Σήματα κινδύνου εκπέμπουν οι αγορές, καθώς η εκρηκτική άνοδος των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη, οι υψηλές τιμές του πετρελαίου και η νέα εκτόξευση των αξιών στα ακίνητα δημιουργούν παραλληλισμούς με την περίοδο πριν από το σκάσιμο της χρηματοπιστωτικής φούσκας, το 2007-2008.
Το τοπίο επιβαρύνεται από το αυξημένο κόστος ενέργειας, το οποίο, λόγω των πολέμων στη Μέση Ανατολή και την Ουκρανία, τροφοδοτεί τον πληθωρισμό. Οι κεντρικές τράπεζες οδηγούνται έτσι σε υψηλότερα επιτόκια, ενώ το κόστος εξυπηρέτησης του ήδη υπέρογκου χρέους κυβερνήσεων και επιχειρήσεων ανεβαίνει ακόμη περισσότερο. Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, με ιδιαίτερη αναφορά στη Γαλλία, έχουν ήδη φτάσει στα υψηλότερα επίπεδα από το 2002.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πολλές κεντρικές τράπεζες και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχουν προειδοποιήσει ότι οι τιμές των μετοχών τεχνολογίας και οι αποτιμήσεις στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης θυμίζουν πλέον τα επίπεδα υπερβολής που είχαν καταγραφεί πριν από την κρίση του 2008.
Καθοριστικό ρόλο στην εκτίναξη των αποτιμήσεων παίζει η μεγάλη ανάληψη χρέους από εισηγμένες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, όπως οι Nvidia, Alphabet, Meta και Microsoft, αλλά και από νεοφυείς επιχειρήσεις, μεταξύ των οποίων οι OpenAI και Anthropic. Οι τελευταίες αντλούν κεφάλαια από τις ιδιωτικές αγορές (private credit), ενώ η έντονη μόχλευση οδηγεί σε αποτιμήσεις που προκαλούν ίλιγγο.
Παράλληλα, οι ανακοινώσεις για συμμετοχές σε κέντρα δεδομένων, με προπώληση υπηρεσιών πριν ακόμη ολοκληρωθεί η κατασκευή τους, καθώς και οι σύνθετες συμμετοχές σε άλλες εταιρείες του κλάδου, όπως αυτές της Nvidia, αφορούν πλέον ποσά εκατοντάδων δισεκατομμυρίων.
Ανάλογες ανησυχίες προκαλεί και η αγορά ακινήτων. Οι τιμές παραμένουν σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα, με αρκετούς να κάνουν λόγο ακόμη και για «φούσκα», την ώρα που οι αυξήσεις επιτοκίων από τη Fed, την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες έχουν ήδη ξεκινήσει. Η εξέλιξη αυτή αυξάνει σημαντικά το κόστος εξυπηρέτησης των στεγαστικών και λοιπών δανείων.
Η εικόνα παραπέμπει σε ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της περιόδου πριν από την κρίση του 2008. Τότε, η οικονομική δραστηριότητα, οι τιμές των μετοχών και των κατοικιών, το πετρέλαιο και τελικά ο πληθωρισμός σημείωναν άνοδο, με την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ να αυξάνει τα επιτόκια. Η κίνηση αυτή συμπαρέσυρε και τα στεγαστικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου.
Καθώς τα επιτόκια ανέβαιναν, πολλοί ιδιοκτήτες ακινήτων αδυνατούσαν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους. Οι τιμές των κατοικιών κατέρρευσαν και η εξέλιξη αυτή τροφοδότησε τη χρηματοπιστωτική κρίση. Η βασική διαφορά σήμερα είναι ότι, μέχρι στιγμής, δεν φαίνεται να έχει υπάρξει αντίστοιχο τζογάρισμα από εταιρείες του χρηματοπιστωτικού κλάδου σε σύνθετα προϊόντα υψηλού κινδύνου (subprime).
Στο επίκεντρο των ανησυχιών βρίσκεται και ο κλάδος των ιδιωτικών πιστώσεων. Πριν και κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008, η συζήτηση αφορούσε τις λεγόμενες «σκιώδεις τράπεζες» (shadow banks). Σήμερα, η ανάληψη μεγάλου ρίσκου συνδέεται κυρίως με τα κεφάλαια ιδιωτικών πιστώσεων (private credit), έναν τομέα που έχει επεκταθεί με ταχύτατους ρυθμούς.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, τα υπό διαχείριση κεφάλαια αυτών των επενδυτικών σχημάτων έχουν τετραπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία και ανέρχονται πλέον στα 2 τρισ. δολάρια.
