Μια πρωτοφανή πρόταση, με σαφές γεωπολιτικό και οικονομικό αποτύπωμα, κατέθεσε η Ευρωπαϊκή Ένωση προς τον Καναδά, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς ισορροπίες ανατρέπονται και οι εμπορικές σχέσεις δοκιμάζονται.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, απευθυνόμενη στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο παρουσία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ, κάλεσε την Οτάβα να γίνει το πρώτο «συνεργαζόμενο μέλος» (associate member) στην ιστορία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η πρόταση έγινε δεκτή με ενθουσιασμό στο Στρασβούργο, όπου ο Κάρνεϊ καταχειροκροτήθηκε. Η Ευρώπη δείχνει έτοιμη να αγκαλιάσει έναν παραδοσιακό σύμμαχο, ο οποίος βλέπει τα μέχρι σήμερα εμπορικά του στηρίγματα να κλονίζονται μετά την κατάρρευση των συνομιλιών μεταξύ Οτάβας και Ουάσινγκτον και την επιβολή σαρωτικών δασμών από τις ΗΠΑ.
Ο ίδιος ο Μαρκ Κάρνεϊ έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι ο Καναδάς δεν επιδιώκει την κανονική ένταξη στην ΕΕ, αλλά μια ειδική και διακριτή συμμαχία με την Ένωση.
Αυτά είναι τα δεδομένα. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν αναλυτές, νομικοί κύκλοι και έγκυρα μέσα όπως το BBC, το Diplomacy and Law και οι Financial Times, η ιδέα αυτή «γεννάει προς το παρόν περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις».
Στις ισχύουσες Συνθήκες της ΕΕ δεν προβλέπεται καθεστώς «συνεργαζόμενου μέλους» με τη συγκεκριμένη μορφή ούτε υπάρχει ένα προκαθορισμένο πακέτο δικαιωμάτων και υποχρεώσεων. Η «σύνδεση» (association) αποτελεί, πάντως, καθιερωμένο μηχανισμό εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης, βάσει του άρθρου 217 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
Ο Καναδάς, βέβαια, ούτε πρόκειται να γίνει πλήρες μέλος της Ένωσης ούτε η γεωγραφική του θέση επιτρέπει την κλασική ευρωπαϊκή ένταξη. Η νέα πρόταση θα πρέπει, επομένως, να στηριχθεί σε μια ειδική συμφωνία, η οποία θα καθορίζει με ακρίβεια το εύρος της συνεργασίας.
Η αντίδραση του Λευκού Οίκου ήταν άμεση. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε δημοσίως την προτεινόμενη συμφωνία καταγέλαστη και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο λήψης ακόμη σκληρότερων μέτρων, μεταξύ των οποίων ένα συνολικό φρένο στο εμπόριο ή η επιβολή βαριών δασμών στις εμπλεκόμενες πλευρές, εφόσον η σύσφιξη των σχέσεων προχωρήσει.
Το ερώτημα είναι τι ακριβώς θα περιλαμβάνει στην πράξη αυτή η «συμμαχία για το μέλλον» (Alliance for the Future), πέρα από τις πανηγυρικές δηλώσεις και τα νομικά αινίγματα.
Στον τομέα της άμυνας και της βιομηχανίας, οι δύο πλευρές σχεδιάζουν μια ριζική αναβάθμιση της συνεργασίας τους, πατώντας πάνω στην πρόσφατη πολιτική συμφωνία ασφάλειας και άμυνας. Οι αμυντικές βιομηχανικές βάσεις της Ευρώπης και του Καναδά αναμένεται να συνδεθούν στενότερα, με κοινή έρευνα, παραγωγή και διακίνηση στρατιωτικού υλικού.
Η ανάγκη αυτή θεωρείται επιτακτική σε μια περίοδο κατά την οποία η ασφάλεια στη Δύση δοκιμάζεται σε πολλαπλά μέτωπα. Στο ίδιο πλαίσιο, η Αρκτική αναδεικνύεται σε «εμβληματικό κοινό έργο».
Η τήξη των πάγων και ο αυξανόμενος γεωπολιτικός ανταγωνισμός με τη Ρωσία και την Κίνα σε έναν υδάτινο δρόμο πλούσιο σε πόρους οδηγούν τις δύο πλευρές σε κοινό σχεδιασμό για τις περιπολίες, την τεχνολογική επιτήρηση και τους κανόνες ασφαλείας.
Σημαντικά είναι τα περιθώρια συνεργασίας και στην οικονομία, την ενέργεια και την πράσινη μετάβαση. Ο Καναδάς διαθέτει τεράστια αποθέματα κρίσιμων ορυκτών και μετάλλων για την παραγωγή μπαταριών, όπως λίθιο, νικέλιο και κοβάλτιο, τα οποία είναι απαραίτητα για την ευρωπαϊκή αυτοκινητοβιομηχανία, την τεχνολογία αιχμής και την ενεργειακή μετάβαση.
Για την Ευρώπη, η στενότερη διασύνδεση με την Οτάβα θα μπορούσε να εξασφαλίσει σταθερές ροές πρώτων υλών, περιορίζοντας την εξάρτηση από μονοπώλια και ασταθείς αγορές τρίτων χωρών. Παράλληλα, θα λειτουργούσε ως ανάχωμα απέναντι σε νέες ενεργειακές κρίσεις και στις ανατιμήσεις που επιβαρύνουν το κόστος ζωής.
Στο τεχνολογικό πεδίο, οι δύο πλευρές προωθούν μια ισχυρή «Τεχνολογική Συμμαχία» (tech alliance), με έμφαση στην τεχνητή νοημοσύνη (AI), την κυβερνοασφάλεια, την κβαντική πληροφορική και την «έξυπνη μεταποίηση».
Logistics and
Η συνεργασία αυτή θα μπορούσε να οδηγήσει στη θέσπιση κοινών κανόνων, στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στη στενότερη σύνδεση πανεπιστημίων και επιχειρήσεων, ενισχύοντας τη θέση της ευρωπαϊκής οικονομίας στον παγκόσμιο τεχνολογικό ανταγωνισμό.
Ωστόσο, η συμφωνία δεν θα συνεπάγεται αυτόματα δικαιώματα εγκατάστασης ή πλήρη πρόσβαση στην αγορά εργασίας για τους πολίτες. Η καναδική υπηκοότητα δεν μετατρέπεται σε ευρωπαϊκή ιθαγένεια ούτε παρέχει άνευ όρων δικαιώματα διαμονής και εργασίας σε ολόκληρη την ΕΕ βάσει του άρθρου 20 της ΣΛΕΕ, εκτός αν προβλεφθούν ρητά ειδικές διμερείς συμφωνίες κινητικότητας.
Οι δυσκολίες, πάντως, παραμένουν σημαντικές. Ο Καναδάς δεν επιδιώκει πλήρη ένταξη, η οποία θα συνεπαγόταν εκχώρηση εθνικής κυριαρχίας, αλλά θέλει να «κουμπώσει» όσο το δυνατόν στενότερα με την ΕΕ.
Την ίδια ώρα, ορισμένα κράτη-μέλη της Ένωσης καθυστερούν ακόμη και την πλήρη επικύρωση της παλαιότερης εμπορικής συμφωνίας CETA. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η μετατροπή μιας φιλόδοξης πολιτικής ιδέας σε λειτουργική πραγματικότητα μέσω διεθνών συνθηκών, βάσει του άρθρου 218 της ΣΛΕΕ, δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το BBC, ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία, η διαδικασία ενδέχεται να διαρκέσει χρόνια.
