημιουργήθηκε, το εργαλείο παραμένει ανενεργό. Το γεγονός αυτό, όπως και το «μυστήριο» που το περιβάλλει, λειτουργεί ενδεχομένως ως ένας ακόμη παράγοντας αποτροπής για τις αγορές.
Πριν από οποιαδήποτε ενεργοποίηση του TPI, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΚΤ πιθανότατα θα επιχειρούσαν να καθησυχάσουν τις αγορές με λεκτικές παρεμβάσεις. Αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν προειδοποιήσεις ότι η κεντρική τράπεζα είναι έτοιμη να παρέμβει, προκειμένου να αλλάξει τα δεδομένα στην αγορά ομολόγων.
Η περίπτωση της Γαλλίας χαρακτηρίζεται, ωστόσο, δύσκολη. Τα προβλήματα στις αγορές ομολόγων οφείλονται τουλάχιστον εν μέρει στα δημοσιονομικά και πολιτικά ζητήματα της ίδιας της χώρας — ακριβώς σε θέματα που δεν εμπίπτουν στην αποστολή της ΕΚΤ, όπως σχολίαζε το Bloomberg.
Η ενεργοποίηση του TPI θα μπορούσε να δικαιολογηθεί ευκολότερα εάν οι αξιωματούχοι της ΕΚΤ διαπιστώσουν ότι το κύμα μαζικών πωλήσεων ομολόγων εντείνεται και ότι «οι κινήσεις της αγοράς σε άλλους τομείς αποσυνδέονται όλο και περισσότερο από τα οικονομικά θεμελιώδη μεγέθη». Γάλλοι αξιωματούχοι έχουν δηλώσει, πάντως, ότι η σημερινή κατάσταση απέχει σημαντικά από το σημείο που θα δικαιολογούσε παρέμβαση της ΕΚΤ.
Στο ίδιο μήκος κύματος, άλλα στελέχη της κεντρικής τράπεζας έχουν επισημάνει ότι το υψηλότερο κόστος δανεισμού δεν αρκεί από μόνο του για να δικαιολογήσει μια παρέμβαση. Ο πρόεδρος της γερμανικής Bundesbank, Γιόαχιμ Νάγκελ, έχει δηλώσει ότι τα εργαλεία αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ δεν σχεδιάστηκαν για την υπεράσπιση συγκεκριμένων επιπέδων του περιθωρίου απόδοσης (spread).
Η ΕΚΤ δεν θέλει να θεωρηθεί ότι στηρίζει κυβερνήσεις με ανεύθυνη δημοσιονομική διαχείριση, λειτουργώντας ως δανειστής έσχατης ανάγκης. Για τον λόγο αυτό, θα αγόραζε ομόλογα στο πλαίσιο του TPI μόνο εφόσον η ενδιαφερόμενη χώρα συμμορφωνόταν με το δημοσιονομικό πλαίσιο της ευρωζώνης. Θα έπρεπε, δηλαδή, το δημόσιο χρέος της να είναι βιώσιμο και η κυβέρνηση να εφαρμόζει ορθές οικονομικές πολιτικές. Υπό αυτά τα δεδομένα, η Γαλλία θα πρέπει πρώτα να παρουσιάσει πιο θετικά δείγματα.
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά τις πληθωριστικές επιπτώσεις μιας πιθανής παρέμβασης. Η χρήση του TPI θα διοχέτευε δυνητικά σημαντικό χρηματικό ποσό στην οικονομία της ευρωζώνης σε μια περίοδο κατά την οποία ο πληθωρισμός βρίσκεται πάνω από τον στόχο του 2% της ΕΚΤ και τα επιτόκια αυξάνονται. Ως εκ τούτου, τα στελέχη της κεντρικής τράπεζας θα έπρεπε να εξετάσουν τρόπους περιορισμού των συγκεκριμένων επιπτώσεων.
Το TPI δεν είναι το μοναδικό εργαλείο που διαθέτει η ΕΚΤ. Το 2012 θεσπίστηκε το πρόγραμμα νομισματικών συναλλαγών, γνωστό ως Outright Monetary Transactions (OMT), για την αγορά ομολόγων. Το πρόγραμμα δημιουργήθηκε όταν ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι, δεσμεύτηκε να κάνει «ό,τι χρειαστεί» για τη διάσωση του ευρώ. Και το OMT, πάντως, δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ.
Σε σύγκριση με το TPI, το OMT έχει στενότερο πεδίο εφαρμογής και πολύ αυστηρότερες προϋποθέσεις. Η ενδιαφερόμενη χώρα θα πρέπει να συμμετέχει σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα διάσωσης, το οποίο συνοδεύεται από συγκεκριμένους όρους πολιτικής. Για τον λόγο αυτό, το OMT θεωρείται καταλληλότερο για την αντιμετώπιση μιας πλήρους κρίσης δημόσιου χρέους και όχι απλώς για τον περιορισμό της αναταραχής στις αγορές, σύμφωνα με το Bloomberg.
