Η δημογραφική συρρίκνωση της Ελλάδας δεν εξελίσσεται με τον ίδιο ρυθμό σε όλη τη χώρα. Ενώ σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά περισσότερο από 50% μέσα σε 15 χρόνια, σε ορισμένες νησιωτικές περιοχές η υποχώρηση ήταν αισθητά μικρότερη. Η γεωγραφία, πλέον, αποτυπώνει με καθαρό τρόπο το δημογραφικό πρόβλημα.
Συνολικά, οι γεννήσεις μειώθηκαν από 117.000 το 2009 σε σχεδόν 67.000 το 2024, καταγράφοντας απώλεια περίπου 42%. Στο ίδιο διάστημα, η χώρα έχει λιγότερες γυναίκες σε αναπαραγωγική ηλικία, λιγότερα παιδιά ανά οικογένεια και τεκνοποίηση που μετατίθεται ολοένα και αργότερα.
Οπως επισημαίνει ο καθηγητής Δημογραφίας και διευθυντής ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), Βύρων Κοτζαμάνης, σε μελέτη που δημοσίευσε μόλις χθες, το 1979-1980 οι γεννήσεις στη χώρα μας έφταναν κατά μέσο όρο τις 148.000, ενώ το 2024-2025 περιορίστηκαν σε περίπου 67.000. Παράλληλα, η μέση ηλικία απόκτησης παιδιών αυξήθηκε κατά σχεδόν έξι χρόνια, από τα 26,2 στα 32,2 έτη.
«Η μείωση αυτή που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του ’70 και συνεχίζεται – αν εξαιρέσουμε την περίοδο 2003-09 που είχαμε μια μικρή αύξηση εξαιτίας κυρίως της μαζικής, μετά το 1990, εισόδου αλλοδαπών – οφείλεται στην πτώση της διαγενεακής γονιμότητας των γυναικών καθώς αυτές που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του ’50 απέκτησαν 2 παιδιά, ενώ όσες γεννήθηκαν γύρω από το 1985 λιγότερα από 1,5. Η μείωση αυτή αποτυπώθηκε φυσικά και στους ετήσιους δείκτες γονιμότητας που από 2.200 παιδιά ανά 1.000 γυναίκες το 1979-80 έχουν περιορισθεί στα 1.240 το 2024-25», σημειώνει ο καθηγητής.
Τα στοιχεία για τις δύο διετίες είναι αποκαλυπτικά: από τις 117.700 γεννήσεις το 2008-09, ο αριθμός περιορίστηκε στις 66.700 το 2024-25. Ωστόσο, οι μεταβολές δεν ήταν ίδιες σε όλους τους νομούς.
«Εξετάζοντας ειδικότερα τις μεταβολές των γεννήσεων σε χαμηλότερα επίπεδα από αυτό του εθνικού, για την περίοδο 2009-2024 για την οποία διαθέτουμε δεδομένα ανά νομό, θα διαπιστώσουμε σημαντικές διαφοροποιήσεις. Ειδικότερα, ενώ οι γεννήσεις ανάμεσα στα δύο αυτά έτη στη χώρα μας μειώθηκαν κατά 42%, σε έξι νομούς της ηπειρωτικής Ελλάδας – Θεσπρωτία, Γρεβενά, Φθιώτιδα, Κοζάνη, Ευρυτανία και Φλώρινα – η μείωση υπερέβη το 50% και σε άλλους 10 κυμάνθηκε από 45% έως 50%».
Στον αντίποδα, σε έξι νησιώτικους νομούς η μείωση ήταν μικρότερη του 30%. Στις Κυκλάδες και στη Ζάκυνθο, μάλιστα, δεν ξεπέρασε το 15%, σύμφωνα με τον Βύρωνα Κοτζαμάνη.
Καθοριστικό ρόλο στη δημογραφική εξίσωση διαδραματίζει και η θνησιμότητα. Την εξεταζόμενη 15ετία, τα Δωδεκάνησα, η Ξάνθη και τρεις από τους τέσσερις νομούς της Κρήτης, δηλαδή τα Χανιά, το Ρέθυμνο και το Ηράκλειο, κατέγραψαν λιγότερους θανάτους από γεννήσεις.
Αντίθετα, 17 νομοί, όλοι στην ηπειρωτική Ελλάδα, είχαν από 175 έως 276 θανάτους ανά 100 γεννήσεις. Σε εννέα από αυτούς, οι θάνατοι ήταν υπερδιπλάσιοι των γεννήσεων.
«Οι διάφορες δε, ανάμεσα στους τρεις νομούς της Κρήτης, τα Δωδεκάνησα, την Ξάνθη και στους εννέα νομούς της ηπειρώτικης Ελλάδας στους οποίους αντιστοιχούν 2 ή και περισσότεροι ακόμη θάνατοι ανά γέννηση – Τρικάλων, Αρκαδίας, Κιλκίς, Καρδίτσας, Αρτας, Ευρυτανίας, Φωκίδας, Γρεβενών και Σερρών – είναι σημαντικές».
Τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία, για το 2024, δείχνουν ότι μόλις πέντε από τις 74 Περιφερειακές Ενότητες είχαν λιγότερους θανάτους από γεννήσεις: η Θήρα, η Μύκονος, η Κως, η Νάξος και το Ρέθυμνο.
«Οι διαφορές, δε, ανάμεσα στην Περιφερειακή Ενότητα Θήρας όπου είχαμε διπλάσιο αριθμό γεννήσεων από θανάτους και της Περιφερειακής Ενότητας Σερρών, Ευρυτανίας και Γρεβενών όπου αντιστοιχούσαν 3,5 ή και περισσότεροι ακόμη θάνατοι ανά γέννηση, είναι τεράστιες».
