Η ελληνική βιοποικιλότητα κρύβει έναν κόσμο που παραμένει σε μεγάλο βαθμό άγνωστος. Μικροσκοπικά ψάρια, αμφίβια, θηλαστικά, ερπετά και έντομα επιβιώνουν σε λίμνες, πηγές, βουνά και νησιά, πολλές φορές σε τόσο περιορισμένες περιοχές ώστε η τύχη ενός και μόνο οικοσυστήματος να καθορίζει το μέλλον τους.
Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περίπου 3.000 ενδημικά είδη. Ο Ελληνικός Κόκκινος Κατάλογος των Απειλούμενων Ειδών, που εκδόθηκε από τον Ο.ΦΥ.ΠΕ.Κ.Α. σε συνεργασία με την IUCN, έχει αξιολογήσει περίπου 11.500 είδη και καταγράφει χιλιάδες οργανισμούς που αντιμετωπίζουν διαφορετικό βαθμό κινδύνου και σπανιότητας.
Ανάμεσά τους βρίσκονται:
Η σαλαμάνδρα της Καρπάθου
Η χοχυλίνα (Lyciasalamandra helverseni) συναντάται αποκλειστικά στην Κάρπαθο, τη Σαρία και την Κάσο. Πρόκειται για το μοναδικό είδος του γένους του που επιβιώνει σε ευρωπαϊκό έδαφος.
Το συγκεκριμένο αμφίβιο παρουσιάζει μια ιδιαίτερη αναπαραγωγική συμπεριφορά: αντί να γεννά αβγά στο νερό, όπως τα περισσότερα αμφίβια, είναι ζωοτόκο και φέρνει στον κόσμο πλήρως σχηματισμένα μικρά. Παράλληλα, για να αντέξει την ακραία ξηρασία των νησιών, περνά τους καλοκαιρινούς μήνες σε μια ιδιότυπη «καλοκαιρινή νάρκη», κρυμμένη βαθιά μέσα σε υγρές σχισμές βράχων.
Φωτογραφία: iNaturalist (Davide bellucci)
Η ανεμώνη της λίμνης Βουλιαγμένης
Μια ξεχωριστή μορφή ζωής βρίσκεται κυριολεκτικά δίπλα στην Αθήνα. Η Paranemonia vouliagmeniensis είναι μια μικρή, πρασινωπή θαλάσσια ανεμώνη που ζει αποκλειστικά στα ιδιαίτερα, υφάλμυρα νερά της Λίμνης Βουλιαγμένης.
Ανακαλύφθηκε μόλις το 1987 και δεν μπορεί να επιβιώσει πουθενά αλλού στον πλανήτη, καθώς εξαρτάται από τις μοναδικές φυσικοχημικές συνθήκες και τις ιαματικές πηγές της λίμνης.
Η νανονυχτερίδα του Χανάκ
Στους αρχαίους ελαιώνες της Κρήτης ζει η Νανονυχτερίδα του Χανάκ (Pipistrellus hanaki), το μοναδικό σημείο στην Ευρώπη όπου έχει εντοπιστεί. Η επιβίωσή της, ωστόσο, απειλείται από την κοπή των υπεραιωνόβιων δέντρων που αποτελούν τον βιότοπό της.
Φωτογραφία από την Valia Pavlou – iNaturalist
Ο λαγόγυρος και ο Κρητικός μυωξός
Στην ηπειρωτική Ελλάδα, ο Λαγόγυρος (Spermophilus citellus), ένας σκίουρος του εδάφους, βλέπει τους πληθυσμούς του να καταρρέουν εξαιτίας της εντατικής γεωργίας.
Στην Κρήτη συναντάται και ο Κρητικός Μυωξός (Glis glis argenteus). Το σπάνιο, ενδημικό μικρό θηλαστικό μοιάζει με μικρό σκίουρο με φουντωτή ουρά και ζει αποκλειστικά στα ορεινά δάση του νησιού.
Φωτογραφία: Wikipedia
Η πεταλούδα Απόλλων
Στα αλπικά λιβάδια των βουνών της Ελλάδας, μεταξύ άλλων στον Παρνασσό, τον Όλυμπο και την Πίνδο, ζει η εντυπωσιακή πεταλούδα Απόλλων (Parnassius apollo).
Το σπάνιο έντομο, με τα λευκά φτερά και τις κόκκινες κηλίδες, επιβιώνει αποκλειστικά σε μεγάλα υψόμετρα.
Φωτογραφία: Wikipedia
Ο Αβλέφαρος και η Σαύρα της Μήλου
Κρυμμένος κάτω από τα πεσμένα φύλλα της ελληνικής υπαίθρου ζει ο Αβλέφαρος, μια μικροσκοπική σαύρα-μινιατούρα. Το παράξενο αυτό πλάσμα δεν διαθέτει βλέφαρα, καθώς τα μάτια του καλύπτονται μόνιμα από μια διαφανή μεμβράνη, όπως συμβαίνει στα φίδια. Τα υποτυπώδη πόδια του, μάλιστα, το αναγκάζουν να έρπει.
Φωτογραφία: Wikipedia
Στα άνυδρα ηφαιστειογενή τοπία της Μήλου και των γύρω νησίδων ζει η Σαύρα της Μήλου, ένα μικροσκοπικό ενδημικό ερπετό που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στον κόσμο.
Την άνοιξη, τα αρσενικά αποκτούν ένα εντυπωσιακό, «εξωτικό» ηλεκτρίκ μπλε και ζωηρό πράσινο χρώμα, θυμίζοντας ερπετό του Αμαζονίου.
Ο Πελοποννησιακός ζουρνάς των γλυκών νερών
Στα οικοσυστήματα του Πηνειού στην Πελοπόννησο, στην Ηλεία, και του κάτω Μόρνου στη Στερεά Ελλάδα, στη Φωκίδα, έχει καταγραφεί ο Πελοποννησιακός ζουρνάς των γλυκών νερών. Πρόκειται για ένα μικροσκοπικό ψάρι του γλυκού νερού, ενδημικό της Ελλάδας, που ανήκει σε ομάδα ψαριών με εξαιρετικά περιορισμένη εξάπλωση.
Ο χαμένος «Φαντομάς» των βουνών
Στα πιο απομονωμένα δάση της Βόρειας Ελλάδας, ο Βαλκανικός Λύγκας (Lynx lynx balcanicus) έχει πλέον μετατραπεί σε θρύλο. Το είδος έχει καταγραφεί επίσημα ως Τοπικώς Εξαφανισθέν (RE) από την ελληνική επικράτεια.
Το εντυπωσιακό αιλουροειδές, με τις χαρακτηριστικές τούφες στα αυτιά, υπέστη τις συνέπειες της λαθροθηρίας και της συρρίκνωσης του βιότοπού του τις προηγούμενες δεκαετίες. Σήμερα, λιγότερα από 50 άτομα επιβιώνουν σε ολόκληρα τα Βαλκάνια και η πιθανότητα να επιστρέψει στα ελληνικά βουνά παραμένει εξαιρετικά μικρή.
Κάθε ένα από αυτά τα είδη αποτελεί έναν μοναδικό κρίκο της ελληνικής φύσης. Η προστασία των περιορισμένων οικοσυστημάτων στα οποία ζουν είναι, σε πολλές περιπτώσεις, η μόνη τους ευκαιρία να μην περάσουν οριστικά στην ιστορία.
