Στα τέλη Σεπτεµβρίου βρίσκεται, σύμφωνα με τον αρχικό σχεδιασµό του Φαναρίου, η προγραμματισμένη τελετή εγκαινίων για τα ανακαινισμένα κτίρια της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης. Τα νέα, υπερσύγχρονα κτίρια αποτελούν σταθμό στην ιστορία της Σχολής, ωστόσο τα εγκαίνια δεν ταυτίζονται με την ίδια την επαναλειτουργία της ως εκπαιδευτικού ιδρύματος, η οποία προχωρά με προσεκτικά και θεσμικά βήματα, σύμφωνα με την τουρκική νομοθεσία και σε σεβασμό προς το Σύνταγμα της γειτονικής χώρας.
Τη διαδικασία επαναλειτουργίας παρακολουθεί προσωπικά ο Οικουμενικός Πατριάρχης, που γνωρίζει σε βάθος την τουρκική δημόσια διοίκηση και τον τρόπο σκέψης των ιθυνόντων. Η ενεργή του ανάµειξη θεωρείται καθοριστική για την πορεία των πραγμάτων.
Ο Βαρθολομαίος, ο μακροβιότερος Πατριάρχης στην ιστορία των 17 αιώνων του Οικουμενικού Πατριαρχείου, επισημαίνει προς κάθε δημόσια Αρχή εντός της Τουρκίας και σε συνομιλητές στο εξωτερικό ότι η επαναλειτουργία της Χάλκης αφορά «το Γένος των Ορθοδόξων απανταχού και δεν έχει άλλες παραμέτρους «που ανιστόρητοι κύκλοι επιχειρούν να της προσδώσουν»». Ανώτερη πηγή προσθέτει πως «Η πολύ καλή προσωπική του επικοινωνία με τον πρόεδρο Ερντογάν θεωρείται κλειδί στην εξέλιξη της υπόθεσης», και δεν επηρεάζεται ουσιαστικά από τις όποιες γεωπολιτικές αναταράξεις στην τρέχουσα ευαίσθητη συγκυρία.
Το ζήτημα παρακολουθείται από διεθνείς παράγοντες: τόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες όσο και η Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν στρέψει την προσοχή τους στη Χάλκη, με την Ε.Ε. να έχει επανειλημμένα ασκήσει κριτική στην Τουρκία για θέματα θρησκευτικών ελευθεριών που αφορούν μη μουσουλμανικές μειονότητες.
Επισημαίνεται ότι, ακόμη πριν από τη φετινή Σύνοδο του ΝΑΤΟ, υπήρξαν από τουρκικά κυβερνητικά χείλη θετικές αναφορές για το ενδεχόμενο επαναλειτουργίας. Στην τουρκική δημοσιότητα υπήρξαν εκτιμήσεις ότι μια τέτοια απόφαση θα είχε μεγάλη συμβολική και πολιτική σημασία: θα γινόταν δεκτή με ικανοποίηση από το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τον ορθόδοξο κόσμο, την Ευρώπη, τις ΗΠΑ και τη διεθνή κοινότητα και θα αποτελούσε κίνηση υψηλού κύρους για την ίδια την Τουρκία.
Ως μεταπτυχιακή Σχολή
Ήδη από τον Ιούνιο, έγκυρες πηγές είχαν εκμυστηρευθεί στα «ΝΕΑ» ότι η άμεση επαναλειτουργία της Σχολής ως πλήρους πανεπιστημιακής μονάδας είναι εξαιρετικά δύσκολη· από το 1971 έχουν θεσπιστεί νέα δεδομένα στην ανώτατη εκπαίδευση της Τουρκίας, που δυσχεραίνουν τέτοια εγχειρήματα. Η Σχολή είχε αναστείλει τη λειτουργία της τότε, εξαιτίας των αυστηρών περιορισμών που επιβλήθηκαν στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας.
Το κυρίαρχο σενάριο αυτήν τη στιγμή προβλέπει την επαναλειτουργία της Χάλκης ως είδους «μεταπτυχιακού τμήματος». Με τον τρόπο αυτό το Φανάρι αποφεύγει τον σκόπελο της αναζήτησης πανεπιστημιακής «στέγης» υπό τουρκικό Πανεπιστήμιο και επιδιώκει απλή συνεργασία, καθώς η επαναλειτουργία ως μεταπτυχιακού τμήματος («ιεροδιδασκαλείο») εμπίπτει σε χαμηλότερα επίπεδα γραφειοκρατίας της διοικητικής μηχανής.
Σημαντική παράμετρος της συγκεκριμένης επιλογής είναι ότι ως μεταπτυχιακό τμήμα η Σχολή θα μπορούσε να έχει μεγαλύτερα περιθώρια αυτονομίας στη διδασκαλία, αξιοποιώντας το Διαδίκτυο και την ψηφιοποίηση των αρχείων, στοιχεία που μειώνουν την ανάγκη για την παραδοσιακή πανεπιστημιακή δομή και την άμεση εποπτεία από τουρκικά ιδρύματα.
Κατά τη συνάντηση συνεργασίας Βαρθολομαίου – Ερντογάν στην Άγκυρα τον Ιούνιο, ο τούρκος πρόεδρος έδειξε ότι «διατηρεί ζώσα την πολιτική βούληση για να εξευρεθεί λύση για την επαναλειτουργία της Σχολής», η οποία παραμένει κλειστή από το 1971. Ενδεικτικό της κατεύθυνσης είναι ότι στη συνάντηση δεν παρίστατο ο υπουργός Παιδείας Γιουσούφ Τεκίν, αλλά ο πρόεδρος του Ανώτατου Συμβουλίου Εκπαιδεύσεως Ερόλ Οζβάρ, που είναι καθ’ ύλην αρμόδιος.
