Η λειψυδρία, η κλιματική κρίση και οι αυξανόμενες ανάγκες σε ύδρευση και άρδευση μετατρέπουν το νερό σε κρίσιμη υποδομή για την οικονομία, την ασφάλεια και την ποιότητα ζωής. Η Ευρωπαϊκή Ένωση περνά πλέον σε μια νέα στρατηγική προσέγγιση, συνδέοντας τη διαχείριση των υδάτων με τις επενδύσεις, την κλιματική προσαρμογή και την ανθεκτικότητα των κρατών-μελών.
Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών σχεδιασμών βρίσκεται η νέα Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για το Νερό, η οποία αναμένεται να λειτουργήσει ως μηχανισμός συντονισμού πολιτικών και επενδύσεων. Το μήνυμα αυτό ανέδειξε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στην ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης, δίνοντας έμφαση στις υδατικές υποδομές, στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και στη διασφάλιση της επάρκειας του νερού.
Η νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες και για την Ελλάδα. Στο πλαίσιο της αναθεωρημένης Πολιτικής Συνοχής προβλέπεται ενίσχυση των πόρων για έργα βιώσιμης διαχείρισης των υδάτων, προστασίας από πλημμύρες και ξηρασίες, καθώς και συνολικής ενδυνάμωσης της ανθεκτικότητας των κρατών-μελών.
Στην ίδια στρατηγική εντάσσονται το σχέδιο αντιμετώπισης καυσώνων, η Συμμαχία για την Κλιματική Ασφάλιση και η πρωτοβουλία OceanEye για την παρακολούθηση των θαλάσσιων και υδάτινων οικοσυστημάτων με τη βοήθεια νέων τεχνολογιών. Κοινός παρονομαστής είναι η αντιμετώπιση του νερού όχι μόνο ως περιβαλλοντικού ζητήματος, αλλά και ως παράγοντα που επηρεάζει την οικονομία, την ασφάλεια και τη λειτουργία των πόλεων.
Στην Ελλάδα, το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας προωθεί αντίστοιχες πρωτοβουλίες, με τον ΥΠΕΝ Σταύρο Παπασταύρου να θέτει σε προτεραιότητα τη θεσμική μεταρρύθμιση για το νερό, την πρώτη Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, την αναβάθμιση των υποδομών και την αξιοποίηση τεχνογνωσίας και σύγχρονων τεχνολογιών. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη έργα συνολικού ύψους 3,4 δισ. ευρώ, τα οποία αφορούν τους μισούς δήμους της χώρας.
Σημαντικό επόμενο βήμα αποτελεί η συνεργασία της ΕΥΑΘ με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων. Την περασμένη Παρασκευή υπογράφηκε συμφωνία μέσω του InvestEU Advisory Hub, με στόχο την κατάρτιση ενός μακροπρόθεσμου επενδυτικού προγράμματος για τη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή.
Η συνεργασία θα εξετάσει τις υφιστάμενες υποδομές ύδρευσης, αποχέτευσης, επεξεργασίας λυμάτων και κυκλικής οικονομίας, ενώ παράλληλα θα καταγράψει τις μελλοντικές ανάγκες. Στο πλαίσιο της συμβουλευτικής υποστήριξης θα αξιολογηθούν τα υφιστάμενα δίκτυα και θα διαμορφωθεί επενδυτικό πρόγραμμα με βραχυπρόθεσμο, μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Οι πιθανές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν τον εκσυγχρονισμό των δικτύων, τη μείωση των απωλειών νερού, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, την ψηφιακή παρακολούθηση των υποδομών, την αναβάθμιση της επεξεργασίας λυμάτων, την επαναχρησιμοποίηση νερού και την εφαρμογή λύσεων κυκλικής οικονομίας. Για το ΥΠΕΝ, ζητούμενο δεν είναι μόνο η υλοποίηση νέων έργων, αλλά και η σωστή ιεράρχηση των αναγκών.
«Σε συνέχεια της συμφωνίας μεταξύ ΥΠΕΝ και ΕΤΕπ για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας κρίσιμων υπηρεσιών και υποδομών σε νερό και ενέργεια τον Ιούλιο, σήμερα προχωρά και η ΕΥΑΘ σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για την αξιοποίηση της ευρωπαϊκής τεχνογνωσίας», επεσήμανε χαρακτηριστικά ο κ. Παπασταύρου και πρόσθεσε: «Τα πεπαλαιωμένα δίκτυα και οι απώλειες νερού, οι αυξημένες ανάγκες σε νερό και οι τουριστικές πιέσεις, οι προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής και της λειψυδρίας σε όλο τον κόσμο δεν επιτρέπουν αδράνεια ούτε μπορούν να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα και αποσπασματικά. Γι’ αυτό και προχωρήσαμε σε μία γενναία θεσμική μεταρρύθμιση»
Η σημασία της συμφωνίας για τη Θεσσαλονίκη είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς η ΕΥΑΘ παρέχει υπηρεσίες ύδρευσης, αποχέτευσης και επεξεργασίας λυμάτων σε περίπου 1,3 εκατομμύρια ανθρώπους στην ευρύτερη περιοχή. Η αξιοπιστία των υπηρεσιών και η ανθεκτικότητα των υποδομών αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της κλιματικής αλλαγής, της αυξημένης ζήτησης και της ανάγκης για αποδοτικότερη χρήση νερού και ενέργειας.
Η συνεργασία με την ΕΤΕπ αποκτά επιπλέον θεσμικό βάρος μετά τη μεταρρύθμιση στον χάρτη των υδάτων. Με βάση τον νέο σχεδιασμό, η ΕΥΑΘ αναλαμβάνει κεντρικότερο ρόλο, ενσωματώνοντας 25 παρόχους ύδρευσης και άρδευσης στη Θεσσαλονίκη και τη Χαλκιδική.
Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο της ΕΥΑΘ, Άνθιμο Αμανατίδη, η εξέλιξη αυτή καθιστά αναγκαία μια νέα αρχιτεκτονική στη διαχείριση του υδατικού πόρου, με τεκμηριωμένο επενδυτικό σχεδιασμό, ξεκάθαρες προτεραιότητες και αξιοποίηση των διαθέσιμων χρηματοδοτικών εργαλείων.
