Μια Ευρωπαϊκή Ένωση με μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, λιγότερες εξαρτήσεις και αυξημένες δυνατότητες αντίδρασης στις κρίσεις παρουσίασε η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν από το βήμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, κατά την ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης.
Σε μια περίοδο γεωπολιτικών ανατροπών, μεταναστευτικών πιέσεων και μεταβαλλόμενων ισορροπιών στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, η πρόεδρος της Κομισιόν ανέπτυξε ένα πλέγμα πρωτοβουλιών για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ασφάλειας, την απεξάρτηση από την Κίνα και τη διαμόρφωση νέων στρατηγικών συμμαχιών.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η Θέουτα, με τη Φον ντερ Λάιεν να στέλνει μήνυμα αλληλεγγύης προς την Ισπανία και να χαρακτηρίζει τα σύνορα της ισπανικής πόλης ευρωπαϊκά σύνορα. Η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα βρισκόταν, άλλωστε, ήδη στην ατζέντα της ολομέλειας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Η πρόεδρος της Επιτροπής προανήγγειλε τη δημιουργία ενός νέου πλαισίου έκτακτης ανάγκης για περιπτώσεις κατά τις οποίες μαζικές μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιούνται ως μέσο πολιτικής πίεσης.
Με βάση τον σχεδιασμό αυτό, η ΕΕ θα μπορεί να προσαρμόζει προσωρινά τις συνήθεις διαδικασίες σε συνθήκες εργαλειοποίησης της μετανάστευσης, να ενισχύει την επιτήρηση των εξωτερικών συνόρων και να επιταχύνει τις επιστροφές. Παράλληλα, προβλέπεται ισχυρότερος ρόλος για τη Frontex και καλύτεροι μηχανισμοί έγκαιρης προειδοποίησης.
Η ευρωπαϊκή αυτάρκεια αποτέλεσε έναν ακόμη βασικό άξονα της ομιλίας. Η Κομισιόν σχεδιάζει έναν μηχανισμό που θα μπορεί να αγοράζει και να δημιουργεί αποθέματα κρίσιμων πρώτων υλών, απαραίτητων για μπαταρίες, ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ημιαγωγούς, τεχνολογικό εξοπλισμό και αμυντικά συστήματα.
Η πρωτοβουλία συνιστά απάντηση στην εξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα. Όπως υπογράμμισε η Φον ντερ Λάιεν, σε πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες η εξάρτηση ξεπερνά το 80%, ενώ για ορισμένες σπάνιες γαίες φτάνει το 90%.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επενδύσεις στην εξόρυξη και την επεξεργασία εντός της ΕΕ, κοινές αγορές και δημιουργία αποθεμάτων, καθώς και στενότερη συνεργασία με τον Καναδά, την Αυστραλία, την Ουκρανία, το Καζακστάν, το Ουζμπεκιστάν, τη Χιλή και τη Γροιλανδία.
Ιδιαίτερο συμβολισμό είχε η παρουσία του καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Στρασβούργο. Η πρόεδρος της Επιτροπής πρότεινε να ανοίξει η συζήτηση ώστε ο Καναδάς να γίνει ο πρώτος «συνδεδεμένος εταίρος» της ΕΕ. Η συγκεκριμένη κατηγορία δεν προβλέπεται σήμερα από τις ευρωπαϊκές Συνθήκες και θα χρειαστεί να αποκτήσει συγκεκριμένο θεσμικό περιεχόμενο.
Στόχος είναι η υφιστάμενη σχέση που στηρίζεται στη συμφωνία CETA να εξελιχθεί σε ευρύτερη στρατηγική συνεργασία, η οποία θα καλύπτει την άμυνα, την ενέργεια και τις κρίσιμες πρώτες ύλες, αλλά και την τεχνητή νοημοσύνη, την κβαντική τεχνολογία, την κυβερνοασφάλεια και την Αρκτική.
Στο ψηφιακό πεδίο, η Φον ντερ Λάιεν άνοιξε μέτωπο με τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες, προαναγγέλλοντας αυστηρότερους περιορισμούς για την πρόσβαση των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η Επιτροπή προσανατολίζεται σε απαγόρευση πρόσβασης για παιδιά κάτω των 13 ετών και σε αυστηρούς περιορισμούς έως την ηλικία των 15. Η προστασία των ανηλίκων από εθιστικούς μηχανισμούς, ακραίο περιεχόμενο και τους νέους κινδύνους που δημιουργεί η γενετική τεχνητή νοημοσύνη τοποθετείται πλέον ψηλά στην ευρωπαϊκή ψηφιακή ατζέντα.
Παράλληλα, η πρόεδρος της Επιτροπής πρότεινε τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού συντονισμένης αντίδρασης απέναντι στις υβριδικές απειλές. Ο μηχανισμός θα καλύπτει κινδύνους όπως κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ, εμπρησμούς και εισβολές drones και θα λειτουργεί συμπληρωματικά προς το άρθρο 4 του ΝΑΤΟ.
Το κοινό νήμα των εξαγγελιών είναι η προσπάθεια της ΕΕ να μειώσει τις στρατηγικές εξαρτήσεις της και να αποκτήσει εργαλεία που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν περισσότερο χαρακτηριστικά ενός κράτους παρά μιας οικονομικής και πολιτικής ένωσης.
Η ίδια η Φον ντερ Λάιεν συμπύκνωσε το μήνυμα της φετινής ομιλίας στην ανάγκη για μια Ευρώπη που θα χαράξει περισσότερο «τον δικό της δρόμο» σε έναν κόσμο ολοένα πιο αβέβαιο και επικίνδυνο.
