Η γυναικοκτονία δεν αποτελεί ένα ξαφνικό και τυχαίο γεγονός, αλλά ένα έγκλημα που μπορεί να προβλεφθεί και, ως εκ τούτου, να προληφθεί. Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, την ώρα που η διεθνής κοινότητα αναζητά αποτελεσματικούς τρόπους για να εντοπίζει έγκαιρα τα «κόκκινα σημάδια» της έμφυλης βίας.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται και η Ελλάδα, η οποία εφαρμόζει εξειδικευμένο εργαλείο αξιολόγησης κινδύνου (risk assessment tool), με στόχο να σπάσει την αλυσίδα της έμφυλης βίας πριν οδηγήσει σε θανατηφόρες καταλήξεις.
Παράλληλα, σύμφωνα με την επίσημη έκθεση της 81ης Συνόδου της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών (A/81/334), η χώρα μας βρίσκεται σε τροχιά πλήρους ενσωμάτωσης της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1385. Με τον τρόπο αυτό επιχειρεί να ενισχύσει το νομικό της πλαίσιο απέναντι σε σύγχρονες μορφές εγκληματικότητας, όπως η διαδικτυακή καταδίωξη (cyberstalking) και η ψηφιακή παρενόχληση (cyberharassment).
Η ελληνική πρωτοβουλία εντάσσεται στη γενικότερη ευρωπαϊκή στροφή προς την πρόληψη. Η Ευρώπη διατηρεί τον χαμηλότερο δείκτη γυναικοκτονιών παγκοσμίως, με 0,5 θύματα ανά 100.000 γυναίκες, ενώ την τελευταία δεκαετία το φαινόμενο έχει μειωθεί κατά 35%. Ωστόσο, η εξάπλωση νέων, ψηφιακών μορφών βίας απειλεί να ανακόψει αυτή την πορεία.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι κυβερνήσεις επιχειρούν να μετατρέψουν τη νομική θεωρία σε πράξη, προχωρώντας σε αλλαγές που αφορούν τόσο την αντιμετώπιση της γυναικοκτονίας όσο και την προστασία των θυμάτων.
Η Ιταλία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, καθώς αναγνωρίζει τη γυναικοκτονία ως αυτόνομο ποινικό αδίκημα, το οποίο τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη. Παράλληλα, διευρύνει τις κοινωνικές και οικονομικές εγγυήσεις για τα ορφανά παιδιά των θυμάτων.
Στον ευρωπαϊκό Βορρά, η Νορβηγία και η Τσεχία αναμόρφωσαν το δίκαιο περί σεξουαλικών αδικημάτων, ορίζοντας πλέον τον βιασμό αποκλειστικά με βάση την απουσία συναίνεσης. Την ίδια στιγμή, το Βέλγιο και η Μολδαβία, με την εφαρμογή της σχετικής ρύθμισης από τον Φεβρουάριο του 2026, εντάσσουν ρητά τη γυναικοκτονία στους Ποινικούς τους Κώδικες.
Το Ηνωμένο Βασίλειο στρέφει το βάρος της πολιτικής του στην ψηφιακή κακοποίηση. Ποινικοποιεί τη μη συναινετική χρήση προσωπικών εικόνων και απαγορεύει τα εργαλεία ψηφιακής απογύμνωσης («nudification» tools). Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν, άλλωστε, ότι η τεχνολογία χρησιμοποιήθηκε για παρακολούθηση σε περισσότερες από τις μισές υποθέσεις ενδοοικογενειακών ανθρωποκτονιών που εξετάστηκαν στη χώρα.
Στο μέτωπο της συλλογής στοιχείων, η Γερμανία καθιερώνει ετήσια ομοσπονδιακή έκθεση για τα έμφυλα αδικήματα, ενώ η Γαλλία εξοπλίζει εισαγγελείς και αστυνομικούς με κοινά εργαλεία άμεσης αξιολόγησης του κινδύνου.
Η εικόνα εκτός Ευρώπης είναι σαφώς πιο σκοτεινή. Η γυναικοκτονία παραμένει παγκόσμια κρίση, με τα στοιχεία του ΟΗΕ να δείχνουν ότι σχεδόν 50.000 γυναίκες και κορίτσια δολοφονήθηκαν μέσα σε μία χρονιά από συντρόφους ή μέλη της οικογένειάς τους. Πρόκειται για περίπου 137 δολοφονίες κάθε ημέρα.
Τα θλιβερά πρωτεία κατέχει η Αφρική, με 3,0 θύματα ανά 100.000 γυναίκες, ενώ ακολουθούν η Ασία και η Αμερική. Στη Λατινική Αμερική, χώρες όπως η Βραζιλία και η Δομινικανή Δημοκρατία έχουν θεσπίσει αυτόνομους νόμους κατά της φεμινιστοκτονίας. Παρ’ όλα αυτά, το πρόβλημα εντείνεται εξαιτίας της δράσης του οργανωμένου εγκλήματος και των συμμοριών, που χρησιμοποιούν τη βία κατά των γυναικών ως εργαλείο εδαφικού ελέγχου.
Ο Καναδάς προχώρησε σε μια ιδιαίτερα αυστηρή νομική ρύθμιση, αντιστρέφοντας το βάρος της απόδειξης στις διαδικασίες εγγύησης. Έτσι, ο κατηγορούμενος για στραγγαλισμό καλείται να αποδείξει ο ίδιος γιατί δεν πρέπει να προφυλακιστεί. Η χώρα αναγνωρίζει τον μη θανατηφόρο στραγγαλισμό ως τον πιο σαφή προάγγελο μιας γυναικοκτονίας.
Στη Νότια Αφρική, η γυναικοκτονία χαρακτηρίστηκε «εθνική καταστροφή». Στο Αφγανιστάν, την ίδια ώρα, ο ΟΗΕ προσπαθεί να εξασφαλίσει βασικές υπηρεσίες υγείας και ψυχοκοινωνικής στήριξης για δεκάδες χιλιάδες περιθωριοποιημένες γυναίκες, οι οποίες ζουν υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν.
Το μεγάλο στοίχημα για τη διεθνή κοινότητα είναι πλέον να καλυφθούν τα τεράστια κενά στα επίσημα δεδομένα. Οι δολοφονίες γυναικών που σημειώνονται εκτός της ιδιωτικής σφαίρας και συνδέονται με το trafficking, τη σεξουαλική εκμετάλλευση ή τις υποκινούμενες αυτοκτονίες λόγω κακοποίησης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό αόρατες.
